KOBİ’ler için uygulamalı stok muhasebesi: Gerçek parti maliyet, ağırlıklı ortalama maliyet ve FİFO yöntemlerinin karşılaştırmalı analizi

Öz

Bu çalışmanın amacı, küçük ve orta büyüklükteki işletmelerde (KOBİ’lerde) stok değerlemesinde yaygın olarak kullanılan gerçek parti maliyet, ağırlıklı ortalama maliyet ve ilk giren ilk çıkar (FIFO) yöntemlerinin finansal tablolar üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı olarak incelemektir. Stoklar, işletmelerin dönen varlıkları içerisinde önemli bir paya sahip olup, doğru değerlenmeleri satılan malın maliyeti, dönem kârı ve vergi matrahı üzerinde doğrudan belirleyici olmaktadır. Bu bağlamda, stok değerleme yöntemi seçimi yalnızca teknik bir muhasebe tercihi değil, aynı zamanda stratejik bir yönetim kararı niteliği taşımaktadır. Çalışmada yöntem olarak örnek olay (uygulama) yaklaşımı benimsenmiş ve örnek bir ticari işletmenin belirli bir dönem içerisinde gerçekleştirdiği stok alım ve satış işlemleri esas alınmıştır. Aynı veri seti kullanılarak gerçek parti maliyet, tartılı ve hareketli ağırlıklı ortalama maliyet ile FIFO yöntemlerine göre satılan malın maliyeti ve dönem sonu stok tutarları hesaplanmış ve elde edilen sonuçlar karşılaştırılmıştır. Bulgular, stok değerleme yöntemlerinin satılan malın maliyeti ve dönem sonu stok tutarı üzerinde anlamlı farklılıklar yarattığını göstermektedir. FIFO yöntemi, satılan malın maliyetini en düşük, dönem sonu stok tutarını ise en yüksek gösteren yöntem olarak öne çıkarken; ağırlıklı ortalama maliyet yöntemleri daha yüksek satılan malın maliyeti ve daha düşük stok tutarları üretmiştir. Gerçek parti maliyet yöntemi ise fiili stok çıkışlarına bağlı olarak bu iki yaklaşım arasında sonuçlar vermiştir. Sonuç olarak, stok değerleme yöntemi seçiminin işletmelerin finansal performansının sunumu, kârlılık göstergeleri ve karar alma süreçleri üzerinde önemli etkiler yarattığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Stok muhasebesi
• stok değerleme yöntemleri
• KOBİ

Applied inventory accounting for SMEs: A comparative analysis of actual batch costing, weighted average cost, and FIFO methods

Öz

The aim of this study is to comparatively examine the effects of specific identification cost, weighted average cost, and first-in, first-out (FIFO) inventory valuation methods on the financial statements of small and medium-sized enterprises (SMEs). Inventories constitute a significant portion of current assets, and their accurate valuation directly affects the cost of goods sold, period profit, and tax base. Therefore, the choice of inventory valuation method represents not only a technical accounting decision but also a strategic managerial choice. The study adopts a case-based application approach and is based on the inventory purchase and sales transactions of a sample trading company within a specific accounting period. Using the same dataset, the cost of goods sold and ending inventory values are calculated according to the specific identification method, both periodic and moving weighted average cost methods, and the FIFO method. The results obtained from these methods are then analyzed comparatively. The findings reveal that inventory valuation methods lead to significant differences in both the cost of goods sold and ending inventory values. The FIFO method produces the lowest cost of goods sold and the highest ending inventory value, while weighted average cost methods result in higher cost of goods sold and lower ending inventory figures. The specific identification method yields intermediate results depending on the actual inventory outflows. Overall, the study demonstrates that the selection of inventory valuation methods has a substantial impact on the presentation of financial performance, profitability indicators, and managerial decision-making processes.

Anahtar Kelimeler

• Inventory accounting
• inventory valuation methods
• SME

Kaynakça

1. [1]     Kınalı F. “Comparative analysis of financial structures: An application on the bist sustainability participation index using the mabac method”. Journal of Economics and Financial Researches, 7(1), 37-52, 2025.
2. [2]     Türker İ. “IAS/TMS 2 stoklar standardına ve türk vergi sistemine göre stokları değerleme”. Muhasebe ve Denetime Bakış, 30, 105-120, 2010.
3. [3]     Kısakürek MM, Ürgüp SE. “TMS 2 stoklar standardı ile vergi usul kanunu’nun maliyet açısından ilişkisinin karşılaştırılması ve bir üretim işletmesinde uygulama”. Journal of Academic Value Studies, 4(19), 247-256, 2018.
4. [4]     Kaya HP. “Stoklara ilişkin TMS 2 ve BOBİ FRS karşılaştırması”. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 20(2), 262-285, 2018.
5. [5]     Ünal S. “Stok yönetiminde ABC yöntemi: Bir otomotiv yedek parça firması örneği”. Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Çalışmalar Dergisi, 5(1), 33-43, 2024.
6. [6]     Tuğay O. “Stok değer düşüklüklerinin TMS 2 stoklar standardına göre incelenmesi”. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 13(26), 207-230, 2013.
7. [7]     Kamu Gözetimi Kurumu (KGK). “TMS 2: Stoklar Standardı”. https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/DynamicContentFiles/T%C3%BCrkiye%20Muhasebe%20Standartlar%C4%B1/TMSTFRS2018Seti/TMS/TMS_2_2018.pdf (01.12.2025).
8. [8]     Yeter B, Altunay MA. “Vergi usul kanunu, TMS 2 stoklar standardı ve BOBİ FRS 6 stoklar bölümü açısından dönüştürme maliyetleri”. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 8(2), 1036-1063, 2021.

