Farklı Biyoiklim Tiplerine Sahip Saçlı Meşe (Quercus cerris L.) Populasyonlarında Morfolojik Özelliklerin İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 21 Sayı: 2, 19 - 28, 30.12.2025

Esra Bayar

https://doi.org/10.58816/duzceod.1638310

Öz

Bu çalışmanın amacı, üç farklı biyoiklim sınıfından toplanan tohumlardan yetiştirilen 1+0 yaşlı saçlı meşe (Quercus cerris L.) fidanlardaki bazı morfolojik özellikleri karşılaştırmaktır. Emberger biyoiklim sınıflandırmasına göre yarı kurak (Yozgat), az yağışlı (Isparta ve Balıkesir) ve yağışlı (Çanakkale ve Sinop) Akdeniz iklimi biyoiklim sınıfına giren saçlı meşe populasyonlarında kök boğaz çapı, fidan boyu, gövde taze ve kuru ağırlığı, kök taze ve kuru ağırlığı, katlılık indisi, kök yüzdesi, gürbüzlük indisi ve Dickson kalite indisi belirlenmiştir. Fidan morfolojik özellikleri populasyonlar arasında farklılık göstermiştir. Buna göre kök boğaz çapı, fidan boyu, gövde taze ağırlığı, kök taze ağırlığı, gövde kuru ağırlığı, kök kuru ağırlığı, fidan kuru ağırlığı, katlılık indisi, Dickson kalite indisi ve gürbüzlük indisinde en düşük yarı kurak Akdeniz biyoiklim sınıfında yer alan Yozgat populasyonunda tespit edilmiştir. Kök boğaz çapı ve fidan boyu yağışlı Akdeniz iklim tipine sahip populasyonlarda yüksek çıkmıştır. Toplam yıllık yağış azaldıkça, katlılık indisi azalmakta ve kök yüzdesi artmaktadır. Sonuç olarak, populasyonlar temsil ettikleri biyoiklim sınıflarının karakteristiklerini yansıtmışlardır.

Anahtar Kelimeler

fidan kalitesi , kök boğazı çapı , populasyon , yarı kurak , Quercus cerris

Investigation of Morphological Characteristics in Turkey Oak (Quercus cerris L.) Populations with Different Bioclimatic Types

Öz

The aim of this study was to compare some morphological characteristics of 1+0-year-old Turkey oak (Quercus cerris L.) seedlings grown from seeds collected from three different bioclimatic classes. According to Emberger's bioclimatic classification, the Turkey oak populations from semi-arid (Yozgat), low-rainfall (Isparta and Balıkesir), and high-rainfall (Çanakkale and Sinop) Mediterranean climate bioclimatic classes were examined for root collar diameter, seedling height, shoot fresh and dry weight, root fresh and dry weight, shoot index, root percentage, sturdiness quotient and Dickson quality index. Seedling development showed differences among the populations. The lowest values for root collar diameter, seedling height, shoot fresh and dry weight, root fresh and dry weight, seedling dry weight, shoot index, sturdiness quotient, and Dickson quality index were determined in the semi-arid Mediterranean bioclimatic class population of Yozgat. Root collar diameter and seedling height were higher in populations with rainy Mediterranean climate type. As the total annual rainfall decreased, the shoot index decreased and the root percentage increased. As a result, the populations reflected the characteristics of the bioclimatic classes they represented.

Anahtar Kelimeler

seedling quality , root collar diameter , population , semi-arid , Quercus cerris

