INTERNATIONAL CHESSBOARD; POSITIONING OF REGIONAL AND INTERNATIONAL ACTORS WITH THE DECLARATION OF INDEPENDENCE OF THE STATE OF KOSOVO

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 29, 526 - 554, 30.05.2025

Rejhan Rahman

Öz

Kosovo's declaration of independence marks a critical turning point in the context of ethnic conflicts and political instability in the Balkans. The violent conflicts during the disintegration of Yugoslavia and NATO's intervention in 1999 laid the groundwork for Kosovo’s struggle for independence. In 1999, Kosovo gained autonomous status under UN supervision and declared its independence in 2008, securing a significant position on the international agenda. Kosovo's independence elicited divided reactions from the international community. While the United States and many European countries supported its independence, Serbia, Russia, China, and some European states refrained from recognizing it due to concerns about preserving their internal political stability. This division has limited Kosovo’s diplomatic recognition and complicated its full representation in the international arena. At the regional level, efforts to normalize relations between Kosovo and Serbia, such as those facilitated by the Brussels Agreement under EU mediation, have made some progress. However, uncertainties regarding the status of the Serbian minority and issues surrounding recognition have rendered this process complex. Kosovo’s reforms in areas such as economic development, the rule of law, and national security are essential for achieving lasting peace and stability in the Balkans.This study examines Kosovo’s state-building process and the international community’s stance toward this development. Additionally, it explores the effects of Kosovo’s independence on the positions of regional actors and evaluates its impact on the dynamics of security and stability in the Balkans.

Anahtar Kelimeler

Kosovo , Independence , International Social Positioning , Action-Reaction , Regional Actors.

ULUSLARARASI SATRANÇ TAHTASI: KOSOVA DEVLETİ’NİN BAĞIMSIZLIK İLANI İLE BÖLGESEL VE ULUSLARARASI AKTÖRLERİN KONUMLANMASI

Öz

Kosova’nın bağımsızlık ilanı, Balkanlar’daki etnik çatışmalar ve siyasi istikrarsızlık açısından kritik bir dönüm noktasıdır. 1990’lardan itibaren devam eden bağımsızlık mücadelesinde, NATO ve Birleşmiş Milletler gibi uluslararası kuruluşlar meseleye aktif olarak müdahil olmuş; pek çok bölgesel ve küresel devlet ise Kosova’nın bağımsızlığının lehinde ya da aleyhinde tutum almıştır. Yugoslavya’nın dağılması sürecinde yaşanan kanlı çatışmalar ve NATO’nun 1999’daki müdahalesi, Kosova’nın bağımsızlık mücadelesine zemin hazırlamıştır. 1999’da BM gözetiminde özerk bir statü kazanan Kosova, 2008’de bağımsızlığını ilan ederek uluslararası gündemde önemli bir yer edinmiştir. Kosova’nın bağımsızlığı, uluslararası toplumda bölünmüş tepkilere yol açmış; ABD ve birçok Avrupa ülkesi destek verirken, Sırbistan, Rusya, Çin ve bazı Avrupa devletleri, iç politik dengelerini koruma endişesiyle tanımayı reddetmiştir. Bu durum, Kosova’nın diplomatik tanınırlığını sınırlamış ve uluslararası alanda tam temsil kazanmasını zorlaştırmıştır. Bölgesel düzeyde, Kosova ile Sırbistan arasındaki normalleşme çabaları, AB arabuluculuğunda Brüksel Anlaşması gibi girişimlerle ilerletilse de, Sırp azınlığın statüsü ve tanınma konusundaki belirsizlikler süreci karmaşıklaştırmıştır. Kosova’nın ekonomik kalkınma, hukukun üstünlüğü ve ulusal güvenlik alanlarında gerçekleştireceği reformlar ise Balkanlar’da kalıcı barış ve istikrar için kritik önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Kosova'nın devletleşme süreci ve uluslararası toplumun bu sürece yönelik konumlanması ele alınmakta; ayrıca, bağımsızlık ilanının bölgesel aktörlerin pozisyonları üzerindeki etkileri incelenerek, Balkanlar’daki güvenlik ve istikrar dinamiklerine yansımaları değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kosova , Bağımsızlık , Arnavut , Balkan , Konumlanma , Bölgesel Aktörler

