Instructors Teaching Silviculture Courses in Forestry Education in Türkiye (1858–1958)

Yıl 2025, Cilt: 21 Sayı: 2, 143 - 157, 30.12.2025

Erhan Kılıç , Mustafa Yılmaz

https://doi.org/10.58816/duzceod.1730017

https://izlik.org/JA84CT32AW

Öz

This study examines silviculture education and the biographies of its instructors during the transition from the Ottoman Empire to the Republic of Türkiye. The research employs a qualitative approach through document analysis. The period covered spans from 1858 to 1958, marking the first century of forestry education. With the declaration of the Tanzimat reforms, the Ottoman Empire aimed to manage its forests following European models to generate income. In this context, the first forest directorate was established in Istanbul in 1840. However, due to a lack of technical personnel, unfavorable market conditions, and public resistance, this initiative failed. The need for scientific expertise became increasingly apparent. After the Crimean War, French experts named Tassy and Stheme were invited. Forestry education began in 1858, and the subject of silviculture “the science of establishing and cultivating forests” was included in the curriculum. Initially, the content remained theoretical, with no practical field application. After the French experts returned to their country, Ottoman foresters trained by them, continued the instruction according to the French school. During World War I, Austrian foresters were appointed, and German expert Dr. Bauer was assigned as the head instructor at the Forestry School, introducing German influence. In the Republican period, Turkish foresters trained in Germany and German-origin professors at the Forestry Faculty further reinforced the German model. On the other hand, Tevfik Ali Çınar and Fikret Saatçioğlu, who earned their doctorates in Germany, presented the ideal of Turkish silviculture through education, practice, and publications, and worked hard to achieve it.

Anahtar Kelimeler

history of forestry education , silviculture , Tevfik Ali , Saatçioğlu

Türkiye Ormancılık Eğitiminde Silvikültür Dersleri Veren Öğretim Elemanları (1858-1958)

https://izlik.org/JA84CT32AW

Öz

Bu çalışmada Osmanlı’dan Türkiye Cumhuriyeti’ne geçen dönemde silvikültür eğitimi ve bu eğitimi veren öğretim görevlilerinin biyografileri incelenmiştir. Araştırma yöntemi olarak nitel araştırma yaklaşımından doküman analizi kullanılmıştır. Çalışmanın tarih aralığı, 1858 ile 1958 yıllarını kapsayan ilk bir asırlık zaman dilimidir. Osmanlı Devleti Tanzimat’ın ilanıyla ormanlarını Avrupa tarzı bir nizam içerisinde yöneterek gelir elde etmek istemiştir. Bu kapsamda 1840 yılında İstanbul’da ilk orman müdürlüğü kurulmuştur. Ancak başta teknik eleman yetersizliği, piyasa şartları, halkın tepkisi vb. sebeplerle bu girişim başarısız olmuştur. Teknik bilgiye olan ihtiyaç belirgin bir şekilde hissedilmiştir. Kırım Savaşı sonrasında Fransa’dan Tassy ve Stheme isimli uzmanlar davet edilmiştir. Ormancılık eğitimi 1858 yılında başlamış ve orman kurmak, orman yetiştirmek anlamındaki silvikültür temel ders olarak mektebin müfredatında yer almıştır. Ancak bu bilgiler başlangıçta hep teorik kalmış ormanlarda uygulanma fırsatı bulunamamıştır. Fransızların ülkelerine dönmeleri üzerine silvikültür eğitimi Osmanlı ormancıları tarafından verilmiştir. Bu ormancıların, Fransızların yetiştirdiği talebeler olması nedeniyle dersler Fransız ekolüne göre anlatılmıştır. Birinci Dünya Savaşı Döneminde Avusturyalı ormancılar göreve başlamıştır. Ayrıca Orman Mektebine Alman Dr. Bauer Ders Nazırı olarak atanmıştır. Böylece silvikültür eğitiminde Alman etkisi başlamıştır. Cumhuriyet Dönemi’nde Almanya’da ihtisas eğitimini tamamlayan Türk ormancılar ve Orman Fakültesinin Alman kökenli hocaları Alman silvikültür ekolünü pekiştirmiştir. Diğer yandan Almanya’da doktora yapmış Tevfik Ali Çınar ve Fikret Saatçioğlu, eğitim, tatbikat ve yayınlarla Türkiye silvikültürü idealini ortaya koymuş ve bunun için çaba sarf etmişlerdir.

