An examination of parents’ attitudes toward rational drug use for children aged 0-5

Bu makalenin ilk hali 31 Ocak 2026 tarihinde yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/dyad/article/1860860

Öz

This study was conducted to determine the attitudes of parents with children aged 0-5 years toward rational drug use and to examine differences according to sociodemographic characteristics. The research was designed as a cross-sectional and descriptive study. The sample consisted of 134 mothers and 96 fathers (a total of 230 parents) living in Türkiye, who were reached using the snowball sampling method between April 1 and April 30, 2025. Data were collected online using the ıntroductory ınformation form and the parental attitude scale toward rational drug use (PASRDU). Data analysis was performed using SPSS version 33.0, and non-parametric tests were applied. The mean age of the parents was 35.34±5.53 years for mothers and 37.10±5.28 years for fathers. The mean total PASRDU score was 177.83±13.80 for mothers and 171.03±21.65 for fathers, and the difference was statistically significant (p<0.05). In the correct and conscious use subdimension, mothers (134.63±9.81) scored significantly higher than fathers (129.34±16.44) (p<0.01). Among parents who were university graduates, civil servants, and whose income was equal to their expenses, mothers had higher mean scores than fathers. In addition, among parents whose children were receiving medical treatment, mothers’ mean scores were significantly higher (p<0.05). In conclusion, mothers were found to exhibit more positive attitudes toward rational drug use compared to fathers. Education level, occupation, income status, and active involvement in child care were identified as factors influencing attitudes toward rational drug use. Since the majority of parents had not received any prior education on rational drug use, it is recommended that nurses increase counseling and educational interventions directed at parents.

Anahtar Kelimeler

• Rational drug use
• parental attitude
• parents
• child health

Etik Beyan

This study was conducted in accordance with the 1964 Declaration of Helsinki and the relevant ethical principles governing research involving human participants. Prior to the study, ethical approval was obtained from the Istanbul Arel University Ethics Committee (Decision No: 21/03/2025 – 2025/08 ). The purpose of the study was explained to the parents who constituted the sample, they were informed that the confidentiality of the data would be ensured, and their voluntary participation was obtained. Participants’ identifying information was kept confidential and was not shared with third parties.

Teşekkür

We thank all parents who voluntarily participated in this study.

0-5 yaş arası çocuğu olan ebeveynlerin akılcı ilaç kullanımına yönelik tutumlarının incelenmesi

Bu makalenin ilk hali 31 Ocak 2026 tarihinde yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/dyad/article/1860860

Düzeltme Notu

Düzeltme: Disiplinlerarası Yenilik Araştırmaları Dergisinin 2026 Yılı 6. Cilt 1. Sayısında da yayınlanan “Selvi Çalışkan, B., Akkaya Çomuk, P. 0-5 yaş arası çocuğu olan ebeveynlerin akılcı ilaç kullanımına yönelik tutumlarının incelenmesi. Disiplinlerarası Yenilik Araştırmaları Dergisi, 6(1), 51-60, 2026.” referanslı makalede Burcu SELVİ ÇALIŞKAN adlı yazarın Bölüm bilgisi düzeltilmiştir. Düzeltilen yazar bilgisi ve tüm yazarlara ait (varsa) üst bilgiler aşağıda sunulmuştur. Burcu SELVİ ÇALIŞKAN 1*ϒ, Pınar AKKAYA ÇOMUK 2 1 Hemşirelik, Sağlık Bilimleri Fakültesi, İstanbul Arel Üniversitesi, İstanbul, Türkiye. [e-mail] 2 Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Hemşirelik Anabilim Dalı, İstanbul Arel Üniversitesi, İstanbul, Türkiye. [e-mail]

