From management to governance: A conceptual review with a focus on environment and natural resources

Yıl 2025, Cilt: 21 Sayı: 1, 210 - 236, 30.06.2025

İlke Hilal Şensöz , İdris Durusoy

https://doi.org/10.58816/duzceod.1691976

https://izlik.org/JA72NS65MK

Öz

The rapidly developing technology and industrialization after the Second World War, along with the rapidly increasing population, resulted in societies increasing their search for resources and ultimately creating serious pressure on natural resources. Thus, it became necessary to meet today's needs without endangering the needs of future generations that should be met from natural resources. This understanding forms the basis of the Brundlant Report, published by the United Nations in 1987 and referred to as "Our Common Future".The Brundtland Report presented a management approach focusing on equality, justice, effective participation and institutional change in sustainable development. This new management approach was first included in the literature with the concept of "governance", which was first highlighted by the World Bank in 1989 and in which the state, private sector and civil society organizations take part in cooperation.
Today, governance is no longer solely state-oriented; it has evolved into a multi-stakeholder management approach that includes the participation of civil society and the private sector. The Twelfth Development Plan outlines policies aimed at enhancing public administration within the framework of good governance principles. This study offers a broad conceptual framework from the traditional management approach to governance.Within the scope of the study, the concept of environmental governance, which emerged as a result of the search for common solutions to environmental problems following the presentation of a conceptual framework from management to governance, was examined.
The study is expected to shed light on the concepts of management, governance and environmental governance.

Anahtar Kelimeler

Management , governance , environmental governance.

Yönetimden Yönetişime Geçiş: Çevre ve Doğal Kaynaklar Odaklı Kavramsal Bir İnceleme

https://izlik.org/JA72NS65MK

Öz

Bu derleme çalışması, yönetim anlayışındaki dönüşümleri ve çevresel yönetişim olgusunu incelemektedir. Yönetim, insanlık tarihi kadar eski bir olgu olup, Sanayi Devrimi ile bilimsel bir disiplin haline gelmiştir. Klasik yönetim yaklaşımı, verimlilik ve hiyerarşiye odaklanırken; neoklasik yaklaşım, insan davranışlarını merkeze almıştır. Modern yaklaşım, sistem, durumsallık, amaçlara göre yönetim ve stratejik yönetimi içerirken; post modern yaklaşım, toplam kalite yönetimi, yalın yönetim ve değişim mühendisliği gibi yenilikçi perspektifler sunmuştur.
Geleneksel merkeziyetçi yönetim anlayışının yeterli olmaması, sivil toplum ve özel sektör gibi aktörlerin yönetim sürecine dâhil edilmesini gerektirmiştir. Bu bağlamda, merkeziyetçi yönetimden; katılımcılık, şeffaflık, hesap verebilirlik, etkinlik, tutarlılık, eşitlik ve adalet, hukukun üstünlüğü ilkelerine dayalı yönetişime geçiş yaşanmıştır. Türkiye’de yönetişim anlayışı, 1980'lerden itibaren Avrupa Birliği, IMF ve Dünya Bankası gibi uluslararası kuruluşlarla yürütülen ilişkilerle şekillenmiştir.
Çevresel yönetişim, çevre ve doğal kaynak meselelerinin sınır aşan etkileri nedeniyle uluslararası süreçlerle küresel bir çerçeve kazanmıştır. Çevresel yönetişim olgusu, çevre sorunlarıyla mücadelede küresel iş birliği, ademi merkeziyetçilik, pazar odaklı ve ölçekler arası yaklaşımlarla ele alınmaktadır. Ancak, çevresel yönetişimin etkinliği, politik irade ve ekonomik çıkarlarla sınırlıdır. Sonuç olarak, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmak için yönetişim ilkelerinin (katılım, şeffaflık, hesap verebilirlik) güçlendirilmesi ve sistemik dönüşümlerin gerekliliği vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Yönetim , yönetişim , çevresel yönetişim.