Anahtar Kelimeler

Tevfik Ali , Ormancılık eğitim tarihi , Silvikültür , Saatçioğlu

Kaynakça

• Alaeddin. (1934). Tatbikat ve gezintilerimiz. Orman ve Av Dergisi, 57 (7), 17–18.
• Ali Kemal. (1933). Orman ameliyat mektebi. Ziraat Gazetesi, S.9–10–47, 591–592.
• Ashton, P. M. S. ve Kelty, M. J. (2018). The practice of silviculture: Applied forest ecology (10. baskı). Wiley.
• Atay, İ. (1981a). Atatürk’ün doğumunun 100. yılında (1981’de) İÜ Orman Fakültesi Silvikültür Kürsüsünün ulaştığı gelişme düzeyi. İÜ Orman Fakültesi Dergisi, Seri B, 31(2), 28–48
• Atay, İ. (1981b). Değerli hocamız Prof. Dr. Fikret Saatçioğlu (bilim yaşamı ve eserleri). İÜ Orman Fakültesi Dergisi. Seri A, 31(1), 1–10.
• Avrupaya tahsile giden genç arkadaşlarımız. (1935, 23 Nisan). Verim Mecmuası, 2(2), 11–1, 12.
• BCA– T.C. Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi. Kararlar Daire Başkanlığı (30-18-1-2). 48-68-12.
• Bingöl, İ. (1990). Geçmişten günümüze ormanlarımız ve ormancılığımız. Ormancılık Eğitim ve Kültür Vakfı Yayınları.
• BOA–T.C. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. Dahiliye Defterler (DH.SAİDd) 22/277.
• BOA–T.C. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. Hariciye Nezareti Tercüme Odası (HR.TO.): 520/12.
• BOA–T.C. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. İrade Dahiliye (İ.DH) 417/27611; 439/28992.
• BOA–T.C. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. Sadaret Mukavelenameler (A.}DVN.MKL) 9/9; 19/23.
• BOA–T.C. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. Şura-yı Devlet (ŞD.) 1093/70; 239/27.
• BOA–T.C. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. Teftişat-ı Rumeli Evrakı (Rumeli Müfettişliği) Sadaret Evrakı (TFR.I.A) 32/3119.
• BOA–T.C. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. Ticaret, Nafia, Ziraat Orman, Maadin Nezaretleri (T) 1723.
• BOA–T.C. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. Yıldız Mütenevvi Maruzat (Y.MTV) 8/106.
• Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40.
• Boydak, M. (2022). Prof. Dr. Fikret Saatçioğlu: Türkiye ormancılığına adanan bir ömür. Orman ve Av Dergisi, 100(1), 14–23.
• Boydak, M. ve Çalışkan, S. (2014). Ağaçlandırma. OGEM Vakfı Yayınları.
• Bozkuş, F. (2022). Türkiye ormancılığının dev çınarı Saatçioğlu hocamız. Orman ve Av Dergisi, 100(1), 24–31.
• Bricogne, A. (1877). Les forêts de l’empire ottoman. Revue Des Eaux Et Forêts Annales Forestières. 321–335.
• Çağlar, K. Ö. (1940). Yüksek Ziraat Enstitüsü kanunlar, kararnameler, bütçe ve talimatlar. T.C. Yüksek Ziraat Enstitüsü Neşriyatı.
• Çalışkan, A. (2022). Yaşadıklarım, duyduklarım ve okuduklarımla Prof. Dr. Fikret Saatçioğlu. Orman ve Av Dergisi, 100(1), 34–37.