Öz

Bu çalışma 0-5 yaş arası çocuğa sahip ebeveynlerin akılcı ilaç kullanımına yönelik tutumlarını belirlemek ve sosyodemografik özelliklere göre farklılıkları incelemek amacıyla yapıldı. Kesitsel ve tanımlayıcı tipte yürütülen araştırmanın örneklemini, 1-30 Nisan 2025 tarihleri arasında Türkiye’de yaşayan ve kartopu örnekleme yöntemiyle ulaşılan 134 anne ve 96 baba (toplam 230 ebeveyn) oluşturdu. Veriler, tanıtıcı bilgi formu ve akılcı ilaç kullanımına yönelik ebeveyn tutum ölçeği (AİKYTÖ) ile çevrim içi olarak toplandı. Veriler SPSS 33.0 ile analiz edildi, non-parametrik testler kullanıldı. Ebeveynlerin yaş ortalaması annelerde 35.34±5.53 yıl, babalarda 37.10±5.28 yıldır. Annelerin AİKYTÖ toplam puan ortalaması 177.83±13.80, babaların ise 171.03±21.65 olup aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p<0.05). Doğru ve bilinçli kullanım alt boyutunda da anneler (134.63±9.81) babalardan (129.34±16.44) anlamlı düzeyde daha yüksek puan aldı (p<0.01). Üniversite mezunu, memur olan ve geliri gidere eşit olan ebeveynlerde annelerin puan ortalamalarının babalardan daha yüksek olduğu saptandı. Ayrıca, çocuğu tedavi olan ebeveynlerde annelerin puan ortalamaları anlamlı derecede yüksekti (p<0.05). Sonuç olarak, annelerin babalara göre akılcı ilaç kullanımına daha olumlu tutum sergilediği saptandı. Eğitim düzeyi, meslek, gelir ve çocuk bakımında aktif rol alma faktörlerinin tutum üzerinde etkili olduğu görüldü. Ebeveynlerin büyük çoğunluğunun akılcı ilaç kullanımı konusunda eğitim almadığı belirlenmiş olup, hemşirelerin ebeveynlere yönelik danışmanlık ve eğitim faaliyetlerinin artırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Akılcı ilaç kullanımı
• ebeveyn tutumu
• ebeveyn
• çocuk sağlığı

Etik Beyan

Bu araştırma, insan katılımcılarla yürütülen çalışmalarda geçerli olan 1964 Helsinki Deklarasyonu ve ilgili etik ilkeler doğrultusunda gerçekleştirildi. Araştırma öncesinde İstanbul Arel Üniversitesi Etik Kurulu’ndan etik onay alındı (Karar No: 21/03/2025 – 2025/08). Örneklem grubunu oluşturan ebeveynlere araştırmanın amacı açıklandı, verilerin gizliliği korunacağı belirtildi ve gönüllü katılımları sağlandı. Katılımcılara ait kimlik bilgileri gizli tutuldu ve üçüncü kişilerle paylaşılmadı.

Teşekkür

Bu çalışmaya gönüllü olarak katılan tüm ebeveynlere teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. [1]     World Health Organization. “Promoting rational use of medicines”. https://www.who.int/activities/promoting-rational-use-of-medicines (10.10.2025).
2. [2]     Uçman T, Uysal N. “Yetişkin bireylerde akılcı ilaç kullanımı ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi”. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, 3(2), 126-133, 2021.
3. [3]     Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK). “Ulusal antibakteriyel ilaç tüketim sürveyans raporu–2020”. https://akilciilac.titck.gov.tr/Detay/Show/1318 (10.10.2025).
4. [4]     European Medicines Agency (EMA). “Annual report 2023: The European Medicines Agency’s contribution to science, medicines and health in 2023”. https://www.ema.europa.eu/en/documents/annual-report/2023-annual-report-european-medicines-agency_en.pdf (10.10.2025).
5. [5]     İşli F, Aksoy M, Aydıngöz SE, Kadı E. “Antibiotic prescription pattern of family physicians across Turkey: A cross-sectional analysis through the Prescription Information System”. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 14(1), 87-95, 2020.
6. [6]     Kuloğlu Ç, Ekici E. “Ebeveynlerin akılcı ilaç kullanım tutumlarının incelenmesi”. Turkish Journal of Pediatric Disease, 16(2), 107-116, 2022
7. [7]     Centers for Disease Control and Prevention. “Antibiotic use and stewardship in the United States: 2024 update”. https://www.cdc.gov/antibiotic-use/hcp/data-research/stewardship-report.html (10.10.2025).
8. [8]     Çelebi A. Akılcı ilaç kullanımına yönelik ebeveyn tutum ölçeğinin geliştirilmesi. Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Erzurum, Türkiye, 2018.

