Edirne İlinde Doğal Yayılış Gösteren Ağaç ve Çalı Türlerinin Peyzaj Mimarlığında Kullanım Potansiyeli

Yıl 2025, Cilt: 21 Sayı: 2, 246 - 282, 30.12.2025

Gökçe Çiftçi , Necmettin Güler

https://doi.org/10.58816/duzceod.1779237

Öz

Bu çalışma, Türkiye’nin Trakya bölgesinde yer alan Edirne’de doğal yayılış gösteren 94 yerel odunsu türün peyzaj potansiyelini sistematik biçimde değerlendirmektedir. Türler; yaşam formu, morfolojik ve ekolojik gereksinimleri, estetik özellikleri ve peyzaj tasarımındaki işlevsel rolleri açısından analiz edilmiştir. Bunların 41’i ağaç, 40’ı çalı ve 13’ü sarılıcı–tırmanıcı tür olup, farklı ölçeklerde yeşil alan uygulamaları için dengeli bir bitki havuzu sunmaktadır. Türlerin %75’inden fazlası kuraklık ve sıcaklık stresine tolerans gösterirken, yaklaşık %52’si kireçli veya taşlı topraklarda yetişebilmektedir. İşlevsel analiz sonuçlarına göre, %53’ü erozyon kontrolü ve şev stabilizasyonu, %41’i rüzgâr ve gürültü bariyeri, %72’si ise mevsimsel görsel katkı sağlamaya uygundur. Ayrıca %40’ı polinatör dostu çiçek özellikleriyle dikkat çekmektedir. Örneğin Quercus cerris ve Q. frainetto düşük bakım gerektiren kentsel ormanlık alanlar için; Fraxinus ornus rüzgâr perdeleri için; Jasminum fruticans ise polinatör dostu bahçeler için öne çıkan türler arasındadır. Çalışma ayrıca, literatürde daha önce peyzaj işlevi tanımlanmamış 23 türü sistematik olarak ortaya koyarak önemli bir boşluğu doldurmuştur.

Anahtar Kelimeler

Ağaç ve Çalı Türleri , Edirne Florası , Peyzaj Mimarlığı , Sürdürülebilir Peyzaj , Yerel Bitki Türleri.

Etik Beyan

Bu çalışma herhangi bir hayvan ya da insan deneyi içermemektedir. Arazi gözlemleri ve bitki örneklemeleri sırasında çevresel etik ilkelere uyulmuştur. Çalışmada kullanılan tüm bitki türleri doğadan izinli ve koruma alanı dışında toplanmış olup, akademik amaçlarla Trakya Üniversitesi EDTU Herbaryumu’na kalıcı örnek olarak kazandırılmıştır. Herhangi bir etik kurul izni gerektirmemektedir.

Teşekkür

Yazar, bu çalışmanın yürütülmesi sürecindeki akademik rehberliği ve destekleri için Prof. Dr. Murat ÖZYAVUZ’a teşekkür eder.

The Potential of Utilizing Native Trees and Shrubs Species in Landscape Architecture in Edirne Province

Öz

This study systematically investigates the landscape potential of 94 native woody species naturally distributed in Edirne, located in the Thrace region of Türkiye. The species were evaluated based on their growth forms, morphological and ecological requirements, aesthetic traits, and functional roles in landscape design. Among them, 41 are trees, 40 are shrubs, and 13 are climbing species, reflecting a balanced plant pool for different scales of green space applications. More than 75% of these species demonstrate notable tolerance to drought and heat stress, while approximately 52% can thrive on calcareous or rocky soils. Functional analysis shows that 53% of the species are suitable for erosion control and slope stabilization, 41% for wind and noise barriers, and 72% provide seasonal visual interest. Additionally, about 40% have floral traits attractive to pollinators. Examples include Quercus cerris and Q. frainetto for low-maintenance urban forests, Fraxinus ornus for windbreaks, and Jasminum fruticans for pollinator-friendly gardens. This research also identifies 23 species previously undocumented for landscape uses, filling a notable gap in the literature.

Anahtar Kelimeler

Edirne Flora , Landscape Architecture , Native Plant Species , Sustainable Landscaping , Tree and Shrub Species.

Etik Beyan

This study did not involve any animal or human experimentation. Environmental ethical principles were adhered to during field observations and plant sampling. All plant species used in the study were collected from nature with permission, outside of protected areas, and were deposited as permanent specimens in the Trakya University EDTU Herbarium for academic purposes. They do not require any ethics committee approval.

