Farklı Yükseltilerde Dağçayı (Sideritis pisidica Boiss. & Heldr.)’nın Uçucu Bileşenleri
Öz
Bu çalışmada, Sideritis pisidica Boiss. & Heldr.’nin farklı yükseltilerden (alt ve üst rakım) toplanan örneklerinin uçucu bileşenlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Uçucu bileşen analizi HS-SPME (Tepe Boşluğu – Katı Faz Mikro Ekstraksiyon) yöntemi kullanılarak, üç tekerrürlü olacak şekilde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada kullanılan örnekler, Afyonkarahisar ili Sultandağı Yöresi’nden toplanmıştır. Çalışma sonucunda iki farklı yükseltide toplamda 90 uçucu bileşen tespit edilmiş olup, bunların 55’i her iki yükseltide ortak bulunurken, 8’i sadece alt rakımda, 27’si ise sadece üst rakımda saptanmıştır. Ayrıca alt rakımda %70.0 olarak bulunan uçucu bileşen yüzdesi, üst rakımda %91.1’e çıktığı belirlenmiştir. Her iki yükseltide de trans-Caryophyllene ve trans-beta- Farnesene bileşenlerinin en yüksek ortalamaya sahip olduğu görülmüştür. Bitkinin uçucu bileşenleri ve oranlarındaki bu değişkenliğin çevresel koşullar (coğrafi konum, toprak özellikleri, nem, sıcaklık, yükselti vb.), fenolojik durumu (bitki büyüme aşaması), uçucu yağ çıkarmak için kullanılan bitki kısmı, materyal türü (taze veya kuru), uçucu yağ çıkarmak için kullanılan yöntem ve bitkinin toplama zamanı gibi birçok faktöre göre değişebileceği sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Dağçayı, HS-SPME, Sideritis pisidica, Uçucu bileşen, Yükselti
Kaynakça
- Aligiannis, N., Kalpoutzakis, E., Chinou, I. B., Mitakou, S., Gikas, E., & Tsarbopoulos, A. (2001). Composition and antimicrobial activity of the essential oils of five taxa of Sideritis from Greece. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 49(2), 811-815.
- Arslan, M., Özek, G., & Özek, T. (2021). Essential Oil Compositions and Site Characteristics of Sideritis pisidica in Natural Habitat. Contemporary Problems Of Ecology, 14(6), 675-689.
- Aslan, İ., Kılıç, T., Gören, A. C., & Topçu, G. (2006). Toxicity of acetone extract of Sideritis trojana and 7-epicandicandiol, 7-epicandicandiol diacetate and 18-acetylsideroxol against stored pests Acanthoscelides obtectus (Say), Sitophilus granarius (L.) and Ephestia kuehniella (Zell.). Industrial crops and products, 23(2), 171-176.
- Baser, K. H. C. (2002). Aromatic biodiversity among the flowering plant taxa of Turkey. Pure and Applied Chemistry, 74(4), 527-545.
- Baytop, T. (1999). Türkiye'de bitkiler ile tedavi: geçmişte ve bugün. Nobel Tıp Kitabevleri.
- Chrysargyris, A., Tomou, E. M., Goula, K., Dimakopoulou, K., Tzortzakis, N., & Skaltsa, H. (2023). Sideritis L. essential oils: A systematic review. Phytochemistry, 209, 113607.
- Çarıkçı, S., Özer, Z., Dereli, S., Açar, D., Gören, A. C., & Kılıç, T. (2018). Türkiye'ye Endemik Beş Sideritis Türünün Uçucu Yağ Bileşimi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 22, 301-305.
- Davis, P.H. (1967). Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Edinburg University Press, Vol: 2, Edinburg, s. 400.
- Davis, P.H., (1982). Flora of Turkey and East Eagean Island, 7, Edinburgh University Press, Edinburgh.
- Deveci E, Tel-Çayan G, Yıldırım H, Duru ME. (2017). Chemical composition, antioxidant, anticholinesterase and anti-urease activities of Sideritis pisidica Boiss. & Heldr. endemic to Turkey. Marmara Pharmaceutical Journal, 21(4), 898-905.