AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİNDE VE AVRUPA'DA İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ YAKLAŞIMLARININ BİR KARŞILAŞTIRILMASI: AVRUPALI İNSAN KAYNAKLARI YAKLAŞIMI MÜMKÜN MÜDÜR?

Öz

İnsan Kaynakları Yönetimi (İKY) yirminci yüzyılın özellikle son on yılında hızla yükselen bir eğilimle iş hayatında yerini almıştır. Bu yükselişe paralel akademisyen ve uygulamacıların çalışmalarında da önemli bir yer tutmaya başlamıştır. İKY tarihinden söz etmeye sanayi devriminden başlanmaktadır. Çalışma İlişkilerinin bu döneminden sonra işçi ve işveren taraf olarak rollerini belirginleştirmiştir. Sendikaların güçlenmesi, endüstri ilişkilerinde önemli değişimler yaratmıştır. Yirminci yüzyılda modern teknolojilerle yapılan üretim Klasik ve Modern Yönetim Kuramlarını ortaya çıkarmıştır. Önceleri üretim aracı olarak algılanan ―insan‖, sonrasında başlı başına bir konu olarak ele alınmaya başlanmıştır. İlkin Personel Yönetimi (PY), 1980‘lerde İKY olgusu ortaya çıkmıştır. Bu süreçte Sanayi Devrimi, Küreselleşme, Avrupa Birliği‘nin (AB) kurulması liberalizasyonun yaygınlaşması, uluslararası rekabetin keskinleşmesi, dünyada yaygınlaşan kitlesel demokratikleşme talepleri, bireyselci kültürün yayılması gibi birçok sosyo-ekonomik ve kültürel faktörlerle yaygınlaşmıştır. İKY‘nin tarihsel arka planına bakıldığında Avrupa'daki sosyo-ekonomik gelişmelerin önemli olduğu görülmesine karşın en hızlı taraftar ve uygulama alanı bulduğu ülke Amerika Birleşik Devletleri (ABD) olmuştur. Endüstri İlişkileri yerine işlevselci İKY bakış açısını daha hızla benimseyen ABD'nin etkisiyle, İKY‘nin Avrupalı köklerinden uzaklaştığı düşünülmektedir. Özellikle yirminci yüzyılın son çeyreğinde ABD'den "ithal bir kavram" eleştirisiyle beraber tekrar Avrupa'da yayılmıştır. Var olan ABD kökenli iki ayrı İKY bakış açısının Avrupa İKY için uygun olup olmadığı sorgulanmıştır. Bunun açığa kavuşturulması için Atlantiğin iki yakasındaki kültürel, yasal, sosyal yapılar İKY açısından analiz edilerek karşılaştırılmıştır. Avrupa İnsan Kaynakları Yönetimi Modelinin alan yazınındaki temelleri derlenmeye çalışılmıştır. Çalışma bu konudaki çalışmaları özetleyerek Türkçe alan yazınına katkıda bulunma amacı taşımaktadır

Anahtar Kelimeler

• İnsan Kaynakları Yönetimi, Avrupa Birliği, Amerika Birleşik Devletleri, Tarihçe

A COMPARISON OF HUMAN RESOURCES MANAGEMENT APPROCHES' IN THE UNITED STATES AND EUROPEAN UNĠON: IS ACTUALLY EUROPEAN APPROCHES OF THE HUMAN RESOURCES MANAGEMENT POSSIBLE?

Öz

Human Resources Management (HRM) in the last decade of twentieth century, especially with rapidly rising trend in business life has taken its place. This rise in parallel to the work of academics and practitioners have started to hold an important place. HRM from the date of the industrial revolution can begin to talk. After this period of Labor Relations by their role as workes and employers has made clear. Strengthening of trade unions, has created significant changes in industrial relations. In the twentieth century with modern technology, the Production of Classical (Classical Production Theory) and Modern Management Theories have revealed. Initially perceived as a means of producing ―human‖, then, has begun to be addressed as a subject in itself. First, Personel Management, HRM phenomenon has emerged in 1980s and in the process with many socio-economic and cultural factors such as The Industrial Revolution, Globalization, Establishment of European Union (EU), spread of liberalization, become sharper of international competition, widespread of massive democratization demands and individual culture has become widespread. Considering at the historical background of HRM, socio-economic developments in Europe is important to be seen but the most rapid supporters and application areas is the counrty where the United States. With influence of USA, which adopted more rapidly functionalist HRM perspective instead of Industrial Relations, is thought to away from HRM Europeans roots. Particularly, in the last quarter of the twentieth century, HRM has been spreaded across again to Europe with the criticism of imported concepts. Two separate perspectives of HRM existing USA origin querid whether is suitable for European HRM or not. To clarify that, the cultural, legal and social structures in the two sides of the Atlantic has been analyzed and compared in terms of HRM. Its bases has been trying to compile in the European Human Resource Management Model Studies Field. This study summarizes the work on this issue aim to contribute to the literature

Anahtar Kelimeler

• Human Resources Management, European Union, Eueopean Human Resources Management Approach, The history of Human Resources Management

