GECE PEYZAJI

Yıl 2025, Cilt: 21 Sayı: 1, 685 - 717, 30.06.2025

Evren Tandoğan , Elmas Erdoğan

https://doi.org/10.58816/duzceod.1527799

https://izlik.org/JA54EK84CG

Öz

Doğa ve insan eli ile şekillendirilmiş, birçok işlevin birbirleri ile hiyerarşik bir düzende bütünleştiği peyzaj alanlarının gece kullanımına yönelik doğal ve yapay aydınlatmanın bir arada kullanıldığı düzenlemeler gece peyzajını oluşturmaktadır. Gerek doğal gerek yapay ışık günün farklı saat dilimlerine ve mevsimlere göre değişiklik gösterirken aynı fiziksel çevrenin farklı biçimlerde algılanmasında belirleyici olmaktadır. Fiziksel çevrenin kimlik kazanmasında önemli bir unsur olan ışık, maddi niteliği ile karanlık alanlarda mekânsal etki yaratan üç boyutlu bir olgudur. İnsanın bulunduğu çevreyi tanıması, güvenlik gereksinimi ve ulaşıma yönelik konfor koşullarını arttıran işlevsel aydınlatmanın yanı sıra estetik kaygılar ile gerçekleştirilen aydınlatma gece peyzajında en önemli bileşendir. Doğal ışık kaynakları olan ay ve yıldızlı gökyüzü yanında yapay aydınlatma, insan aktivitelerinin gece saatlerinde de sürdürülmesine olanak sağlamakta; farklı mekanlarda kullanım olanaklarını da çeşitlendirerek gece peyzajını oluşturmaktadır. Farklı peyzaj alanlarında görünürlüğü ve alanın algılanma biçimini şekillendirmek amacı ile yapılan genel ve estetik aydınlatma tasarımları uzun erimli olabileceği gibi özel amaçlar doğrultusunda geçici olarak da kurgulanabilmektedir. Alanın sahip olduğu gece özellikleri doğrultusunda ele alınması gereken gece peyzajı; tasarım, planlama, mühendislik, güvenlik, ekoloji gibi farklı unsurların bir arada ele alınmasını gerekli kılan çok bileşenli bir konudur. Bu makalede “gece peyzajı” olgusu kavramsal olarak, farklı disiplinlerde yapılan araştırmalar kapsamında değerlendirilerek, farklı özelliklere sahip peyzaj alanlarında gece peyzajını oluşturan etmenler irdelenerek, tasarımı şekillendiren aydınlatma unsurları ve kullanım biçimleri ortaya konmuş, gece peyzajına yönelik önerilere yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Gece peyzajı , peyzaj , kültürel peyzaj , peyzaj tasarımı , peyzaj aydınlatması.