Kaynakça

• Ağır, B. S. (2017). Bağımsızlık sonrası dönemde Kosova’da barış. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 14(53), 69–90.
• Armakolas, I. (2020). Greece: Kosovo’s most engaged non-recogniser. In I. Armakolas & J. Ker-Lindsay (Eds.), The politics of recognition and engagement: EU member state relations with Kosovo (pp. 123–146). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-17945-8
• Ayhan, H. (2008). Kosova’nın bağımsızlığı sürecinde uluslararası güçlerin ve Türkiye’nin tutumu. Avrasya Etüdleri, 33(1), 113–134.
• Ayhan, H. (2010). Arnavut ve Sırp savları bağlamında Kosova’nın sahipliği sorunu. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23, 73–86.
• Bajrami, A. (2008). U potrazi sa konsensuzom: Šta je crvena linija za Kosovo? Analiza Politike, 02, 1–17.
• Beksaç, E. (2024, 23 Eylül). Arnavutlar, Sırbistan'ın güneyindeki Preşevo'da ayrımcılığı protesto etti. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/arnavutlar-sirbistanin-guneyindeki-presevoda-ayrimciligi-protesto-etti-/3338893
• Bellamy, A. J. (2002a). Kosovo and international society. Springer.
• Bellamy, A. J. (2002b). The new wolves at the door: Conflict in Macedonia. Civil Wars, 5(1), 117–144.
• Bonds, L. J. (1995). Yugoslavia’s disintegration and the Balkan politics in transition. Westview Press.
• Brovina, N. (2017). Peacebuilding in Kosovo. ILIRIA International Review, 7(1), 170–178.
• Brüksel Anlaşması. (2013, 19 Nisan). RTS. http://www.rts.rs/upload/storyBoxFileData/2013/04/20/3224318/Originalni%20tekst%20Predloga%20sporazuma.pdf
• Buzogány, Á. (2008). Rumäniens Kosovo-Komplex zwischen doppeltem Präzedenzfall und EU-Verpflichtungen: Siebenbürgen, die Republik Moldau, Transnistrien. Südosteuropa, 56(3), 441–448.
• Caplan, R. (2010, 17 September). The ICJ’s advisory opinion on Kosovo. United States Institute of Peace. https://www.usip.org/publications/2010/09/icjs-advisory-opinion-kosovo
• Emiroğlu, H. (2021). Soğuk Savaş sonrası Kosova sorunu (1989–2000). Akademisyen Kitabevi.
• Esch, V. (2011). A European future for Kosovo: Is the EU losing its grip? Security and Peace, 29(3), 169–176.
• EU brokers historic Kosovo deal, door opens to Serbia accession. (2013, 19 April). Reuters. http://www.reuters.com/article/2013/04/19/us-serbia-kosovo-eu-idUSBRE93I0IB20130419
• European Rule of Law Mission for Kosovo. (2024, 28 Temmuz). EULEX. http://www.eulex-kosovo.eu
• Fella, S. (2024, 29 April). Bosnia and Herzegovina: Secessionism in the Republika Srpska. UK Parliament. https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-10013/
• Gibbons, H. A. (1998). Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluşu (B. Arı, Çev.). Yirmibirinci Yüzyıl Yayınları.
• Guzina, D., & Marijan, B. (2014). A fine balance: The EU and the process of normalizing Kosovo-Serbia relations. The Centre for International Governance Innovation. https://www.cigionline.org/sites/default/files/no23_0.pdf
• Harland, D. (2005). Kosovo and the UN. Survival, 52(5), 75–98. Heater A. Conley, Bugajski, J., David, M., & Toland, T. (2011). A new transatlantic approach for the Western Balkans. Center for Strategic & International Studies. https://www.csis.org/analysis/new-transatlantic-approach-western-balkans
• Heller, R. (2014). Russia’s quest for respect in the international conflict management in Kosovo. Communist and Post-Communist Studies, 47(3–4), 333–343.
• Jelavich, B. (2017). Balkan tarihi II. Küre Yayınları.
• Kalfa, E., & Dinç, C. (2023). İskoç ve Katalan bağımsızlık hareketlerinin tarihsel kökenleri ve güncel bir karşılaştırması. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 387–411.
• Karakinaris, P. (2009). The political status in Serbia after the war of 1999 (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών. https://dspace.lib.uom.gr/bitstream/2159/13872/1/Karakinaris_Msc2009.pdf
• Klimenko, Z. (2020). The role of the Albanian community in the restoration and development of the statehood of Montenegro at the beginning of the 21st century. Slavs and Russia. https://elicit.com/notebook/2df127ca-71d7-41d6-be2f-6943100049c6#1824811c4285a048568f4561d94527cb
• Kosovo Thanks You. (2024, 07 Ağustos). Kosovothanksyou. https://www.kosovothanksyou.com/
• Kostovicova, D. (2008). Legitimacy and international administration: The Ahtisaari settlement for Kosovo from a human security perspective. International Peacekeeping, 15(5), 631–647.
• Kovačević, M., & Madžar, L. (2013). Političke institucije, politički akteri i ekonomske performanse: slučaj Srbije. Beograd: Alfa Univerzitet 4 Kids Media Doo.
• Kut, Ş. (1998). Kosova: Milliyetçiliğin kördüğümü. Foreign Policy, 3, 53–64.