Kaynakça

1. Aglietta, M. (1998): ―Capitalism at the Turn of the Century: Regulation Theory and the Challenge of Social Change‖, New Left Review, I-232, NovemberDecember p. 41-90.
2. Ansal, Hacer. (2005): ―Esnek Üretimde İşçiler ve Sendikalar (Post-Fordizmde Üretim Esnekleşirken İşçiye Neler Oluyor?)‖ http://metalworkers.tripod.com/yayin/esnek0.htm 10.07.2009
3. Armstrong, Michael. (2000): "A handbook of the Human Resources Management". 7th ed., Kogan Page: London. 922 p.
4. Bieler, Andreas. (2007): "Co-option or Resistance? Trade Unions and Neoliberal Restructuring in Europe", Capital and Class, 93, pp. 111-124.
5. Brewster, Chris. (1995): "Towards A 'European' Model of Human Resource Management", Journal of International Business Studies, 26:1, pp. 2-11.
6. Brewster, Chris. (2004): "European Perspectives on Human Resource Management", Human Resource Management Review, 14:4, pp. 365–382.
7. Brewster, Chris. (2007): "Comparative HRM: European views and perspectives", International Journal of Human Resource Management, 18:5, pp. 769–787.
8. Çakır, Armağan E. (1999): "Human Resources Management in International Context with Special Reference to the UK, Spain, and Turkey." Yayınlanmamış Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi AB Enstitüsü, 257 p.

