The Structural Conservation Problems of the Traditional Houses in Eryeri, Mardin

Yıl 2025, Cilt: 16 Sayı: 4, 1125 - 1134, 30.12.2025

Yasemin Ercan Gündüz , Mine Turan , Engin Aktaş

https://doi.org/10.24012/dumf.1687885

Öz

Mardin houses are a significant part of the traditional house typology of the Southeastern Anatolia with their traditional construction systems and use of local materials. Buildings that have been changed by their users over time are exposed to undesirable interventions during the repair phase of structural failures and the expansion of their usage areas. These intervetions cause structural preservation problems. Within the scope of this study, houses located in Eryeri neighborhood of Artuklu district of Mardin province and containing traditional construction techniques were examined within the framework of structural conservation problems. The construction systems, material usage and structural failures of eight stone masonry buildings selected in the area were documented, along with the stages of change that the structures have gone through. Historical buildings and villages with similar construction techniques in Mardin province and its surroundings were also examined in this context and a comparison study was made. Demolitions resulting in loss of the structural elements, neglect, and reinforced concrete annexes addes to the buildings are the most crucial structural conservation problems. Within the scope of conservation planning, it is important to prevent reinforced concrete additions and remove that additions that cause overload.

Anahtar Kelimeler

Traditional Mardin Houses , structural failures , construction systems , conservation problems , documentation

Mardin’in Eryeri Mahallesinde Bulunan Geleneksel Evlerin Yapısal Koruma Sorunları

Öz

Mardin evleri, geleneksel yapım sistemleri ve yerel malzeme kullanımı ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin geleneksel ev tipolojisinin önemli bir parçasıdır. Zaman içerisinde kullanıcıları tarafından değişime uğrayan yapılar, yapısal hasarların onarımı aşamasında ve kullanım alanlarının kontrolsüz genişletilmesi sırasında istenmeyen müdahalelere maruz kalmaktadır. Bu tür müdahaleler yapısal koruma sorunlarına neden olmaktadır. Bu çalışma kapsamında Mardin ili Artuklu ilçesine bağlı Eryeri mahallesinde bulunan ve geleneksel yapım tekniklerini barındıran konutlar yapısal koruma sorunları çerçevesinde incelenmiştir. Alanda seçilen sekiz yığma taş yapının yapım sistemleri, malzeme kullanımları ve mevcut yapısal hasarları, yapıların geçirdiği değişim aşamaları ile belgelemiştir. Mardin ili ve çevresinde bulunan benzer yapım tekniklerini barındıran tarihi yapılar ve köyler de bu kapsamda incelenmiş, karşılaştırma çalışması yapılmıştır. Yapısal elemanların kayıpları ile sonuçlanan yıkımlar, bakımsızlık ve yapılara eklenen betonarme ekler en yaygın yapısal koruma sorunları olarak belirlenmiştir. Koruma planlaması kapsamında betonarme eklerin önlenmesi, fazla yüke sebep olan eklerin kaldırılması hususu önemlidir.

Anahtar Kelimeler

Geleneksel Mardin Evleri , yapısal hasarlar , yapım sistemleri , koruma sorunları , belgeleme

Etik Beyan

Hazırlanan makalede etik kurul izni alınmasına gerek yoktur.

Teşekkür

Bu çalışma 2022IYTE-1-0028 numaralı İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Bilimsel Araştırma Projesi tarafından desteklenmiştir.

Kaynakça

• [1] Eres, Z., “Türkiye’de Planlı Kırsal Yerleşmelerin Tarihsel Gelişimi ve Erken Cumhuriyet Dönemi Planlı Kırsal Mimarisinin Korunması Sorunu”, Doktora Tezi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul, 2008.
• [2] T.C. Kültür Bakanlığı, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu, “660 Nolu İlke Kararı: Taşınmaz Kültür Varlıklarının Gruplandırılması, Bakım ve Onarımları”, Ankara, 05.11.1999. https://korumakurullari.ktb.gov.tr/Eklenti/18338,660-nolu-ilke-kararipdf.pdf?0 (Erişim: 10.10.2025)
• [3] T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu, “35 Nolu İlke Kararı: Depremde Hasar Gören Tescilli Taşınmaz Kültür Varlıkları ile Sit Alanları Etkileşim-Geçiş Sahalarındaki Yapılarda Yapılacak Uygulamalara İlişkin Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu İlke Kararı”, Ankara, 10.04.2012. https://teftis.ktb.gov.tr/TR-263815/35-nolu-ilke-karari-depremde-hasar-goren-tescilli-tasinmaz-kultur-varliklari-ile-sit-alanlari-ve-etkilesim-gecis-sahalarindaki-yapilarda-yapilacak-uygulamalara-iliskin.html (Erişim: 10.10.2025)
• [4] T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu, “2878 No’lu İlke Kararı: Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının Güçlendirilmesi İlke Kararı”, Ankara, 27.12.2023. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/01/20240113-13.pdf (Erişim: 10.10.2025)
• [5] Ahunbay, Z., Aköz, F., Altay, G., Arun, G., Celep, Z., Erberik, M. A., İlki, A., Ünal, Z. G., Aydemir, O., Kuran, F., Şimşek, M., Ünlügedik, S., Çelik, S., Atasagun, F. D., Kaya, Y., Uçar, Y. & Olgun, N., Tarihi Yapılar İçin Deprem Risklerinin Yönetimi Kılavuzu, T.C. Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü, Ankara, 2016.
• [6] Halifeoğlu, F. M., Dalkılıç, N., “Mardin-Savur Geleneksel Kent Dokusu ve Evleri”, Uludağ Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, Vol. 11, Issue 1, 2006.
• [7] Tunçer, M., “Mardin’in Korunması ve UNESCO Dünya Miras Listesi’ne Girmesi”, İdeal Kent, Sayı 9, syf: 94-113, 2013.
• [8] Alioğlu, F., “Mardin Şehir Dokusu ve Evler”, Tarih Vakfı, İstanbul, 2000. Soyukaya, N., Özgür, M., Kaya, F., Han, Z., Savaş, B., Alpay, E., “Mardin Kültür Envanteri”, Mardin Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, 2013. Beyazıt, D., “Mardin Ortaçağ İslam Mimarisi”, Albert Gabriel, 2006.