Uzaktan Eğitimde Öz-Yönetimli Öğrenme Becerileri Ölçeği Geliştirme Çalışması / Development of the Self-Directed Learning Skills Scale in Distance Education

Öz

Bu araştırma, uzaktan eğitim sürecinde ortaokul öğrencilerinin öz-yönetimli öğrenme becerilerini ölçmeye yönelik ölçek geliştirmek amacı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma 2021-2022 eğitim öğretim yılında İç Anadolu Bölgesinde bulunan bir ilin merkez ilçesindeki 16 ortaokulda öğrenim gören 399 ortaokul öğrencisinden toplanan verilerle yürütülmüştür. Veri analizinde geçerlilik kontrolü amacıyla açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri birlikte yapılırken, güvenirlik kontrolü amacıyla Cronbach Alpha katsayıları hesaplanmıştır. Analizlerin uygulanması sonucunda Kaiser-Mayer-Olkin (KMO) değeri 0.865 ve Bartlett Küresellik testi sonucu 1352.052 olarak elde edilmiştir. Ayrıca Bartlett Küresellik testi serbestlik derecesi (sd) 190 ve anlamlılık (p=0.000) gösterdiği görülmüştür. Ölçeğin açıklanan toplam varyansa oranı %57.063 olarak bulunmuştur. Yapılan analizler sonucunda ölçek yapısı 5 faktörlü (boyutlu) ve 20 maddenin bulunduğu bir yapıya dönüşmüştür. Madde yük değerleri .808 ile .515 arasında değişmektedir. Doğrulayıcı faktör analizi sonucu 20 maddelik 5 boyutlu modelin uyum indeksi değerleri (x²/sd (CMIN/DF) = 1.629, RMSEA= .060, CFI=.903, GFI=.874, IFI=.906) olup; madde faktör yüklerinin .446 ile .817 arasında değiştiği görülmüştür. Uyum iyiliği indeks sonuçlarına göre modelin uyumlu olduğunu söylemek mümkündür. “Uzaktan Eğitimde Öz-Yönetimli Öğrenme Becerileri Ölçeği”nin Cronbach Alpha değerleri; öz-kontrol becerileri için 0.775; öğrenme becerileri için 0.767; üst-bilişsel farkındalık becerileri için 0.667; kaynak belirleyebilme için 0.645 ve öğrenme isteğini sürdürebilme için 0.623’tür. Ölçek genelinde hesaplanan Cronbach Alpha değeri ise 0.868’dir. Bu bağlamda “Uzaktan Eğitimde Öz-Yönetimli Öğrenme Becerileri Ölçeği”nin faktörleri ve ölçek geneli için bakıldığında yeterli güvenirlik düzeyine sahip olduğu görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Öz-yönetimli öğrenme
• Uzaktan eğitim
• Çevrimiçi öğrenme
• Ölçek.

Development of the Self-Directed Learning Skills Scale in Distance Education / Uzaktan Eğitimde Öz-Yönetimli Öğrenme Becerileri Ölçeği Geliştirme Çalışması

Öz

This study was conducted to develop a scale to measure middle school students' self-directed learning skills in distance education. The study was conducted with data collected from 399 secondary school students studying in 16 secondary schools in the central district of a province in the Central Anatolia Region in the 2021-2022 academic year. Data analysis included exploratory and confirmatory factor analyses for validity control, and Cronbach's Alpha coefficients for reliability control. As a result of the analyses, the (KMO) value was 0.865, the Bartlett’s Test of Sphericity yielded a result of 1352.052. Moreover, the Bartlett’s Test of Sphericity revealed a degree of freedom (sd) of 190 and significance (p=0.000). The ratio of the scale to the total variance explained was found to be 57.063%. As a result of the analyzes, the scale structure was transformed into a structure with 5 factors (dimensions) and 20 items. Item loadings ranged between .808 and .515. As a result of confirmatory factor analysis, the fit index values of the 20-item 5-dimensional model were (x²/sd (CMIN/DF) = 1.629, RMSEA= .060, CFI=.903, GFI=.874, IFI=.906) and the item factor loadings ranged between .446 and .817. According to the goodness of fit index results, it is possible to say that the model is compatible. The Cronbach’s Alpha values of “The Self-Directed Learning Skills Scale in Distance Education” were 0.775 for self-control skills, 0.767 for learning skills, 0.667 for metacognitive awareness skills, 0.645 for identifying resources and 0.623 for sustaining the desire to learn. The Cronbach’s Alpha value calculated throughout the scale is 0.868. In this context, it is seen that “The Self-Directed Learning Skills Scale in Distance Education” has a sufficient level of reliability for its factors and the overall scale.