Kaynakça

• Akman, Y. (2011). İklim ve biyoiklim. Palme Yayıncılık.
• Alan, M. (2017). Importance of marginal populations for conservation of forest gene resources. Biological Diversity and Conservation, 10(2), 55–62.
• Aphalo, P. ve Rikala, R. (2003). Field performance of silver-birch planting-stock grown at different spacing and in containers of different volume. New Forests, 25, 93–108. https://doi.org/10.1023/A:1022618810937
• Atar, E., Atar, F. ve Güney, D. (2023). Morphogenetic variations and quality characteristics of Carpinus orientalis Mill. seedlings. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology, 11(9),1742–1750. https://doi.org/10.24925/turjaf.v11i9.1742-1750.6342
• Atar, E., Yücesan, Z., Atar, F. ve Üçler, A. (2024). Effect of drought stress on physiological and biochemical traits of Quercus petraea subsp. iberica seedlings and analysis of the relationship with morphological traits. Austrian Journal of Forest Science, 2, 81–110. https://doi.org/10.53203/fs.2402.1
• Atar, F. (2021). Effects of altitude on some seedling quality characteristics of Carpinus betulus L. (Common Hornbeam) and Carpinus orientalis Mill. (Oriental Hornbeam). Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 22(2), 257–265. https://doi.org/10.17474/artvinofd.954066
• Ayan, S., Civek, E., Çelik Yer, E. N., Gülseven, O., Özel, H. B., Eshaibi, J. A. H., Akın, Ş. S. ve Yılmaz, E. (2020a). Farklı yaşlardaki tüplü fıstıkçamı (Pinus pinea L.) fidanlarının morfolojik kalite özellikleri. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 22(2),633–641. https://doi.org/10.24011/barofd.720658
• Ayan, S., Gedik, F., Çelik Yer, E. N., Gülseven, O., Yılmaz, E., Akın, Ş.S. ve Özel, H.B. (2020b). Bazı geniş yapraklı orman ağacı fidanlarının morfolojik özellikleri. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 22(1), 245–255. https://doi.org/10.24011/barofd.675911
• Bilgen, B. B. ve Kaya, N. (2017). Genetic diversity among Pinus sylvestris L. populations and its implications for genetic conservation: Comparison of nuclear and chloroplast microsatellite makers. Fresenius Environmental Bulletin, 26(11), 6873–6881.
• Chmura, D. J. ve Rozkowski, R. (2002). Variability of beech provenances in spring and autumn phenology. Silvae Genetica, 51(2-3), 213–127.
• Çalışkan, S. (2006). Doğal kızılçamlarda (Pinus brutia Ten.) populasyonlararası ve içi genetik çeşitlilik. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 56(1),169–196.
• Çiçek, E., Çiçek, N. ve Tilki, F. (2011). Four-year field performance of Fraxinus angustifolia Vahl. and Ulmus laevis Pall. seedlings grown at different nursery seedbed densities. Research Journal of Forestry, 5(2), 89–98. https://doi.org/10.3923/rjf.2011.89.98
• Deligöz, A. ve Koyuncu, N. (2022). Muğla-Gökova Orman Fidanlığı’nda üretilen kızılçam (Pinus brutia Ten) fidanlarında kalite değerlendirilmesi. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 8(1), 83–89. https://doi.org/10.53516/ajfr.1098904
• Deligöz, A., Genç, M. ve Özçelik, H. (2009). Kalite sınıflamasının Anadolu karaçamı [Pinus nigra Arn. subsp. pallasiana (Lamb.) Holmboe] fidanlarının arazi performansına etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 2, 37–50.
• Demircioğlu, N., Ayan, S., Avanoğlu, B. ve Sıvacıoğlu, A. (2004). Kastamonu-Taşköprü Orman Fidanlığı’nda üretilen 2+0 yaşlı sarıçam (Pinus sylvestris L.) fidanlarının TSE normlarına göre değerlendirilmesi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 10(2), 243–251.
• Dickson, A., Leaf, A. L. ve Hosner, J. F. (1960). Quality appraisal of white spruce and white pine seedlings stock in nurseries. Forestry Chronicle, 36(1),10–13. https://doi.org/10.5558/tfc36010-1
• Eken, Ö. ve Öner, N. (2017). Morphological characteristics of Taurus cedar seedlings produced in Cankırı forest nursery. Kastamonu University Journal of Forestry Faculty, 17(3), 419–426. https://doi.org/10.17475/kastorman.285776
• Eler, Ü., Keskin, S. ve Örtel, E. (1993). Toros sediri (Cedrus libani A. Rich.) fidanlarında kalite sınıflarının belirlenmesi üzerine araştırmalar. Ormancılık Araştırma Enstitüsü Dergisi, 240, 81–105.
• Fick, S. E. ve Hijmans, R. J. (2017). WorldClim 2: new 1‐km spatial resolution climate surfaces for global land areas. International Journal of Climatology, 37(12), 4302–4315. https://doi.org/10.1002/joc.5086