Teşekkür

The author would like to thank Prof. Dr. Murat ÖZYAVUZ for his academic guidance and support in the progress of this subject.

Kaynakça

• Aksoy, O. ve Erken, K. (2022). Marmara florasında doğal olarak yetişen bitki türlerinin peyzaj mimarlığında kullanımı: Dört mevsim çiçekli bir bahçe için bitkisel tasarım projesi örneği. Ağaç ve Orman, 3(1), 8–19.
• Baldock, K. C. R., Goddard, M. A., Hicks, D. M., Kunin, W. E., Mitschunas, N., Osgathorpe, L. M. ve Memmott, J. (2015). Where is the UK’s pollinator biodiversity? The importance of urban areas for flower‐visiting insects. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 282(1803), 20142849. https://doi.org/10.1098/rspb.2014.2849
• Bayraktar, A. (1980). İzmir ve çevresi yeşil örtüsünde bazı doğal bitki türlerinin saptanması ve peyzaj çalışmalarında kullanım olanakları üzerinde araştırmalar. Türkiye Peyzaj Mimarisi Derneği Yayınları.
• Benedict, M. A. Ve McMahon, E. T. (2006). Green infrastructure: Linking landscapes and communities. Island Press.
• Bozkurt, S. G. (2019). Gürün (Sivas)–Tohma Çayı Vadisinde yetişen bazı tıbbi ve aromatik bitkilerin peyzaj mimarlığında kullanım olanaklarının belirlenmesi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 21(1), 66–80.
• Bozkurt, S. G. (2021). Sivas’ta doğal olarak yetişen bazı odunsu ve çalı türlerinin peyzaj mimarlığında kullanım olanaklarının belirlenmesi. Eurasian Journal of Forest Science, 9(3), 79–91.
• Bozkurt, S. G. ve Akkemik, Ü. (2019). Gürün (Sivas) ilçesinde tespit edilen odunsu bitkilerin kentsel planlama açısından kullanım olanakları. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 15(2), 137–152.
• Civelek, S. (2007). Trabzon yöresinde yetişen ve halk hekimliğinde kullanılan doğal odunsu taksonların peyzaj mimarlığında değerlendirilmesi. (Tez No. 212075) [Yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Correia, O., Díaz-Delgado, R. ve Catry, F. X. (2014). Plant functional types for Mediterranean drylands: Water use strategies and ecosystem services. Journal of Arid Environments, 102, 51–58. https://doi.org/10.1016/j.jaridenv.2013.10.003
• Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. (2014). Türkiye toprak haritaları. https://ucbp.tucbs.gov.tr/harita-goruntuleyici
• Dalgıç, G. (2003). Edirne’nin yeşil alanları I, önemli park, bahçe ve ormanlarındaki ağaç ve çalılar. Edirne valiliği yayınları.
• Dalgıç, G. (2006). Edirne’nin yeşil örtüsü, ağaçlar ve çalılar. Edirne valiliği yayınları.
• Dalgıç, G. ve Güler, N. (2015). Trakya’nın odunsu bitkileri (ağaç ve çalılar). Hipokrat Kitabevi.
• Davis, P. H. (1967-1988). Flora of Turkey and the East Aegean Islands, –(1)–10. Edinburgh: University Press.
• Dilaver, Z. (2014). İç Anadolu doğal bitki örtüsü örneklerinden peyzaj mimarlığında yararlanma. S. Demirbaş ve G. Özdemir (Ed.), İklim değişikliğine yerel çözümler: doğal bitki örtüsüyle sürdürülebilir uygulamalar içinde (ss. 37–54). Peyzaj Araştırmaları Derneği.
• Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü. (2014). Edirne ilinin karasal ve iç su ekosistemleri biyolojik çeşitlilik envanter ve izleme projesi. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü.
• Doğan, Ö. S. ve Bostan, H. (2022). Edirne ilinin nüfus özellikleri. A. Ertek (Ed.), Edirne ilinin coğrafyası içinde (ss. 139-168). Türk Coğrafya Kurumu.
• Dönmez, Ş., Çakır, M. ve Kef, Ş. (2016). Bartın’da Yetişen Bazı Tıbbi ve Aromatik Bitkilerin Peyzaj Mimarlığında Kullanımı. Journal of Architectural Sciences ve Applications, 1(2), 1–8. https://doi.org/10.30785/mbud.295486
• Dönmez, Y. (1968). Trakya’nın bitki coğrafyası. İstanbul Üniversitesi Yayınları.
• Edirne ili 2022 yılı çevre durum raporu. (2023). Edirne Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü.