9. Çelik, Aziz. (2005): "Avrupa Sendikalarının Yükselişi Ve Düşüşü Üstüne", Birikim Dergisi, Aralık, 200, ss. 56-66.
10. Demetriades, Stavroula. (2007): "Overview of Industrial Relations in the EU and Other Global Economies", In: "Working Time in the EU and Other Global Economies, Stavroula Demetriades and Isabella Biletta (Eds.). Eurofound Project: Working Time and Industrial Relations. European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions", Luxembourg: Office for Official Publications of the European Communities:Dublin, 61 p.
11. DeNisi, A.S. and Griffin R.W. (2004): Human Resource Management, Boston: Houghton Mifflin, 626 p.
12. FEE. (2009): ―The Federation of European Employers‖, http://www.fedee.com, (Erişim Tarihi Şubat, 2009).
13. Fenton-O‘Creevy, M; Gooderham, Paul N. and Nordhaug, Odd. (2005): "Diffusion of Hrm to Europe and the Role of US MNCs", Special Issue, Management Revue, 16: 1, 5-10 pp.
14. Fridenson, P. (2001): ―Industrail History of‖ item. International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, In edition chief: N. J. Smelser, P. B. Baltes, Elsevier Publ, 7344-7347 pp.
15. Gooderham, Paul N.; Nordhaug, O. and Ringdal, K. (1999): "Institutional and Rational Determinants of Organizational Practices: Human Resource Management in European Firms", Administrative Science Quarterly, September, 44:3, pp. 507-531.
16. Harper, Robert F. (1904): "The Code of Hammurabi King of Babylon about 2250 B.C. Autographed Text Transliteration Translation Glossary Index of Subjects Lists of Proper Names Signs Numerals Corrections and Erasures with Map Fronticepiece and Photograph of Text", Chicago: University of Chicago Press, Online Library of Liberty web site http://oll.libertyfund.org., Erişim Tarihi, 20 Aralık 2009).
17. Hatch, Marry Jo. (1997): "Organization Theory: Modern Symbolic and Post Modern Perspectives", Oxford University Press: New York, 387 p. Hofstede, G. J.an; Pedersen, Paul B. and Hofstede Geert H. (2002): "Exploring Culture: Exercises, Stories, and Synthetic Cultures". Intercultural Press: London, 234 p.
18. "Industrial Relations in Europe Report". (2009): Europe Union, http://europa.eu/rapid, (Erişim tarihi, 27 Eylül 2009).
19. International Labor Office [ILO]. (2008): "Global Wage Report 2008", http://www.ilo.org/global/What_we_do/Publications/lang--en/docName-- WCMS_100786/index.htm (Erişim Tarihi, 1 Mayıs 2009): 120 p.
20. Işıklı, Alpaslan. (2005): "Sendikacılık ve Siyaset", 6. Baskı, İmge Yayınları: Ankara, 639 s.
21. Jessop, Bob. (2005): "Hegemonya, Post_Fordizm ve Küreselleşme Ekseninde Kapitalist Devlet", (Çev. Betül Yarar ve Alev Özkazanç), Politika Dizisi 53, İletişim Yayınları: İstanbul, 430 s.
22. Johnson, Paul. (2009): "The Civilization Of Ancient Egypt", Quotes from Paul Johnson's 20th Century Epic, "Modern Times http://homepage.eircom.net/%257Eodyssey/Quotes/History/Ancient_Egypt.html, (Erişim tarihi, 11.06.2009).
23. Kaufman, Bruce E. (2001): "Human Resources And İndustrial Relations: Commonalities And Differences", Human Resource Management Review, 11: 4, Winter, pp 339-374.
24. Koray, Meryem ve Çelik, Aziz. (2007): "Avrupa Birliği ve Türkiye'de Sosyal Diyalog". Belediye İş Sendikası Sosyal Uyum Dizisi. 570 sayfa. Belediye İş Yayınları: Ankara.
25. Lewin, K. (1951): "Field Theory in Social Science". in. Selected Theoretical Papers, D. Cartwright (Ed.), New York: Harper & Row.
26. Mathis, Robert L. and Jackson, John H. (2000): "Human Resource Management", Cengage Learning: Mason, 640 pp.
27. Mermet, Emmanuel. (2002a): "Annual Report On The Coordination Of Collective Bargaining At The ETUC", In: Emmanuel Mermet Trends In the Coordination Of Collective Bargaining in Europe, Anne Dufresne; Emmanuel Mermet (Eds), Dwp 2002.01.02 (e) ETUI, Brussels, 15-20 pp.
28. Mermet, Emmanuel. (2002b): "European Trade Union Strategies on Europeanisation of Collective Bargaining An Overview". http://www.cpb.nl/nl/activ/workshop/european_integration/pdf/mermet.pdf, (Erişim Tarihi, 31 Mart 2009). 15 p.
29. OECD. (2009): "Trade Union Density 1960-2007", http://www.oecd.org/dataoecd/25/42/39891561.xls, (Erişim Tarihi, 30 Kasım 2009).
30. Özgür, Erdem. (2007): "Bilgi Toplumunda İnsan Kaynakları Yönetimi", http://www.stratejikboyut.com/article_detail.php?id=26, (Erişim Tarihi, 23 Aralık 2008).
31. Pheng, Low Sui. (2007): "Managing Building Projects in Ancient China: A Comparison with Modern-Day Project Management Principles and Practices", Journal of Management History, 13:2, pp. 192-210.
32. Pontusson, Jonas. (2005): "Inequalıty And Prosperity:Social Europe vs. Liberal America", Cornell University Press: New York, 256 p.
33. Rizov, Marian and Croucher, Richard. (2009): "Human Resource Management and Performance in European Firms", Cambridge Journal of Economics, March, 33:2, pp. 253-272.
34. Schultz, Duane P. and Schultz, Sydney E. (2001): "Modern Psikoloji Tarihi", Kaknüs Yayınları: İstanbul. 696 s.
35. Selek, Cihan ve Man, Fuat. (2006): ―Post-Fordist Dönemde İşletmeler ve Çalışanlar‖, 5. Orta Anadolu İşletmecilik Kongresi, 15–17 Haziran, Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Tokat.
36. Smith, Adam. (1776): "An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations"., 281 pp. E book, Adam Smith Institue, http://www.adamsmith.org, (Erişim Tarihi, 26 Mart 2009).
37. Springer, Beverly. (1995): "US HRM and the EU Social Policy: A Case Study of the Works Council Directive"., In European Union Studies Association (EUSA), Biennial Conference (4th), May 11-14, Charleston, South Carolina, http://aei.pitt.edu/7022/01/springer_beverly.pdf, p. 5.
38. Strauss, George. (2001): "HRM in the USA: Correcting Some British Impressions", The International Journal of Human Resource Management, 12: 6, pp. 873 — 897.
39. Şenkal, Abdulkadir. (2004): "Yeni Bin Yılda İnsan Kaynakları Yönetiminin Değişen Fonksiyonları", İş-Güç Dergisi". 6:1 Sıra: 13 / No: 200 .
40. Tannenbaum, Arnold. (1966): "Social Psychology of the Work Organization", Woodsworth Publ.: Belmond, 130 p.
41. Türk Dil Kurumu. (2009): "Eşbiçimlilik", Büyük Türkçe Sözlük, http://www.tdk.gov.tr. (Erişim Tarihi, 17.Mart.2009).
42. Tevrüz, Suna. (1996): "Endüstri-Örgüt Psikolojisi‘nin Tarihçesi". İçinde: Endüstri-Örgüt Psikolojisi‘nin Tarihçesi, Ed. Suna Tevrüz. Türk Psikologlar Derneği ve Türk kalite Derneği ortak yayını: Ankara-İstanbul. ss. 1-16.
43. Tokol, Aysel. (2002): "Sendikaların Üye Sayısında Azalma Nedenleri Ve Sendikaların İzledikleri Yeni Politikalar", İş-Güç Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 4:1, www.isguc.org
44. Uçkan, Banu ve Kağnıcıoğlu, Deniz. (2004). "Endüstri İlişkileri", Yayın No: 829, Anadolu Üniversitesi Yayınları: Eskişehir, 308 s.
45. Urwick, Lyndall. (1966): "Organization. International Academy of Management". Nederlans Instituut Voor Efficiency. 103 p.
46. Yıldırım, Engin. (1997): "Endüstri İlişkileri Teorileri: Sosyolojik Bir Değerlendirme", Değişim Yayınları: Sakarya, 284 s.