Systematic Risk Analysis in Forestry Operations: L Type Matrix and Target-Oriented Evaluation: The Case of Sivas

Yıl 2025, Cilt: 21 Sayı: 2, 190 - 204, 30.12.2025

Selda Gedik Sarı

https://doi.org/10.58816/duzceod.1762436

Öz

Risk assessment is a systematic process undertaken to prevent potential occupational accidents, hazardous situations, and occupational diseases within organizations. This study aims to identify, analyze, and evaluate the potential hazards and risks that may arise during field operations and forest depot activities conducted under the Koyulhisar Forest Enterprise Directorate. To ensure a safe working environment for employees, hazards and risks present in the workplace must first be identified, followed by a comprehensive risk assessment. In this study, the 5×5 L-Type Matrix Risk Analysis method was applied according to the nature of the activities. Potential hazards and risks were identified through a literature review, workplace observations, job analyses, and face-to-face interviews with forest enterprise personnel. A qualitative risk analysis approach was adopted. In total, 60 risks were identified and scored: 20 were classified as low, 31 as medium, 8 as high, and 1 as very high risk. The most critical risk identified in the study area was improper clothing of personnel involved in fire suppression activities. The increasing frequency of forest fires in Türkiye due to global warming has made the identification of potential hazards and risks, as well as the development of preventive measures, increasingly important. In addition, SMART (Specific, Measurable, Achievable, Relevant, and Time-bound) objectives were set to reduce identified risks. As a result, corrective and preventive actions were proposed to mitigate high-level risks, transforming them into medium or low-level risks, thereby improving occupational health and safety performance.

Anahtar Kelimeler

Occupational health and safety , risk analysis , Sivas , L-Type 5x5 matrix , risk.

Ormancılık Faaliyetlerinde Sistematik Risk Analizi: L Tipi Matris ve Hedef Odaklı Değerlendirme: Sivas Örneği

Öz

Risk değerlendirmesi, işletmelerde meydana gelebilecek iş kazaları, tehlikeli durumlar ve meslek hastalıklarının önlenmesi amacıyla gerçekleştirilen sistematik bir süreçtir. Bu çalışmada, Koyulhisar Orman İşletme Müdürlüğü bünyesinde yürütülen arazi ve orman deposu operasyonlarında karşılaşılabilecek potansiyel tehlike ve risklerin belirlenmesi, analiz edilmesi ve etkilerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışanlara güvenli çalışma ortamı sağlamak için öncelikle çalışma ortamındaki tehlike ve riskler belirlenmeli, ardından risk değerlendirmesi yapılmalıdır. Çalışma kapsamında, faaliyetlerin niteliği esas alınarak L tipi 5x5 Matris Risk Analizi yöntemi uygulanmıştır. Olası tehlike ve riskler; literatür taraması, iş yeri gözlemleri, iş analizi ve orman işletme personeliyle yapılan yüz yüze görüşmeler aracılığıyla tespit edilmiştir. Bu çalışmada kalitatif yöntemle risk analizi yapılmıştır. Toplam 59 risk belirlenmiş ve bu riskler puanlanmıştır. Bunların 19’u düşük, 31’i orta, 8’i yüksek ve 1’i çok yüksek risk grubunda değerlendirilmiştir. Çalışma alanında tespit edilen yüksek düzeydeki risk, yangına müdahale edecek kişilerin uygun şekilde giyinmemesi olarak belirlenmiştir. Türkiye’de küresel ısınmanın etkisiyle artan orman yangınları, bu konuda oluşacak tehlike ve risklerin belirlenmesini ve alınacak önlemleri önemli hale getirmiştir. Ayrıca, risklerin azaltılmasına yönelik SMART (spesifik, ölçülebilir, ulaşılabilir, ilgili ve zamanlı) hedefler belirlenmiştir. Sonuç olarak, yüksek düzeydeki riskleri azaltarak bunları orta veya düşük risk seviyesine dönüştürmek ve bu yolla iş sağlığı ve güvenliği performansını iyileştirmek amacıyla düzeltici ve önleyici faaliyetler önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

İş sağlığı ve güvenliği , risk analizi , Sivas , L Tipi 5x5 matris , risk.