• Çepel, N., Özhan, S. ve Görcelioğlu, E. (1984). Türkiye’de ormancılık öğretiminin gelişimi ve İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi öğretim birimlerinin kuruluş ve çalışmaları. İÜ Orman Fakültesi Yayınları.
• Çiftçi, Y. C. (2008). Kuruluşunun 75. Yılında Yüksek Ziraat Enstitüsü (1933–1948). AÜ. Ziraat Fakültesi Yayınları.
• Dahiliye. (1896, 22 Haziran). Sabah Gazetesi, 1.
• Defne, M. (1947). Bir kıymeti Feriköy topraklarına gömerken. Orman ve Av Dergisi, 3, 1–2.
• Eliçin, G. (1966). Türkiye’de ilk orman okulunun kurucusu Louis Tassy hayatı ve eserleri. İÜ Orman Fakültesi Dergisi,131–135.
• Eraslan, İ. (1987). Türkiye’de ormancılık yüksek öğretim ve eğitimin gösterdiği tarihsel gelişim (1857–1948). Türkiye’de ormancılık eğitimi semineri tebliğler içinde (ss. 11–22). Orman Genel Müdürlüğü Yayınları.
• Eraslan, İ. (1989). Türkiye'de ormancılık öğretim ve eğitim kurumlarının tarihsel gelişimi. Ormancılık Eğitim ve Kültür Vakfı.
• Erden, M. M. (1970). 1908’lilerin son temsilcisini de yitirdik Esat Muhlis Hocamız ebediyete intikal etti. Orman ve Av Dergisi. 32(43), 3-4.
• Esad Muhlis. (1925). Orman yetiştirme fenni silviculture. Ziraat Nezareti Yayınları.
• Evcimen, B. S. (1978). Türkiye'de orman amenajmanının gelişimi I. bölüm: İmparatorluk. İÜ Orman Fakültesi Yayınları.
• Genç, M. (2004). Silvikültürün temel esasları. SDÜ Orman Fakültesi Yayınları.
• Gökberk, M. A. ve Kutluk, H. (1941). Hocamız Nuri Şener. Orman ve Av Dergisi, 6–12, 95–98.
• Guinier, E. (1901). Chronique forestière. Revue des Eaux Et Forêts. Reproduction İnterdith.
• Havadisat-i dahiliye. (1860, 24 Aralık). Tercüman-i Ahval, 1.
• İlkmen, Ş. N. (1957). Ormancılık sahasındaki tedris müessesemizin yüzüncü yıl karşısında taşıdığı mana ve değer. Türk Ormancılığı Yüzüncü Tedris Yılına Girerken 1857-1957 içinde (ss. 5–17). Türkiye Ormancılar Cemiyeti.
• İnterieur. (1861, 10 Ocak). Journal De Constantinople, 2.
• Karasar, N. (2013). Bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel Yayınları.
• Keskin, Ö. (2005). Orman ve Ma'adin Nezareti'nin kuruluşu ve faaliyetleri (Tez No. 214956) [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Kılıç, E. (2020). Osmanlı ormancılığının zor yılları. OGEM-Vak Yayınları.
• Kısm-i Resmiye. (1871, 12 Ocak). Takvîm-i Vekâyi Gazetesi, Nr. 620, 1–2.
• Kutluk, H. (1943). Türkiye’de yabancı orman mütehassisleri. Orman ve Av Dergisi, 15(12), 435–349.
• Kutluk, H. (1948). Türkiye’de ormancı yetiştiren okullar ve çeşitleri. Orman ve Av Dergisi, S.234, 117–119.
• Kutluk, H. (1959). Kayıplarımız Herant Danzingyan. Orman ve Av Dergisi, 31(12), 20–21.
• Kutluk, H. (1963). Kara Haber Dr. Tevfik Âli Çınarı kaybettik! Orman ve Av Dergisi, 35(2), 19–24.