Anahtar Kelimeler

• Self-directed learning
• Distance education
• Online learning
• Scale

Kaynakça

1. Abd-El-Fattah, S. M. (2010). Garrison’s model of self-directed learning: preliminary validation and relationship to academic achievement. The Spanish Journal of Psychology, 13 (2), 586-596.
2. Acar, C. (2014). Fen bilgisi öğretmen adaylarının kendi kendine öğrenme becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Pamukkale Üniversitesi, Denizli, Türkiye.
3. Akyüz, H. E. (2018). Yapı geçerliliği için doğrulayıcı faktör analizi: Uygulamalı bir çalışma. Bitlis Eren Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 7(2), 186-198.
4. Alkan, F. (2012). Kendi kendine öğrenmenin kimya laboratuvarında öğrenci başarısına, öğrenme hazırbulunuşluğuna, laboratuvar becerilerine yönelik tutumuna ve endişesine etkisi. (Yayımlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara, Türkiye.
5. Alkan, F., & Erdem, E. (2013). Kendi kendine öğrenmenin laboratuvarda başarı, hazırbulunuşluk, laboratuvar becerileri tutumu ve endişeye etkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44, 15-26.
6. Artsın, M. (2018). Kitlesel açık çevrimiçi derslerde öğrenenlerin öz-yönetimli öğrenme becerilerinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir, Türkiye.
7. Aşkın, İ. (2015). Üniversite öğrencilerinin öz-yönetimli öğrenme becerilerinin incelenmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara, Türkiye.
8. Aydede, M. N. & Kesercioğlu, T. (2009). Fen ve teknoloji dersine yönelik kendi kendine öğrenme becerileri ölçeğinin geliştirilmesi. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3 (36), 53-61.