Kaynakça

• Acar, H. H., & Eker, M. (2001). Orman fidanlık ve depo işçilerinde ergonomik açıdan antropometrik özelliklerin araştırılması. In Dokuz Eylül Üniversitesi 8. ergonomi kongresi bildiriler kitabı (pp. 229–238).
• Adeoye, M. A., & Adong, C. (2023). The power of precision: Why your research focus should be SMART? Journal of Education Action Research, 7(4), 569–577. https://doi.org/10.23887/jear.v7i4.69757
• Akbulut Özpay, G. (2020). Fiziki coğrafya. In Sivas atlası (pp. 43–50). SVS Yayınları.
• Akçın, N. (2001). İş kazalarının nedenleri ve önlenmesi. In İş sağlığı- iş güvenliği kongresi program bildirileri / İSİG – 22 (pp. 237–245). Zonguldak Karaelmas Üniversitesi.
• Araibi, A. S., Dalef, H. H., Hussein, H. K., Ishak, M. S. A., & Rahim, M. R. (2024). Enhancing risk management: Leveraging the likelihood/severity matrix for effective risk assessment and mitigation in the electrical and electronic sector. Al-Khwarizmi Engineering Journal, 20(3), 59–70. https://doi.org/10.22153/kej.2024.07.003
• Aslan, B., & Şimşek, S. (2021). Ormancılık sektöründe risk analizi değerlendirilmesi. Journal of Technical and Applied Sciences, 1(3), 1–16.
• Bailey, R. R. (2019). Goal setting and action planning for health behavior change. American Journal of Lifestyle Medicine, 13, 615–618. https://doi.org/10.1177/1559827617729634
• Bell, J. L. (2002). Changes in logging injury rates associated with use of feller-bunchers in West Virginia. Journal of Safety Research, 33, 463–471. https://doi.org/10.1016/S0022-4375(02)00048-8
• Bilici, E., & Ünver., S. (2024). A comparison of the risk analyses for harvesting activities under different conditions. Šumarski List, 7–8, CXLVIII (2024), 363–373. https://doi.org/10.31298/sl.148.7-8.4
• Bjerke, M. B., & Renger, R. (2017). Being smart about writing SMART objectives. Evaluation and Program Planning, 61, 125–127. https://doi.org/10.1016/j.evalprog plan.2016.12.009
• Bozkurt, S. G. (2020). Sivas’ın doğal ve kültürel kaynaklarının ekoturizm potansiyeli açısından değerlendirilmesi. Turkish Journal of Forestry Science, 4, 172–189. https://doi.org/10.32328/turkjforsci.662803
• Cabeças, J. M. (2007). An approach to health and safety in E.U. forestry operations – Hazards and preventive measures. Enterprise and Work Innovation Studies, (3), 13–34.
• Çakmak, E. (2014). Atölye tipi üretim yapan sanayi işletmelerinde iş sağlığı ve güvenliği. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim Araştırma Merkezi.
• Dimou, V., Basilios, M., & Kitikidou, K. (2022). Evaluation of musculoskeletal disorders risks in forestry. Work, 72(1), 373-393. https://doi.org/10.3233/WOR-213640
• Dinçer, M., & Erol, İ. (2024). Adana ASKİ Seyhan atıksu arıtma tesisinin l tipi matris yöntemi ile risk değerlendirmesi. Afet ve Risk Dergisi, 7(3), 677–696. https://doi.org/10.35341/afet.1389243
• Ersoy, S., & Çelenk Kaya, E. (2019). Bir kamu üniversitesi gıda mühendisliği laboratuvarları risk analizi uygulaması. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 8(4), 411–423.
• Doğan, O., Bozbeyoğlu, P., & Erkoç, N. (2023). Evaluation of risks by L-Type (5x5) matrix method in an ore concentration structure: A case study. International Journal of Innovative Approaches in Science Research, 7(3), 75–90. https://doi.org/10.29329 /ijiasr.2023.606.2
• Enez, K., Acar, H. H., & Eker, M. (2003). Legal and technical perspective on forest harvesting workmanship in Turkish forestry. In XXXI. international forestry students symposium (pp. 126–133).
• FAO. (2009). State of the world’s forest. FAO Publications.
• Gedik, S., Görücü, Ö., Bekiroğlu Öztürk, S., Eker, Ö., & Güneş, Y. (2023). Polonya/Türkiye ormanları ve ormancılığının kapsam ve uygulama açısından karşılaştırılması. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 9(1), 149–170. https://doi.org/10.53516/ajfr.1268519
• ILO. (2007). Approaches to labour inspection in forestry. International Labour Office.
• Kavak, K. İ., & Yasak, İ. (2020). Yerleşim. In Sivas atlası (pp. 15–32). SVS Yayınları.
• Kim, S., Nussbaum, M. A., Schoenfisch, A. L., Barrett, S. M., Bolding, M. C., & Dickerson, D. E. (2017). Occupational safety and health concerns in logging: A cross-sectional assessment in Virginia. Forests, 8(11), 440. https://doi.org/10.3390/f8110440
• Kovačević, N., Stojiljković, A., & Kovač, M. (2019). Application of the matrix approach in risk assessment. Operational Research in Engineering Sciences: Theory and Applications, 2(3), 55–64. https://doi.org/10.31181/oresta1903055k