Kaynakça

• Acar, Ş. B. (2007). İyi Uygulama Örnekleri Çerçevesinde Kamu Yönetiminde Mali Saydamlık ve Kamuoyu Denetiminin Etkinleştirilmesi, Devlet Bütçe Uzmanlığı, Araştırma Raporu.
• Ağca, B. (2002). Dünya Sürdürülebilir Kalkınma Zirvesi. https://www.mfa.gov.tr/dunya-surdurulebilir-kalkinma-zirvesi_johannesburg_-26-agustos---4-eylul-2002_.tr.mfa
• Akman, Y. (2020). Yönetsel İlkeler. İçinde M. Özdemir (Ed.), Yönetme Sanatı (1. bs, ss. 58-70). Anı Yayıncılık.
• Argüden, Y., & Toksöz, F. (2008). İyi Yönetişim El Kitabı (F. Toksöz, Ed.; 1. bs). TESEV Yayınları.
• Argyris, C. (1959). The Individual and Organization: An Empirical Test. 4, 145-167. https://doi.org/https://doi.org/10.2307/2390675
• Argyris, C. (1973). Personality and Organization Theory Revisited, Administrative Science Quarterly. 18, 141-167. https://doi.org/doi.org/10.2307/2392060
• Arnstein, S. R. (1969). A Ladder of Citizen Participation. Journal of The American Planning Association, 35(1), 216-224. https://doi.org/10.1080/01944366908977225
• Aydınlı, H. İ. (2004). Sosyo-ekonomik Dönüşüm Süresinde Belediyeler (1. bs). Nobel yayın.
• Bansal, P. C. (1996). Review Work: Reengineering Management: The Mandate for New Leadership James Champy.
• Bayar, F. (2008). Küreselleşme Kavramı ve Küreselleşme Sürecinde Türkiye. Uluslararası Ekonomik Sorunlar Dergisi, 25-34.
• Bayramoğlu, S. (2018). Yönetişim Zihniyeti: Türkiye’de Üst Kurullar ve Siyasal İktidarın Dönüşümü (4. bs). İletişim yayınları.
• Bennett, N. J., & Satterfield, T. (2018). Environmental governance: A practical framework to guide design, evaluation, and analysis. Conservation Letters, 11(6), e12600. https://doi.org/10.1111/CONL.12600;PAGEGROUP:STRING:PUBLICATION
• Benson, D., & Jordan, A. (2017). Environmental Governance. International Encyclopedia of Geography, 1-9. https://doi.org/10.1002/9781118786352.WBIEG0631
• Bertalanffy, L. Von. (1950). An Outline of General System Theory. 1, 134-165. https://doi.org/http://dx.doi.org/10.1093/bjps/i.2.134
• Bolat, T., Seymen, O. A., Bolat, O. İ., & Erdem, B. (2018). Yönetim ve Organizasyon (7. bs). Detay Yayıncılık. Bozkır, V. (2002). Türkiye ve Avrupa Birliği’ne Tam Üyelik Süreci. Dışişleri Bakanlığı Yayınları.
• Cash, D. W., Adger, W. N., Berkes, F., Garden, P., Lebel, L., Olsson, P., Pritchard, L., & Young, O. (2006). Scale and Cross-s,Scale Dynamics: Governance and Information in a Multilevel World. Ecology and Society, 11, 1-12.
• Çevik, H. H. (2007). Türkiye’de Kamu Yönetimi Sorunları (3. bs). Seçkin Yayıncılık.
• Çevik, T. Ç. (2018). Kurumsal Yönetişim Açısından Kurumsal Güven Yaklaşımı. İçinde V. Ekin & T. Ç. Çevik (Ed.), Yönetişimde Yeni Yaklaşımlar (ss. 165-172). Kriter yayınevi.
• Çukurçayır, M. A., & Eroğlu, H. T. (2012). Yönetişim Yaklaşımı ve Türkiye’de Kent Konseyleri. İçinde Genç F. N. (Ed.), Yönetişim ve Yönetim Ekseninde Kamu Yönetimi (ss. 215-244). Ekin yayınevi.
• Dalay, İ. (2001). Yönetim ve Organizasyon: İlkeler, Teoriler ve Stratejiler (1. bs). Sakarya Üniversitesi. DB. (2023). Çevre, İklim Değişikliği ve Suya Dair Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri. https://www.mfa.gov.tr/surdurulebilir-kalkinma.tr.mfa.
