“Yerler”in Yaratılmasında Bir Araç Olarak Kentsel Tasarım Rehberlerinin Rolü

Yerler, fiziksel olduğu kadar sembolik, işlevsel, duygusal, davranışsal, kültürel ve sosyal nitelikleri içeren anlamlı mekânlardır. Kentsel mekânlar fiziksel anlamda pek çok bağlantıya sahip ve sınırlandırılmış bir boşluk olarak tanımlanırken, kültürel ve bölgesel içeriklerle donandığında yer halini almaktadır. Bu süreçte, yerlerin başarılı ve yaşanabilir olması, buna bağlı olarak insanların yere ait hissedebilmesi için kentsel mekânların temel nitelikleri taşıması gereklidir. Diğer yönden, hızlı kentleşme ve küreselleşme sürecine bağlı olarak kalitesiz yerlerin oluşması kentlerin yapısal kimliğini değiştirmektedir. Bu açıdan, kentsel tasarım ve planlama süreçlerinde, yerin öneminin ele alınması ve yerin niteliklerinin sürdürülebilmesi için kentsel tasarım rehberleri önemli sistematik araçlardır. Bu çalışmanın amacı, kentsel tasarım rehberlerinin yer ile ilişkisini, dünyada ve ülkemizde hazırlanan örnekler üzerinden tartışmak ve yer için hangi tasarım bileşenlerinin önemli olduğunu tespit etmektir. Çalışma kapsamında, öncelikle yer ve kentsel tasarım rehberi kavramları tanımlanmış, daha sonra kentsel tasarım rehberlerinin yaklaşım farklılıkları seçilen örnekler üzerinden irdelenmiştir. Sonuç olarak, her ülkenin farklı uygulama ve planlama politikalarına sahip olduğu ve yerlerin yaratılmasında, biçimsel çeşitlilik, erişilebilirlik, ekolojik sağlamlık, geçirgenlik, bağlam, kimlik, imaj, güvenlik, psikolojik konfor, deneyim, işlevsel çeşitlilik ve esneklik gibi tasarım bileşenlerinin ön plana çıktığı tespit edilmiştir.

Places are meaningful spaces that contain symbolic, functional, emotional, behavioral, cultural and social qualities as well as physical. While urban spaces are defined as a restricted void with many physical connections, they become places when equipped with cultural and regional contents. In this process, it is necessary for urban spaces to have essential features in order for places to be successful and livable, and accordingly, for people to feel belonging to the place. On the other hand, the formation of poor-quality places due to the rapid urbanization and globalization process changes the structural identity of cities. In this respect, urban design guides are significant systematic tools to address the importance of the place and maintain the qualities of the place in the urban design and planning processes. The aim of this study is to discuss the relationship between urban design guides and place through examples prepared in the world and our country and to determine which design components are outstanding for the place. Within the scope of the study, firstly the concepts of place and urban design guide were defined, then the differences in approach of urban design guides was examined through the selected examples. As a result, it has been determined that each country has different implementation and planning policies, and design components such as formal diversity, accessibility, ecological soundness, permeability, context, identity, image, security, psychologic comfort, experience, functional diversity and flexibility come into prominence in the creation of places.