• Kutluk, H. (1970). Ders Nazırı Dr. Bauer ve Orman Mekteb-i Alisi için 54 yıl önce vermiş olduğu rapor. Orman Genel Müdürlüğü Teknik Haberler Bülteni, S.35, 191–203.
• Kutluk, H. (1972). Ormancı yetiştiren okulların müdür ve rektörleri. Orman Genel Müdürlüğü Teknik Haberler Bülteni, 11 (43), 250–252.
• Kutluk, H. ve Yund, K. (1949). Hoca Ali Rıza: Orman umum müdürlerinden hayatı ve eserleri 1843–1925. Akın Matbaası.
• Merhum Asaf Cemalin hayatı. (1929). Orman ve Av Dergisi. 12, 1-5.
• Muhiddin. (1908). Tavsif-i eşcâr. Konya Karatay Yusufağa Kütüphanesi, Demirbaş Nr.42 Yu 4979.
• Nizamoğlu, A. (2023). II. Meşrutiyet yıllarında orman politikaları ve ormancılık algısı (1908-1918) (Tez No. 835045) [Doktora tezi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Nizamoğlu, A. (2024). Osmanlı’da orman idaresi ve ormancılık politikaları (1840–1918). Akademisyen Kitabevi. https://doi.org/10.37609/akya.874
• Nyland, R.D. (1996). Silviculture: Concepts and applications. McGraw-Hill.
• Odabaşı, T. (1987). Silvikültür ve Türkiye’deki uygulamaları. Çevre ve Ormancılık Dergisi, 3(3), 21–29.
• Odabaşı, T., Çalışkan, A. ve Bozkuş, F. (2004). Silvikültür tekniği (Silvikültür II). İÜ Orman Fakültesi Yayınları.
• Ordinaryüs Profesör Esat Muhlis Oksal hayatı, hizmetleri ve eserleri. (1971). İÜ Orman Fakültesi Dergisi, Seri B, XXI(1). 1–10.
• Ormancılıkta teşcir. (t.y.). İÜC Orman Fakültesi Kütüphanesi, OFK2029.
• Özdönmez, M. ve Ekizoğlu, A. (1993). Tanzimat ve Meşrutiyet Dönemleri ormancılığında katkıları olan yabancı uzmanlar. İÜ Orman Fakültesi Dergisi, Seri B, 43(3–4), 57–68.
• Puettman, K. J., Coates, K. D. ve Messier, C. C. (2009). A critique of silviculture: Managing for complexity. Island Press.
• Ramann, E. (1911). Bodenkunde. Verlag von Julius Springer.
• Receb. (1928). Ormancılık ıstılah ve tabirleri. Orman ve Av Dergisi, S.5. 18–19.
• Saatçioğlu, F. (1951). İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi (Tarihçe-Öğretim-Organizasyon). İÜ Orman Fakültesi Dergisi, S. 1(1), 1–68.
• Saatçioğlu, F. (1969). Silvikültürün biyolojik esasları ve prensipleri. İÜ Orman Fakültesi.
• Şendil, A. F. (2014). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e orman fakültesi (Tez No. 375842) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Talat. (t.y.). Eléve des la classe sylviculture de l’écule des mines et forets. İÜ-C Orman Fakültesi Kütüphanesinde bulunan ders notu.
• Tevfik Ali. (1923, 11 Ekim). Türkiye ormanları ve ormancılık fenni. Hakimiyet-i Milliye Gazetesi, Nr. 938, 4.
• Yund, K. (1947). Yüksek Orman Mektebi müderrisi Nuri Beyle bir konuşma. Orman ve Av Dergisi, 3, 3-6.
• Yusuf Kenan. (1903). Ormancılık–Sylvculture. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Orman Fakültesi Kütüphanesi, Nr.1378–1379.