• Dilaveroğlu, A. (2020). Yönetişim İlkeleri ve Yerel Yönetimler Mevzuatına Yansımalar. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(37), 45-63.
• DPT, & UN. (2010). Binyıl Kalkınma Hedefleri Raporu,Türkiye 2010.
• Eren, E., & Özdemirci, A. (2018). Stratejik Yönetim ve İşletme Politikası (10. bs). Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş.
• Eroğlu, H. T. (2013). Kamu Yönetiminde Hiyerarşi, Ağ, Piyasa ve Aktörler Düzleminde Yönetişim. İçinde M. A. Çukurçayır & H. T. Eroğlu (Ed.), Yönetişim (ss. 141-168). Çizgi kitabevi.
• Faguet, J.-P. (2011). Decentralization and governance. Elsevier.
• Fayol, H. (2016). Genel ve Endüstriyel Yönetim (B. Akın, Ed.; M. A. Çolakoğlu, Çev.; 5. bs). Adres Yayınları.
• Flarey, D. L. (1995). Reengineering Management. The Journal of Nursing Administration, 25, 12-13. Ford, L. H., Edited, L. D. L. (David L., & Newell, P. (Peter J. (2005). The business of global environmental governance. 360.
• Fung, A. (2006). Varieties of Participation in Complex Governance. 66, 66-75.
• Göymen, K. (2010). Türkiye’de Yerel Yönetişim ve Yerel Kalkınma (1. bs). Boyut Yayın Grubu.
• Green, C. D. (2000). Classics In The History of Psychology. York University, 1-14.
• Gündoğan, E. (2013). Yönetişim: Kavram, Kuram ve Boyutlar. İçinde M. A. Çukurçayır & H. T. Eroğlu (Ed.), Yönetişim (ss. 15-56). Çizgi kitabevi.
• Hutchcroft, P. D. (2002). Centralization and Decentralization in Administration and Politics: Assessing Territorial Dimensions of Authority and Power. İçinde Governance (ss. 23-53). John Wiley and Sons.
• Kahraman, Y., Vurgun, L., & Öztop, S. (2012). Yönetişim ve Yönetim Ekseninde Kamu Yönetimi. İçinde F. N. Genç (Ed.), Yönetişim ve Yönetim Ekseninde Kamu Yönetimi (ss. 111-136). Ekin yayınevi.
• Kaufmann, D., Kraay, A., & Mastruzzi, M. (2011). The worldwide governance indicators: Methodology and analytical issues. Hague Journal on the Rule of Law, 3(2), 220-246. https://doi.org/10.1017/S1876404511200046
• KB. (2014). Onuncu Kalkınma Planı Yerel Yönetimler Özel İhtisas Komisyonu Raporu. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Onuncu-Kalkinma-Plani-Yerel-Yonetimler-Ozel-Ihtisas-Komisyonu-Raporu.pdf
• Kjaer, A. M. (2004). Governance, Key Concepts (1. bs). Polity press.
• Koçak, S. Y., & Öztepe, M. C. (2012). Yönetişim Yaklaşımı Açısından Kamu Yönetimi Etiği. İçinde Genç F. N. (Ed.), Yönetişim ve Yönetim Ekseninde Kamu Yönetimi (ss. 87-110). Ekin yayıncılık.
• Koçel, T. (2005). İşletme Yöneticiliği (10. bs). Arıkan Basım Yayım Dağıtım Ltd. Şti.
• Kosack, S., & Fung, A. (2014). Does Transparency Improve Governance? 17, 65-87.
• Krafcik, J. F. (1988). Triumph Of The Lean Production System. 41-52.
• Lemos, M. C., & Agrawal, A. (2006). Environmental Governance. Annu. Rev. Environ. Resour, 31, 297-325. https://doi.org/10.1146/annurev.energy.31.042605.135621
• Levy, D. L., & Newell, P. J. (2005). The Business of Global Environmental Governance. Massachusetts Institute Of Tecnology, 1-345.
• Markelova, H., & Mwangi, E. (2012). The Wealth Of The Commons, A Worl Beyond Market&State, Multilevel Governance and Cross-Scale Coordination for Natural Resource Management: Lessons from Current Research. İçinde D. Bollier & S. Helfrich (Ed.), https://wealthofthecommons.org/essay/multilevel-governance-and-cross-scale-coordination-natural-resource-management-lessons-current. Levellers.