9. Aydede, M. N. & Kesercioğlu, T. (2012). Aktif öğrenme uygulamalarının öğrencilerin kendi kendine öğrenme becerilerine etkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(43), 37-49.
10. Başbay, A. & Kağnıcı, D. Y. (2011). Çok kültürlü yeterlik algıları ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması. Eğitim ve Bilim, 36(161). 199-212.
11. Başol, G. (2019). Araştırmacılar için istatistik. Ankara: Pegem Akademi.
12. Bozkurt, A. (2017). Türkiye’de uzaktan eğitimin dünü, bugünü ve yarını. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 3(2), 85-124.
13. Brookfield, S. (1995). Adultlearning: An overview. International encyclopedia of education, 10, 375-380.
14. Büyüköztürk, Ş. (2002). Faktör analizi: Temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 8(4), 470-483.
15. Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Ankara: Pegem Akademi.
16. Cattell R. B. (1966). The Scree test for the number of factors. Multivariate Behavioral Research, 1, 245–276.
17. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G. & Büyüköztürk, Ş. (2010). Çok değişkenli istatistik SPSS ve LISREL uygulamaları. Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
18. Dağlar, N. (2023). COVID-19 pandemi sürecinin uzaktan eğitim yöntemlerine etkisi: Ulusal alan yazın taraması. Dijital Teknolojiler ve Eğitim Dergisi, 2(1), 16-37.
19. Demir, E. (2014). Uzaktan eğitime genel bir bakış. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (39).
20. DeVellis, R. (2003). Scale development: Theory and applications. Thousand Oaks, CA: Sage.
21. Du, F. (2012). Using study plans to develop self-directed learning skills: Implications from a pilot project. College Student Journal, 46(1).
22. Ergun, M. & Ersoy, Ö. (2014). Hollanda, Romanya ve Türkiye’deki sınıf öğretmeni yetiştirme sistemlerinin karşılaştırılması. Kastamonu Eğitim Dergisi, 22(2), 673-700.
23. Erkorkmaz, Ü., Etikan, İ., Demir, O., Özdamar, K. & Sanisoğlu, S. Y. (2013). Doğrulayıcı faktör analizi ve uyum indeksleri. Türkiye Klinikleri, 33(1), 210-23.
24. Ersoy, M. (2021). Pozitif çevrimiçi eğitim. Kanak M. ve Ersoy, M. (Ed.). Pozitif Eğitim içinde (s.219-244). Ankara: Eğiten Kitap.
25. Fisher, M., King, J. & Tague, G. (2001). Development of self-directed learning readiness scale for nursing education. Nurse Education Today. 21, 516-525.
26. Geçkil, T. & Tikici, M. (2015). Örgütsel demokrasi ölçeği geliştirme çalışması. Amme İdaresi Dergisi, 48(4), 41-78.
27. Gedik, G. (2022). Müzik eğitimi anabilim dalı öğrencilerinin öz-yönetimli öğrenme düzeyleri ile piyano öğrenme stilleri arasındaki ilişki. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Pamukkale Üniversitesi, Denizli, Türkiye.
28. Gözüm, S. & Aksayan, S. (2003). Kültürlerarası ölçek uyarlaması için rehber II: Psikometrik özellikler ve kültürlerarası karşılaştırma. Hemşirelik Araştırma Dergisi, 1(5), 3-14.
29. Guglielmino, L. M. (1977). Development of the self-directed learning readiness scale. Dissertation Abstracts International, 38, 6467 A.
30. Güney, İ. & Mete, P. (2022). Öğretmenlerin bilişim teknolojileri öz yeterlik algıları ile uzaktan eğitime yönelik tutumları arasındaki ilişki. Trakya Eğitim Dergisi, 12(3), 1289-1309.
31. Güngör, D. (2016). Psikolojide ölçme araçlarının geliştirilmesi ve uyarlanması kılavuzu. Türk psikoloji yazıları, 19(38), 104–112.
32. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., Anderson, R. E. & Tatham, R. L. (2013). Multivariate data analysis. Edinburgh Gate, Harlow: Pearson Education Limited.
33. Hartley, K. & Bendixen, L. D. (2001). Educational research in the Internet age: Examining the role of individual characteristics. Educational Researcher, 30(9), 22-26. http://dx.doi.org/10.3102/0013189X030009022.
34. Hewitt-Taylor, J. (2001). Use of constant comparative analysis in qualitative research. Nursing Standard (through 2013), 15(42), 39.
35. İşman, A. (2011). Uzaktan eğitim. Ankara: Pegem Akademi.
36. Kaiser, H.F. (1974) An index of factorial simplicity. Psychometrika, 39, 31-36. http://dx.doi.org/10.1007/BF02291575.