Kaynakça

• Anonim (2019). Endüstriyel Tesislerde Aydınlatma Vap Uygulamları, Ocak 2019, İzmir, https://www.emo.org.tr/ekler/8d6e1a67e0e0d5b_ek.pdf, Erişim Tarihi 9 Mart 2024
• Anonim (2025a). Kutup ışıkları. https://tr.wikipedia.org/wiki/Kutup_%C4%B1%C5%9F%C4%B1klar%C4%B1, Erişim Tarihi: 25.02.2025
• Anonim (2024a). Işık. https://tr.wikipedia.org/wiki/I%C5%9F%C4%B1k, Erişim Tarihi 09.03. 2024
• Anonim, (2024b). https://darksky.org/places/milton-reimers-ranch-park-dark-sky-park/. Erişim Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024c). https://www.pikist.com/free-photo-sowjy/tr. Erişim Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024d). https://www.pikist.com/free-photo-sftnj/tr. Erişim Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024e). https://www.pikist.com/free-photo-sncgz/tr. Erişim Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024f). https://www.pikist.com/free-photo-sohbl/tr. Erişim Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024g). https://www.pikist.com/free-photo-xbeuy/tr. Erişim Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024h). https://www.pikist.com/free-photo-svgkb/tr. Erişim Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024ı). https://www.pikist.com/free-photo-vkwen/tr. Erişim Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024i). https://www.archdaily.com/381281/redevelopment-of-the-new-coast-of thessaloniki-prodromos-nikiforidis-bernard-cuomo/51aa9bcab3fc4b3b0e00002b redevelopment-of-the-new-coast-of-thessaloniki-prodromos-nikiforidis-bernard cuomo-image. Erişim Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024j). https://www.bega-us.com/categories/exterior/in-grade/130030/77066 Erişim Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024k). https://www.gmrenlights.com/images/proiettori-testata.jpg. Erişim Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024l). https://californiaoutdoorlighting.com/gallery/. Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024m). http://gambinolighting.com/2012/03/18/silhouette-landscape-lighting/ Anonim, (2024n). https://www.visionlights.com/lighting-ideas/. Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024o). https://quatrodesign.com.au/projects/city-of-newcastle/. Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024ö). https://www.majesticoutdoorlighting.com/outdoor-lighting/led landscape-lighting/. Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024p). https://californiaoutdoorlighting.com/gallery/. Tarihi:12.07.2024 716
• Anonim, (2024r). https://www.gardenoflight.co.uk/surface-mounted-downlights/13508 led-outdoor-surface-mounted-ceiling-light-dark-grey-ip54-8421776090316.html. Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024s). https://www.pikist.com/free-photo-velxs/tr. Erişim Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024t). https://shomei-tanteidan.org/en/wlj/dallas-bank-america-plaza-2/. Erişim Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024u). https://www.pikist.com/free-photo-xetlf/tr. Erişim Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024v). https://www.pikist.com/free-photo-suxrb/tr. Erişim Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024y1). https://essenzediluce.com/en/products/outdoor-speaker-menhir-sound. Erişim Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024y2). https://www.amazon.ae/Jorunb-Solar-Garden-Lights Powered/dp/B09ZP2KLZM. Son Erişi Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024y3). https://www.glow.co.uk/solar-petra-rock-up-lights-2-pack.html. Son Erişi Tarihi:12.07.2024
• Anonim, (2024y4). http://www.aydinlatmadekor.com/2015/06/duncan-meerdingden-kutuk aydnlatma.html. Erişim Tarihi:12.07.2024
• Bayram, F. (2009). Işık ve Aydınlatma: Işığın Televizyon ve Sinemada İşlevsel Kullanımı Üzerine Bir Değerlendirme. Erciyes İletişim Dergisi, 1(2), 122-131.
• DarkSky International, (2023). Lighting zones (Uluslararası Karanlık Gökyüzü Derneği – Darksky / IDA), https://darksky.org/resources/guides-and-how-tos/lighting-zones/, Son Erişim Tarihi 9 Mart 2024
• Gaston, K. J., Gaston, S., Bennie, J., & Hopkins, J. (2015). Benefits and costs of artificial nighttime lighting of the environment. Environmental Reviews, 23(1), 14-23. DOI: 10.1139/er-2014-0041
• Grubisic, M., van Grunsven, R. H., Kyba, C. C., Manfrin, A., & Hölker, F. (2018). Insect declines and agroecosystems: does light pollution matter?. Annals of applied biology, 173(2), 180-189. DOI: 10.1111/aab.12440
• Knop, E., Zoller, L., Ryser, R., Gerpe, C., Hörler, M., & Fontaine, C. (2017). Artificial light at night as a new threat to pollination. Nature, 548(7666), 206-209. DOI: 10.1038/nature23288
• Lynch, K. (1960). Kent İmgesi (The image of the city). (Çev) İrem Başaran. İş Bankası Kültür Yayınları: İstanbul 2010.
• Matulka & Wood 2013 History of the Light Bulb. https://www.energy.gov/articles/history light-bulb, Erişim Tarihi 9 Mart 2024 717
• Moyer, J. L. (2022). The art of landscape lighting: a designer's companion. Routledge Press.
• Škvareninová, J., Tuhárska, M., Škvarenina, J., Babálová, D., Slobodníková, L., Slobodník, B., Středová, H., & Minďaš, J. (2017). Effects Of Light Pollution On Tree Phenology In The Urban Environment. Moravian geographical reports, 25(4), 282-290. DOI: 10.1515/mgr-2017-0024
• Tandoğan, E., ve Erdoğan, E. (2023). “Yaşamın Mekansal İzdüşümleri ve Hafıza Mekanları: Erzurum Tabyaları Örneği”, 6. International Palandoken Scientifıc Studies Congress 24-25 June 2023, s.757-772, Erzurum / Turkey.