9. [9]     Teplická K, Seňová A. “Inventory valuation methods and their impact on profit generation”. Acta Logistica, 7(3), 201-207, 2020.
10. [10]  Karaca H. Stoklarla ilgili işlemlerin farklı düzenlemeler açısından karşılaştırılması. Editörler: Hacıhasanoğlu T, Özdemir N, Dalkılıç E. Düzenlemeler işığında finansal raporlama, Gaziantep, Türkiye, Özgür Yayınları, 2023.
11. [11]  Sönmez F. “TMS 2- stoklar hüküm ve açıklamaları (Eski tebliğlerle 25 no’lu SPK ve 13 No’lu TMS ile karşılaştırmalı olarak sunumu)”. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (35), 150-160, 2007.
12. [12]  Özbek CY. “Türkiye muhasebe standardı TMS–2 stoklar”. Muhasebe ve Denetime Bakış, (24), 77-102, 2008.
13. [13]  Akdoğan N. Tekdüzen muhasebe sisteminde maliyet muhasebesi uygulamaları. 8. baskı. Ankara, Türkiye, Gazi kitabevi, 2009.
14. [14]  Karakaya M. Maliyet muhasebesi. Ankara, Türkiye, Gazi kitabevi, 2007.
15. [15]  Gökçen G, Ataman B, Çakıcı C. Türkiye finansal raporlama standartları uygulamaları: TFRS/TMS özetleri ve uygulamaları. İstanbul, Türkiye, Beta yayıncılık, 2011.
16. [16]  Uyar B. “TMS 2 stoklar standardı üzerine genel bir değerlendirme”. Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi, (28), 131-144, 2009.
17. [17]  Gökçen G, Cebeci Y. “TMS 2 stoklar standardında yer alan stok maliyeti hesaplama yöntemlerinin gıda maddeleri sanayi sektöründeki işletmelerde kullanımı üzerine bir araştırma”. Maliye Finans Yazıları, (105), 115-132, 2016.
18. [18]  Yükçü S. Yönetim açısından maliyet muhasebesi. 7. baskı. İzmir, Türkiye, Altın Nokta yayınevi, 2011.
19. [19]  Ayluçtarhan A, Kaya S. “Vergi incelemesi sırasında ulaşılan hasılat farkına maliyet verilirken stok değerleme yönteminin önemi”. Vergi Raporu, (116), 29-38, 2009.
20. [20]  Gökgöz A. “KOBİ TFRS çerçevesinde stokların muhasebeleştirilmesi”. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(2), 243-258, 2012.
21. [21]  Akgün Aİ. “TMS-2 stoklar standardı kapsamında tam maliyet ve normal maliyete göre düzenlenen gelir tabloları karşılaştırması”. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(2), 229-246, 2012.
22. [22]  Ömürbek V, Kozak H. “Birleşik mamullerde maliyet dağıtım yönteminin belirlenmesinde analitik hiyerarşi sürecinin kullanılması”. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 15(2), 79-97, 2013.
23. [23]  Orhaner E, Biçer EB, Ilıman E. “TMS-2’ye göre sağlık işletmelerinde stokların değerlendirilmesi (özel hastane örneği)”. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(7), 87-106, 2016.
24. [24]  Öztürk E. “Stok maliyetlerinin ölçüm ve muhasebeleştirme esaslarının VUK, TMS/TFRS ve YFRÇ taslağı açısından karşılaştırılması”. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (28), 141-158, 2017.
25. [25]  Demirci A. “Lojistik maliyetler için çok kriterli karar verme yaklaşımı: Depolama alanı seçimi örneği”. Toros Üniversitesi İİSBF Sosyal Bilimler Dergisi, 6(10), 23-43, 2019.
26. [26]  Yalçın S. “Türkiye finansal raporlama standartları, büyük ve orta boy işletmeler için finansal raporlama standardı ve muhasebe sistemi uygulama genel tebliğlerinde stoklar: Muhasebeleştirme, değerleme, sunum ve açıklamalar”. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (60), 202-222, 2019.
27. [27]  Yiğit E, Büyükipekçi S. “TMS-2 stoklar ve TFRS-15 müşteri sözleşmelerinden hasılat standardı çerçevesinde hizmet işletmelerinde stok maliyetlerinin muhasebeleştirilmesi”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 22(1), 204-212, 2019.
28. [28]  Özçelik F. “Maliyet yöntemlerinin değerlendirilmesi ve seçimi”. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(4), 607-622, 2019.
29. [29]  Kaya Y, Utku M. “Stoklara ilişkin hükümlerin KÜMİ FRS kapsamında incelenmesi ve Türkiye’deki mevcut uygulama ve standartların karşılaştırılması”. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (91), 1-16, 2021.
30. [30]  Şen O, Dinç Y. “Yeni stok değerleme yöntemi CIFO (en ucuz giren ilk çıkar) vergi gelirlerinde artış yaratabilir”. Asya Studies, 6(20), 253-262, 2022.