• Ekici, B. (2005). Batı Karadeniz Bölgesi peyzaj düzenlemelerinde kullanılan bazı doğal ve egzotik bitkiler (Tez No. 198224) [Yüksek lisans tezi, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Ekici, B. (2010). Bartın kenti ve yakın çevresinde yetişen bazı doğal bitkilerin kentsel mekânlarda kullanım olanakları. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, (2), 110–12.
• Eminağaoğlu, Ö. (2018). Determination of the aesthetical and functional use of certain natural plants in Hatila Valley National Park in lvescape architecture. International Journal of Ecosystems ve Ecology Science (IJEES), 8(1), 113–134.
• Erdoğan, A. R. (2001). Ankara Kepekli boğazı Atatürk Ormanı ağaçlandırma alanı doğal bitki örtüsünün peyzaj mimarlığı açısından değerlendirilmesi (Tez No. 104588) [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Erdoğan, E. (2024). Osmanlı bahçeleri ve bitki kullanımı ders notları. Ankara Üniversitesi.
• Erzurumlu, S. G. (2021). Use of medicinal plants in lvescape architecture design. Acta Biologica Turcica, 34(3), 146–156. http://dx.doi.org/10.21474/IJAR01/1182
• Fang, C. F. ve Ling, D. L. (2003). Investigation of the noise reduction provided by tree belts. Landscape and Urban Planning, 63(4), 187–195. https://doi.org/10.1016/S0169-2046(02)00190-1
• Forman, R. T. T. ve Godron, M. (1986). Landscape ecology. Wiley.
• Genç, M. (1995). Bitki yetiştirme ve plantasyon tekniği. KTÜ Orman Fakültesi Ders Notları.
• Grimm, N. B., Faeth, S. H., Golubiewski, N. E., Redman, C. L., Wu, J., Bai, X. ve Briggs, J. M. (2008). Global change and the ecology of cities. Science, 319(5864), 756–760. https://doi.org/10.1126/science.1150195
• Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I. ve Çimen, A.Ö. (Ed.) (2018). Resimli Türkiye florası Cilt 2. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi.
• Güner, A., Özhatay, N., Ekim, T., Başer, K.H.C. (Ed.) (2000). Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Vol. 11, Edinburgh: University Press.
• Güneroğlu, N. ve Pektaş, S. (2022). Yenilebilir meyve özelliği olan odunsu bitki taksonlarının peyzaj mimarisindeki önemi: KTÜ Kanuni Kampüsü örneği. Türkiye Ormancılık Dergisi, 79–89. https://doi.org/10.18182/tjf.1005955
• IPCC. (2022). Climate change 2022: Impacts, adaptation and vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press. https://doi.org/kpj3
• Irmak, A.M. (2003). Tortum çayı havzasının odunsu bitkilerinin peyzaj mimarlığında kullanım olanakları (Tez No. 131465) [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• IUCN. (2016). The IUCN red list of threatened species: Summary statistics. International Union for Conservation of Nature. https://www.iucnredlist.org
• Kahveci, H. (2016). Doğu Karadeniz Bölgesi kıyı kesimi bitki örtüsünün peyzaj mimarlığı açısından irdelenmesi (Tez No. 435032) [Doktora tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Kendal, D., Williams, N. S. Ve Williams, K. J. (2012). Plant traits link people’s plant preferences to the composition of their gardens. Landscape and Urban Planning, 105(1–2), 34–42. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2011.11.023
• Koç, N., Yazgan, M., Perçin, H. ve Yılmaz, O. (1987). İç Anadolu Bölgesi’nin doğal bitki örtüsünün kayalık–taşlık ortam örneklerinin peyzaj mimarlığında yaralanma olanakları. TÜBİTAK Proje No: ÇAG-74. https://tinyurl.com/336mxy9y
• Korkut, A. (1987). Trakya Bölgesi doğal bitki örtüsünde peyzaj planlama çalışmaları yönünden değerlendirilebilecek bazı bitkisel materyalin saptanması. TÜBİTAK Tarım ve Ormancılık Araştırma Grubu (Proje No: TOAG–581)
• Köse, E. (2015). Meriç deltası ve civarının florası (Tez No. 392558) [Yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Kumru, S. N. (2019). Kent mezarlıklarının aktif yeşil alan olarak değerlendirilmesi, Kahramanmaraş örneği (Tez No. 564013) [Yüksek lisans tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Millennium Ecosystem Assessment. (2005). Ecosystems and human well-being: Synthesis. Island Press.