9. [9]     Çınar AS, Mercan Y. “Beş yaş altı çocuğu olan annelerin akılcı ilaç kullanım durumu ve etkileyen etmenler”. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 14(4), 530-539, 2020.
10. [10]  Yılmaz Kurt F, Kahriman İ, Atay S, Aldemir F. “Annelerin akılcı ilaç kullanımına yönelik tutumları ve reçetesiz ilaç kullanım durumlarının incelenmesi”. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(2), 487-496, 2022.
11. [11]  Utli H, Turan M. “0–12 yaş arası çocuğa sahip ebeveynlerin akılcı ilaç kullanımına yönelik tutumlarının incelenmesi”. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 36(2), 87-95, 2020.
12. [12]  Özdemir S, Elmaoğlu E. “Ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı ile akılcı ilaç kullanımına yönelik tutumları arasındaki ilişki”. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 6(2), 98-104, 2024.
13. [13]  Akyüz T. 0–12 yaş dönem çocuğu olan ebeveynlerin akılcı ilaç kullanımı konusunda bilgi ve tutumlarının belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Karabük Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Karabük, Türkiye, 2022.
14. [14]  Mijović B, Aćimović J, Đaković Dević J, Kralj J, Lučić Samardžija V, Djermanović M, et al. “Knowledge, attitudes and practices of parents and pediatricians regarding antibiotic use among children”. Antibiotics, 11(10), 1325, 2022.
15. [15]  Sabetsarvestani R, Köse S, Geçkil E, Canbal A. “Health literacy and rational drug use attitudes in parents of children with epilepsy”. Epilepsy & Behavior, 161, 110147, 2024.
16. [16]  Naser AY, Al-Shehri H. “Parental knowledge, attitudes and practices on the use of antibiotics among their children in Jordan: A cross-sectional study”. BMJ Paediatrics Open, 9(1), e003698, 2025.
17. [17]  Barker AK, Brown K, Ahsan M, Sengupta S, Safdar N. “Social determinants of antibiotic misuse: A qualitative study of community members in Haryana, India”. BMC Public Health, 17(1), 333, 2017.
18. [18]  Akdeniz Kudubeş A, Bektaş İ, Ayar D, Çelik İ, Bektaş M. “Role of parental attitudes towards rational drug use in predicting fever management practices”. Cyprus Journal of Medical Sciences, 8(5), 354-364, 2023.
19. [19]  Sarıalioğlu A, Köse S, Çelebioğlu A. “The effect of rational drug use training given to parents on parental attitudes”. Eastern Journal of Medicine, 28(4), 548-555, 2023.
20. [20]  Avan H, Avan M. “Parents’ awareness of rational drug use”. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, 9(2), 193-200, 2024.
21. [21]  Çiğdem Z, Biner BŞ, Yavaş Çelik M. “Çocuğu hastanede yatan ebeveynlerin akılcı ilaç kullanımına yönelik tutumlarının değerlendirilmesi: Kesitsel bir araştırma”. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi, 16(3), 669-680, 2024.
22. [22]  Wilandika A, Pandin MGR, Yusuf A. “The roles of nurses in supporting health literacy: A scoping review”. Frontiers in Public Health, 11, 1022803, 2023.
23. [23]  Yılmaz D. “Çocuğu hastanede yatan ebeveynlerin akılcı ilaç kullanımına yönelik tutumlarının belirlenmesi”. SBÜ Hemşirelik Dergisi, 2(3), 129-136, 2020.
24. [24]  Özdemir A, Yeniçeri EN, Topal Y. “The effect of long-term drug use on rational use of medicines in children with medical illness”. Family Practice and Palliative Care, 8(6), 165-169, 2023.