• Mayo, E. (1930). The Human Effect of Mechanization. The American Economic Review, 20(1), 156-176.
• Mcgregor, D. (1960). The Human Side of Enterprise (C. 2, Sayı 1). TATA McGRAW-HILL.
• Mergen, E. (1993). Toplam Kalite Yönetimi. Eskişehir Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1-2.
• Mulgan, R. G. (2003). Holding power to account : accountability in modern democracies. Palgrave Macmillan.
• Özer, M. A. (2006). Yönetişim Üzerine Notlar. Sayıştay Dergisi, 63, 59-89.
• Quick, K. S., & Bryson, J. (2016). Theories of Public Participation In Governance. 1-12.
• Rhodes, R. A. W. (1997). Understanding Governance : Policy, Networks, Governance, Reflexivity, and Accountability (İ. Durusoy, Çev.). Open University Press.
• Robbins, S. P., Decenzo, D. A., & Coulter, M. (2016). Yöneticiler ve Yönetim (M. Çetin, Çev.). İçinde A. Öğüt & C. Erbil (Ed.), Yönetimin Esasları (8. bs, ss. 2-28). Nobel.
• Rowold, J. (2005). Multifactor Leadership Questionnaire Psychometric Properties of the German Translation by Jens Rowold. Mind Garden.
• RWI. (2015). Hukukun Üstünlüğü (Türkiye Barolar Birliği Yayınları, Çev.). İçinde M. Toprak (Ed.), Türkiye Barolar Birliği Yayınları. Ayrıntı Basımevi.
• Seker, S. E. (2014). Max Weber ve Bürokrasi. YBS Ansiklopedi, 1, 1-30.
• Sezer, Ö. (2021). Kamu ve Özel Sektör Yönetimi İçin Yönetim Sözlüğü (M. A. Özer, Ed.; 2. bs, ss. 435-435). Lykeion.
• Şimşek, M. Ş., & Çelik, A. (2019). Yönetim ve Organizasyon (21. bs). Eğitim Yayınevi.
• Taylor, F. W. (2020). Bilimsel Yonetimin ilkeleri (H. B. Akın, Çev.; 5. bs, C. 5). Çizgi Kitabevi.
• Temiz, H. E. (2016). Sosyal Politika Bağlamında Küresel Yönetişim. Toplum ve Demokrasi Dergisi, 6(13), 201-217.
• Thomson, T. M. (1998). Management by Objectives (2. bs, C. 20). The Pfeiffer Library.
• TOKİ. (1999). Habitat Gündemi ve İstanbul Deklarasyonu. Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşmeleri Konferansı Habitat II, 1-82.
• Türker, M. F. (2020). Ormancılık İşletme Ekonomisi. İçinde 1. Baskı (3. bs). Ormancılık ve Tabiatı Koruma Vakfı. UN. (2012). The Future We Want. 1-49.
• UN. (2024). Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları. https://www.globalcompactturkiye.org/surdurulebilir-kalkinma-amaclari
• UN DESA. (2019, Temmuz 12). United Nations Sustainable Development Goals. https://sdgs.un.org/goals. UNESCAP. (2009). What Is Good Governance. 1-3.
• Ülgen, H., & Mirze, S. K. (2018). İşletmelerde Stratejik Yönetim (C. 9).
• Van Der Heijden, H.-A. (2006). Globalization, Environmental Movements, And International Political Opportunity Structures. JSTOR, 19, 28-45.
• WCED. (1987). Brundtland Raporu.
• Wells, G. J., Shuey, R., & Kiely, R. (2001). Globalization (1. bs). Nova Publishers.
• Womack, J. P., & Jones, D. T. (2003). Lean Thinking. İçinde Simon & Schuster (2. bs, C. 48, Sayı 11). Free Press.
• Yıldırım, M. (2010). Modernizm, Postmodernizm ve Kamu Yönetimi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 7, 703-720.
• Yükçü, S., & Atağan, G. (2009). Etkinlik, Etkililik ve Verimlilik Kavramlarının Yarattığı Karışıklık. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23, 1-13.