• Moreira, E., Pinho, P. ve Branquinho, C. (2023). Nature-based solutions and climate-resilient green planning in Mediterranean regions. Sustainable Cities and Society, 91, 104459. https://doi.org/10.1016/j.scs.2023.104459
• Nouri, H., Hoang, N. ve Alaghmand, S. (2024). Water-sensitive plant selection strategies for Mediterranean cities. Landscape and Urban Planning, 239, 104807. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2024.104807
• Nowak, D. J., Hirabayashi, S., Bodine, A. ve Greenfield, E. (2013). Tree and forest effects on air quality and human health in the United States. Environmental Pollution, 193, 119–129. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2014.05.028
• Orçun, E. (1975). Dendroloji cilt II. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları.
• Özyavuz, A. (2011). Tekirdağ (Kumbağ –Şarköy Arası) kıyı şeridindeki doğal örtüde bulunan bazı bitkilerin saptanması ve peyzaj mimarlığında kullanım olanakları (Tez No. 305262) [Yüksek lisans tezi, Namık Kemal Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Polat, R. (2020). Balıkesir florasının peyzaj açısından değerlendirilme olanakları. Türk Doğa ve Fen Dergisi, (9), 134–145. https://doi.org/10.46810/tdfd.831144
• Raunkiaer, C. (1905). Types biologiques pour la géographie botanique. Copenhagen: Gyldendal.
• Salık, V. (2015). T.Ü. Balkan Yerleşkesi'nin florasının tespiti. (Tez No. 406402) [Yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Sarıbaş, M., Kaya, Z., Başaran, S., Yaman, B. ve Sabaz, M (2007). The use of some natural plant species from the Western Black Sea Region of Turkey for landscape design. Fresenius Environmental Bulletin, 16, 193–205.
• Savi, T., Luglio, J., Beikircher, B., Stenni, B., Tonon, G. ve Nardini, A. (2021). Drought-induced xylem cavitation in woody plants: A global meta-analysis. Global Ecology and Biogeography, 30(10), 2021–2035. https://doi.org/10.1111/geb.13345
• Senapathi, D., Carvalheiro, L. G., Biesmeijer, J. C., Dodson, C. A., Evans, R. L., McKerchar, M. ve Potts, S. G. (2017). The impact of land use change on pollinator richness and abundance varies with latitude. Nature Communications, 8, 984. https://doi.org/10.1038/s41467-017-01189
• Tarım, S. (2000). Eskişehir Kalabak ormanları odunsu bitkileri ve bunların kullanım değerleri (Tez No. 96985) [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Threlfall, C. G., Mata, L., Walker, K. ve Williams, N. S. G. (2022). Urban greening supports pollinators and biodiversity: A global synthesis. Journal of Applied Ecology, 59(3), 580–593. https://doi.org/10.1111/1365-2664.14085
• Tutin, T. G., Heywood, V. H., Burges, N. A., Moore, D. M., Valentine, D. H., Walters, S. M. ve Webb, D. A. (Eds.). (1964–1980). Flora Europaea (Vols. 1–5). Cambridge University Press.
• Tzoulas, K., Korpela, K., Venn, S., Yli-Pelkonen, V., Kaźmierczak, A., Niemelä, J. ve James, P. (2007). Promoting ecosystem and human health in urban areas using green infrastructure: A literature review. Landscape and Urban Planning, 81(3), 167–178. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2007.02.001
• Uslu, A. (1997). Tarihi süreç içerisinde Anadolu mezarlıkları ve çağdaş bir yaklaşımla Ankara kenti için örnek bir mezarlık planlaması üzerinde bir araştırma (Tez No. 58405) [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Var, M. (1992). Kuzeydoğu Karadeniz Bölgesi doğal odunsu taksonların peyzaj mimarlığı yönünden değerlendirilmesi üzerine araştırmalar (Tez No. 22238) [Doktora tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Warming, E. (1903). Oecology of plants: An introduction to the study of plant communities. Clarendon Press.
• Yılmaz, H. (2007). Erzurum–Uzundere karayolu şevlerinde doğal olarak yetişen bitkilerin estetik ve fonksiyonel yönden değerlendirilmesi (Tez No. 181516) [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Zencirkıran, M. (2009). Determination of native woody landscape plants in Bursa ve Uludağ. African Journal of Biotechnology, 8(21), 5737–5746.