37. Karagöz, Y. (2017). SPSS ve AMOS uygulamalı nitel-nicel karma bilimsel araştırma yöntemleri ve yayın etiği. İstanbul: Nobel Yayıncılık.
38. Karagülle, S. & Berkant, H. G. (2022). Üniversite öğrencilerinin öz yönetimli öğrenme becerilerinin ve düşünme stillerinin incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(1), 669-710.
39. Karasar, N. (2006). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Nobel Yayıncılık.
40. Karataş, K. & Başbay, M. (2014). Öz yönetimli öğrenmeye hazırbulunuşluk düzeyinin eleştirel düşünme eğilimi, genel öz yeterlik ve akademik başarı açısından yordanması. İlkogretim Online, 13(3).
41. Kanmaz, A. & Uyar, L. (2016). The effect of school efficiency on student achievement. International Journal of Assessment Tools in Education, 3(2), 123-136.
42. Kavuk, E.& Demirtaş, H. (2021). Covid-19 pandemisi sürecinde öğretmenlerin uzaktan eğitimde yaşadığı zorluklar. E-International Journal of Pedandragogy (e-ijpa),1(1), 55-73. Doi: https://trdoi.org/10.27579808/e-ijpa. 20
43. Kell, C. & van Deursen, R. (2003). Does a problem-solving based curriculum develop life-long learning skills in undergraduate students? Physiotherapy, 89(9), 523-530. http://dx.doi.org/ 10.1016/S0031-9406(05)60178-2.
44. Kırık, A. (2014). Uzaktan eğitimin tarihsel gelişimi ve Türkiye’deki durumu. Marmara İletişim Dergisi, (21), 73-94.
45. Knowles, M. S. (1975). Self-directed learning: A guide for learners and teachers. Cambridge: Englewood Cliffs.
46. Lounsbury, J. W., Levy, J. J., Park, S.H., Gibson, L., W. & Smith, R. (2009). An investigation of the construct validity of the personality trait of self-directed learning. Learning and Individual Differences, 19, 411–418.
47. Mavili, A., Kesen, N. F. & Daşbaş, S. (2014). Aile aidiyeti ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 14(33), 29-45.
48. Mok, M. M. C. & Lung, C. L. (2005). Developing self-directed learning ın student teachers. International Journal Of Self-Directed Learning. 2 (1), 18-39.
49. Oddi, L. F. (1984). Department of an instrument to measure self-directed continuing learning. (Unpublished doctoral dissertation). University of Northern Illinois, Illinois, ABD.
50. Oladoke, A. O. (2006). Measurement of self-directed learning in online learners. (Doctoral dissertation). University of Capella, Minneapolis, ABD.
51. Özcan, A. (2015). The effect of self-directed learning based English instruction on students’ motivation, attitude, language learning beliefs and vocabulary. (Yayımlanmamış doktora tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya, Türkiye.
52. Özer, B. (2004). Öğretmenin yeni görevi: öğrenmeyi öğretme. Öğrenmeyi Öğrenme Etkinlikleri Diyaloglar, Sunumlar, Atölyeler, 17-18.
53. Pai, Y.P. & Chary S.T (2013). Dimensions of hospital service quality: a critical review perspective of patients from global studies. Abstract International Journal of Health Care Quality Assurance, 26(4), 308-340.
54. Peraya, D. (1995). Distance education and the WWW. Education at a Distance, 9(7), 20-23.
55. Recepoğlu, S. (2021). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yaşam boyu öğrenme eğilimleri ile öz-yönetimli öğrenme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(1), 551-569. http://dx.doi.org/10.17860/efd.92694.
56. Salas, G. (2010). Teacher candidates’ self-directed learning readinesses (Anadolu University Sample) (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir, Türkiye.
57. Shiong, K. B., Aris, B. & Tasir, Z. (2009). The level of self-directed learning among teacher training ınstitute students- an early survey. Sains Humanika, 50(1). http://dx.doi.org/10.11113/sh.v50n1.279.
58. Sırakaya, M., Sırakaya, D. A. & Çakmak, E. K. (2015). Uzaktan eğitim öğrencilerinin çevrimiçi sınava yönelik tutum düzeylerinin incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 23(1), 87-104.
59. Slavec, A. & Drnovšek, M. (2012). A perspective on scale development in entrepreneurship research. Economic and business review, 14(1), 3.
60. Stockdale, S. L. (2003). Development of an instrument to measure self-directedness. (Unpublished doctoral dissertation). University of Tennessee, Knoxville, ABD.