• Genç, M. ve Yahyaoğlu, Z. (2007). Kalite sınıflamasında kullanılan özellikler ve tespiti. Z. Yahyaoğlu ve M. Genç (Ed.), Fidan standardizasyonu, standart fidan yetiştirmenin biyolojik ve teknik esasları içinde (ss. 467–491). Süleyman Demirel Üniversitesi Yayınları, Yayın No. 75.
• Gibson, A., Bachelard, E. P. ve Hubick, K. T. (1995). Relationship between climate and provenance variation in Eucalyptus camaldulensis Dehnh. Australian Journal of Plant Physiology, 22(3), 453–460. https://doi.org/10.1071/PP9950453
• Göksoy, A. T. ve Turan, Z. M. (1991). Kuraklığın bitki morfolojisi ve fizyolojisi üzerine etkileri. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 8, 189–199.
• Guimarães, Z. T. M., Da Silva, D. C. ve Ferreira, M. J. (2024). Seedling quality and short-term field performance of three Amazonian forest species as affected by site conditions. iForest, 17, 80–89. https://doi.org/10.3832/ifor4317-016
• Gülseven, O., Ayan, S. Özel, H. B. ve Yer, E. N. (2019). Farklı doğu kayını (Fagus orientalis Lipsky.) populasyonlarına ait fidanların morfolojik ve fizyolojik karakteristikleri. Türkiye Ormancılık Dergisi, 20(3),180–186. https://doi.org/10.18182/tjf.576898
• Güner, Ş. T., Güner, D. ve Şahin, U. (2018). Toros sedirinde yetiştirme sıklığının fidan morfolojik özellikleri ve beslenme durumuna etkisi. Ormancılık Araştırma Dergisi, 5(1), 44–55.
• Güney, D., Atar, F., Turna, İ. ve Bayraktar, A. (2023). Morphogenetic variations of Pinus sylvestris L. seedlings depending on altitude. Turkish Journal of Forestry Research, 10(1), 80–89. https://doi.org/10.17568/ogmoad.1175340
• Güney, D., Turna, İ. ve Kulaç, Ş. (2022). Effects of geoclimatic features on morphogenetic variability in Fagus orientalis. Austrian Journal of Forest Science, 4, 289–318.
• Keča, N., Koufakis, I., Dietershagen, J., Nowakowska, J. A. ve Oszako, T. (2016). European oak decline phenomenon in relation to climatic changes. Folia Forestalia Polonica, 58(3),170–177. https://doi.org/10.1515/ffp-2016-0019
• Magni, C. R., Espinoza, S. E., Garrido, E. F. Santelices, R. E. ve Cabrera, A. M. (2016). Differential adaptations in nursery seedlings from diverse Chilean provenances of Peumus boldus Mol. iForest, 9, 409–413. https://doi.org/10.3832/ifor1893-008
• Mañas, P., Castro, E. ve Heras, J. I. (2009). Quality of maritime pine (Pinus pinaster Ait.) seedlings using waste materials as nursery growing media. New Forests, 37, 295–311. https://doi.org/10.1007/s11056-008-9125-4
• Orman Genel Müdürlüğü. (2023, 9 Eylül). Ormancılık istatistikleri. https://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane/resmi-istatistikler
• Özel, H. B., Yücedağ, C. ve Aydınhan, V. (2018). Üç kızılçam populasyonu fidanlarının morfolojik özellikleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(1), 29–32. https://doi.org/10.29048/makufebed.365888
• Öztürk, S. (2013). Türkiye meşeleri teşhis ve tanı kılavuzu. Orman Genel Müdürlüğü.
• Saraçoğlu, N. ve Kantarcı, D. (2001). Bartın yöresi saplı meşe (Quercus robur L.) baltalıklarında büyümeyi etkileyen yetişme ortamı faktörleri. ZKÜ Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 3(3), 29–44.
• Thomas, F. M., Blank, R. ve Hartmann, G. (2002). Abiotic and biotic factors and their interactions as causes of oak decline in Central Europe. Forest Pathology, 32, 277–307. https://doi.org/10.1046/j.1439-0329.2002.00291.x
• Thompson, B. E. (1985). Seedling morphological evaluation: what you can tell by looking. Duryea M. L. (Ed.), Proceedings: Evaluating seedling quality: Principles, procedures, and predictive abilities of major tests içinde (ss. 55–71). Oregon State University.
• Toprak, B., Yıldız, O., Sargıncı, M. ve Güner, Ş. T. (2016). Kök boğazı çapı ve fidan boyunun karaçam (Pinus nigra), Toros sediri (Cedrus libani) ve saçlı meşe (Quercus cerris) fidanlarının yarı-kurak sahalardaki tutma başarısına etkisi. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 12(1),105–111.
• Yahyaoğlu, Z. ve Genç, M. (2007). Fidan standardizasyonu, standart fidan yetiştirmenin teknik ve biyolojik esasları. Süleyman Demirel Üniversitesi Yayınları, Yayın No. 75.
• Yaltırık, F. ve Efe, A. (2000). Dendroloji ders kitabı. İstanbul Üniversitesi Yayını.