• Kutlay, A., & Gedik, S. (2020). Orman. K. Ş. Kavak (Ed.), In Sivas atlası (pp. 103–112). SVS Yayınları.
• Lima, K., Meira Castro, A. C., & Baptista, J. S. (2023). MIARforest reproducibility and reliability for assessing occupational risks in the rainforest. Sustainability, 15(20), 15147. https://doi.org/10.3390/su152015147
• Marhavilas, P. K., Koulouriotis, D., & Gemeni, V. (2011). Risk analysis and assessment methodologies in the work sites: on a review, classification and comparative study of the scientific literature of the period 2000-2009. Journal of Loss Prevention in the Process Industries, 24(5), 477–523. https://doi.org/10.1016/j.jlp. 2011.03.004
• Nieuwenhuis, M., & Lyons, M. (2002). Health and safety issues and perceptions of forest harvesting contractors in Ireland. International Journal of Forest Engineering, 13 (2), 69–76. https://doi.org/10.1080/14942119.2002.10702464
• Matsa, M., & Mandowa, J. (2015). Occupational safety and health problems in forest harvesting operations: Case of Wattle Company Nyanga Pine Estate, Zimbabwe. International Journal of Development and Sustainability, 4(4), 359–380.
• Melemez, K. (2015). Risk factor analysis of fatal forest harvesting accidents: A case study in Turkey. Safety Science, 79, 369–378. http://dx.doi.org/10.1016/j.ssci. 2015.07.004
• NPSA. (2007). Healthcare risk assessment made easy. National Patient Safety Agency. http://www.mtpinnacle.com/pdfs/Healthcare_Risk_Assess.pdf
• OGM. (2025). Koyulhisar Orman İşletme Müdürlüğü amenajman ve envanter bilgileri.
• Özkılıç, Ö. (2005). İş sağlığı ve güvenliği, yönetim sistemleri ve risk değerlendirme metodolojileri. Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu.
• Rosa, R., Simas, C., Ataíde, R., Soares, P., & Tomé, M. (2024). Optimal forest management under climate change variability. Ecological Economics, 225, 108322. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2024.108322
• Sayın, S., Okan Güney, C., & Sarı, A. (2014). Orman yangınlarında iş sağlığı ve güvenliği. SDÜ Orman Fakültesi Dergisi, 15, 168–175. https://doi.org/10. 18182/tjf.28370
• Smiley, E. T., Matheny, N., & Lilly, S. (2012). Qualitative tree risk assessment. Arborist News, 21, 12–18.
• Stewart, V., McMillan, S.S., Hu, J., Collins, J.C., El-Den, S., O’Reilly, C.L., & Wheeler, A.J. (2024). Are SMART goals fit-for-purpose? Goal planning with mental health service-users in Australian community pharmacies. International Journal for Quality in Health Care, 36, mzae009. https://doi.org/10.1093 /intqhc/mzae009
• Tezcan, B., & Eren, T. (2024). Orman yangınlarında iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının değerlendirilebilmesi için AHP ve ANP yöntemleri ile ölçütlerin belirlenmesi: Türkiye örneği. Ağaç ve Orman, 5(2), 98–105. https://doi.org/10.59751/agacorman.1497688
• Tunay, M., & Emir, T. (2015). Ormancılık üretim işlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin yasal çerçevede değerlendirilmesi. Turkish Journal of Forestry, 16(2), 195–202.
• Tunay, M., & Bozkurt, A. (2018). Ormancılık çalışmalarında iş güvenliği analizinin uygulanması (Karabük Orman İşletmesi örneği). Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 6(1), 124–129. https://doi.org/10.21923/jesd.290821
• Uca, M., & Alizadehebadi, L. (2021). Risk analysis and assessment using decision matrix risk assessment technique in sports: the case of boxing. Pakistan Journal of Medical & Health Sciences, 15(10), 2971–2976. https://doi.org/10.53350/pjmhs2115102971
• Unver, S., & Ergenc, İ. (2020). Safety risk identification and prioritize of forest logging activities using analytic hierarchy process (AHP). Alexandria Engineering Journal, 60(1), 1591–1599. https://doi.org/10.1016/j.aej.2020.11.012
• Ünver Okan, S., Acar, H. H., & Ergenç, İ. (2017). Using of fine Kinney risk assessment method in the wood production process. In FORMEC 2017 50th international symposium on forestry mechanization (pp. 285).
• Yaylalı, Ç. (2024). İş güvenliği uzmanlarının risk değerlendirme yöntemlerini uygulama performanslarının araştırılması. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Dergisi, 6(2), 46–51. https://doi.org/10.55213/kmu jens.1494010
• Yürüdür, E. (2008). Koyulhisar ilçesinde (Sivas) göç hareketleri. Doğu Coğrafya Dergisi, 13(20), 19–34.