• Kuzu, E. (2010). Uluslararası Adalet Divanı’nın Kosova’ya ilişkin danışma görüşünün değerlendirilmesi. Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni, 30(12), 1–25.
• Lendvai, P. (1991). Yugoslavia without Yugoslavs: The roots of the crisis. International Affairs, 67(2), 251–261.
• Lezová, K. (2013). The notion of Kosovo as a precedent and the impact of the Hungarian minority issue on Slovakia's policy towards Kosovo's independence. Europe-Asia Studies, 65(5), 965–991.
• Madžar, L., Kovačević, M., & Prnjat, A. (2013). Političke institucije, politički akteri i ekonomske performanse: slučaj Srbije. Alfa University.
• Malcolm, N. (1999). Kosova: Balkanları anlamak için. İstanbul: Sabah Kitapları.
• Özdemir, Ö. (2017, 29 Eylül). Katalonya'daki bağımsızlık referandumuyla ilgili bilinmesi gerekenler. BBC Türkçe. https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41437383
• Özlem, K. (2016). Türkiye’nin Balkan Türkleri politikası. Dora Basım-Yayın ve Dağıtım.
• Parcell, L., & Lendvai, P. (1991). Yugoslavia without the Yugoslavs: Roots of the crisis. International Affairs.
• Pawlak, B. A. (2013, 19 Nisan). EU brokers historic Kosovo deal, door opens to Serbia accession. Reuters. https://www.reuters.com/article/2013/04/19/us-serbia-kosovo-eu-idUSBRE93I0IB20130419/
• Pirinççi, T. A. (2011). Soğuk Savaş sonrasında ABD’nin Balkan politikası. Alternatif Politika, 3(1), 1–30.
• Prelec, M. (2013, 7 Mayıs). The Kosovo-Serbia agreement: Why less is more. Crisis Group Archive. https://web.archive.org/web/20150910130101/http://blog.crisisgroup.org/europe-central-asia/2013/05/07/the-kosovo-serbia-agreement-why-less-is-more/
• Rahman, R. (2012). Makedonya’da Türk azınlık ve Makedonya-Türkiye ilişkileri (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi.
• Ramet, S. P. (1996). Balkan Babel: The disintegration of Yugoslavia from the death of Tito to ethnic war (2. bs.). Boulder, Colorado: Westview Press.
• Richter, S., & Halbach, U. (2009). A dangerous precedent? The political implications of Kosovo’s independence on ethnic conflicts in Southeastern Europe and the CIS. Security and Human Rights, 3, 223–237.
• Sadıkay, K. (2022). Kosova’daki azınlıklar; Brüksel görüşmeleri (Doktora tezi, Sakarya Üniversitesi).
• Sancaktar, C. (2018). Kosova'da uluslararası himaye yönetimi. Balkan & Near Eastern Journal of Social Sciences (BNEJSS), 4(4), 63–71.
• Shaw, M. N. (2008). International law. Cambridge University Press.
• Shaw, S. J.-E. (1994). Osmanlı İmparatorluğu ve modern Türkiye / Reform, devrim ve cumhuriyet: Modern Türkiye’nin doğuşu 1808–1975 (M. Harmancı, Çev.; 2. bs., 2. c.). İstanbul: E Yayınları.
• Sınır Anlaşması Onaylandı. (2018, 21 Mart). Kosovaport. https://www.kosovaport.com/kosova-ile-karadag-arasindaki-sinir-anlasmasi-3-yil-aradan-sonra-onaylandi/
• Şahin, A. S. (2015). Kosova’nın bağımsızlık ilanının Uluslararası Adalet Divanı kararı ve self determinasyon ilkesi çerçevesinde incelenmesi. Ankara Barosu Dergisi, 3, 520–533.
• Šešelj, V. (2017). The ideology of Serbian nationalism. https://ucr.irmct.org/LegalRef/CMSDocStore/Public/English/Submission/NotIndexable/IT-03-67/MSC8009R0000493566.pdf
• Tangör, B. (2008). Avrupa güvenlik yönetişimi: Bosna, Kosova ve Makedonya. Seçkin Yayınları.
• The Kosovo-Serbia Agreement: Why less is more. (2013, 07 May). International Crisis Group. http://blog.crisisgroup.org/europe-central-asia/2013/05/07/the-kosovo-serbia-agreement-why-less-is-more/
• Türbedar, E. (2004). Yunanistan-Arnavutluk ilişkileri: Balkanların tedirgin dostları. Karadeniz Araştırmaları, 2, 109–120.
• Türbedar, E. (2008). Kosova'nın bağımsızlık ilanının Sırbistan, Bosna-Hersek ve Makedonya'ya etkileri. Avrasya Dosyası, 14(1), 23–55.
• Türbedar, E. (2017). Kosova sorunu. In E. B. Osman & D. (Ed.), Balkanlar el kitabı: Çağdaş Balkanlar (ss. 135–148). Akçağ Yayınları.
• Türkoğlu, E. (2001). Kosova Arnavutlarının milliyetçiliği: Balkan diplomasisi. ASAM Yayınları.
• United Nations. (1999). Agreement on the principles to move towards a resolution of the Kosovo crises. https://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/kos%20S1999%20649.pdf
• Uzunçarşılı, İ. H. (1988). Osmanlı tarihi 1. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Ülger, İ. K. (2016). Kosova’nın bağımsızlığının self determinasyon çerçevesinde analizi. KOSBED, 31, 39–64.
• Woehrel, S. J., & Kim, J. (2001, Haziran). Kosovo and US policy. Foreign Affairs, Defense, and Trade Division. Congressional Research Service, Library of Congress.
• Yürür, P. (2008). Kosova’nın bağımsızlık süreci, bölgesel ve küresel etkileri. 2023 Dergisi, 7(83), 24–29.