61. Stockdale, S. L. & Brockett, R. G. (2010). Development of the PROSDLS: A measure of self-direction in learning based on the personal responsibility orientation model. Adult Education Quarterly, 20 (10), 1-20.
62. Şahin, E. (2010). İlköğretim sınıf öğretmenlerinin öğretim stili tercihlerinin, cinsiyetlerinin, mesleki kıdemlerinin, özyeterlik algılarının ve özyönetimli öğrenmeye hazırbulunuşluk düzeylerinin mesleki yeterlikleri üzerindeki etkisi. (Yayımlanmamış doktora tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul, Türkiye.
63. Şahin, E. & Erden, M. (2009). Özyönetimli öğrenmeye hazırbulunuşluk ölçeği’nin (öyöhö) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Education Sciences, 4(3), 695-706.
64. Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2011). Multivariate analysis of variance (MANOVA). International encyclopedia of statistical science, 13, 902-904.
65. Taylor, B. (1995). Self-directed learning: revisiting an ıdea most appropriate for middle school students. Paper presented at the Combined Meeting of the Great Lakes and Southeast International Reading Association. Nashville, ABD.
66. Tekkol, İ. A. & Demirel, M. (2018). Öz-yönetimli öğrenme becerileri ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 9(2), 85-100. http://dx.doi.org/10.21031/epod.389208.
67. Teng, K. H. (2005). Perceptions of Taiwanese students to english learning as functions of self-efficacy, motivation, learning activities and self-directed learning. (Unpublished doctoral dissertation). University of Idaho, Idaho, ABD.
68. Teo, T., Chee, T. S., Beng, L. C., Sing, C. C., Ling, K. J. H. & Mun, C. H. (2010). The self-directed learning with technology scale (SDLTS) for young students: An initial development and validation. Computers & Education, 55(4), 1764–1771.
69. Tezbaşaran, A. (1996). Likert tipi ölçek geliştirme kılavuzu. Ankara: Psikologlar Derneği Yayınları.
70. Topdağı, M. & Ersoy, M. (2021). Ortaokul öğrencilerinde bilişim teknolojileri kullanımının hayat boyu öğrenme tutumlarına etkisi. Journal of History School, 14(50), 541-569.
71. Toprakçı, M.S., Hepsöğütlü, Z. B. & Toprakçı, E. (2021) The perceptions of students related to the sources of problems in distance education during the covid-19 epidemic (example of İzmir Anatolian High School. International Journal of Pedandragogy (E-IJPA) 1(2), 41-61. https://trdoi.org/10.27579808/e-ijpa.40
72. Toprakçı, E. (2017). Sınıf yönetimi. Ankara: Pegem Akademi Yayınları 3.askı)
73. Toprakçı, E. (2008). Sınıfa dayalı yönetim. Ankara: Pegem Akademi Yayınları
74. Toprakçı, E. ve Ersoy, M. (2008) Uzaktan öğretimde öğretmen rolleri. Uluslararası Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Sempozyumu (Sözel Bildiri). Ege Üniversitesi Eğitim Fakültesi 16-18 Nisan 2008 Kuşadası/IZMIR Erisim: https://www.erdaltoprakci.com.tr/wpcontent/uploads/2020/12/uzaktan-egitim-öğretmen-rolleri.pdf
75. Ulusoy, B. & Karakuş, F. (2018). Lise öğrencilerinin öz yönetimli öğrenmeye hazırbulunuşlukları ile eleştirel düşünme eğilimlerinin incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2), 684-699. http://dx.doi.org/10.17860/ mersinefd.390331.
76. Ümmet, D., Ekşi, H.İ. & Otrar, M. (2013). Özgecilik (altruism) ölçeği geliştirme çalışması. Değerler Eğitimi Dergisi, 11(26), 301-321.
77. Williamson, S. N. (2007). Development of a self-rating scale of self-directed learning. Nurse Researcher, 14 (2), 66-83.
78. Yaşar, M. (2014). İstatistiğe yönelik tutum ölçeği: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(36), 59-75.
79. Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, özel sayı, 74-85.
80. Yenilmez, K. & Şan, İ., (2008). Matematik öğretmen adaylarının kendi kendine öğrenmeye hazıroluş düzeyleri. XVII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi’nde sunuldu, Sakarya, Türkiye.
81. Yılmazsoy, B. & Kahraman, M. (2019). Uzaktan eğitim öğrencilerinin öz-yönetimli öğrenme becerilerinin incelenmesi. Journal of Theoretical Educational Science, 12(2), 783-818. http://dx.doi.org/10.30831/akukeg.429362