Finansal Bilgi Manipülasyonunun Beneish 2013 Modeli Kullanılarak Tespit Edilmesi: Borsa İstanbul Teknoloji Sektöründe Bir Uygulama

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 1, 37 - 50, 12.07.2025

İbrahim Ateş , Keremcan Kırcalı , Esra Deniz , Cemre Bora

Öz

Yapılan bu araştırmanın amacı, Borsa İstanbul’da Teknoloji Sektöründe faaliyet gösteren firmaların finansal bilgi manipülasyonu yapma ihtimallerini tespit etmektir. Araştırmanın örneklemini Borsa İstanbul’da Teknoloji Sektöründe faaliyet gösteren otuz dokuz (39) firma oluşturmaktadır. Bu firmaların 2021 ve 2022 dönemini kapsayan iki (2) yıllık mali tablolarında finansal bilgi manipülasyon durumlarının tespitinde Beneish 2013 modeli kullanılmıştır. Analiz işleminde kullanılan firmaların mali tabloları Kamuyu Aydınlatma Platformundan (KAP) elde edilmiştir. Ulaşılan mali verilerin toplamda sekiz (8) endeks değeri hesaplanmış ve Mi Score denklemi kullanılarak analiz işlemi gerçekleştirilmiştir. Analiz işlemi sonucunda yirmi (20) firmanın finansal bilgi manipülasyonu yapma ihtimalinin yüksek, on dokuz (19) firmanın ise finansal bilgi manipülasyonu yapma ihtimalinin düşük olduğu tespit edilmiştir. Finansal bilgi manipülasyonu yapma ihtimali yüksek firmaların hangi endekslerde manipülasyon yaptıklarının tespit edilmesi amacıyla SPSS 24.0 programı kullanılarak istatistiksel analiz işlemi gerçekleştirilmiştir. Analiz işlemi sonucunda firmaların Satışlardaki Büyüme Endeksi (SBE) ile Tahakkuk Aktif Oranı (TAO) kalemlerinde (endekslerinde) finansal bilgi manipülasyonu gerçekleştirdikleri tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Manipülasyon , Beneish , Teknoloji , Borsa

Kaynakça

• Akın, H. (2009). Menkul Kıymet Portföy Yatırımlarında Davranışsal Finans Yönteminin Kullanılması Ve Bir Uygulama Örneği [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi.
• Albeni, M. ve Demir, Y. (2005). Makro Ekonomik Göstergelerin Mali Sektör Hisse Senedi Fiyatlarına Etkisi (İMKB Uygulamalı). Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (14), 1-18.
• Armağan, S. (2007). Kar Dağıtım Politikalarının Bireysel Yatırımcı Kararları Üzerine Etkileri Ve Bir Uygulama [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi.
• Beasley, M.S., Carcello, J.V., Hermanson, D.R. ve Neal, T.L. (2010). Fraudulent financial reporting: 1998-2007, an analysis of U.S. public companies. The Committee of Sponsoring Organizations of The Treadway Commission.
• Beneish, M. D. (1999). The Detection Of Earnings Manipulation. Financial Analysis Journal, 55 (5), 24-36. https://doi.org/10.2469/faj.v55.n5.2296
• Beneish, M. D., Lee, C. M. and Nichols, D. C. (2013). Earnings Manipulation And Expected Returns. Financial Analysts Journal, 69(2), 57-82. https://doi.org/10.2469/faj.v69.n2.1
• Bhasin, M. (2016). Survey Of Creatıve Accounting Practices: An Empirical Study. Wulfenia Journal, 23 (1), 143- 162.
• Caner, A. E. (2019). Bireysel Yatırımcıların Yatırım Kararını Etkileyen Faktörler [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Çağ Üniversitesi.
• Çelik, K. (2016). Finansal Bilgi Manipülasyonu Ve Manipülasyon Tespitine Yönelik BIST’te Bir Uygulama [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Hitit Üniversitesi.
• Çıtak, N. (2007). Hileli Mali Raporlamada Yaratıcı Muhasebe Ve Bir Uygulama [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Ertuna, İ. Ö. (1991). Yatırım ve Portföy Analizi: Bilgisayar Uygulama Örnekleri. Boğaziçi Üniversitesi Yayınları,
• İstanbul. Güner, M. ve Kurnaz, E. (2020). Muhasebe Manipülasyonunun Beneish Modeli Yardımıyla Ölçülmesi: BIST Kimya, Petrol Endeksi Şirketleri Üzerine Bir Araştırma. Muhasebe Ve Vergi Uygulamaları Dergisi, 13 (2), 195-214. https://doi.org/10.29067/muvu.626834
• Günlük, M. (2023). Muhasebe Manipülasyonlarının Beneish Modeli İle Tespit Edilmesi: Borsa İstanbul (BIST) Gıda, İçecek Ve Tütün Alt Sektöründe Bir Uygulama. Muhasebe Ve Denetime Bakış Dergisi, 23 (69), 365-386. https://doi.org/10.55322/mdbakis.1210331
• Güzgü, A. (2022). Finansal Tablolar Manipülasyonlarının Beneish Modeli İle Değerlendirilmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi.
• Hodges, R. (2018). How Mıght Harmonızatıon Influence The Future Prevalence Of Publıc Sector Creatıve Accountıng? Tékhne, Special Issue, 3-14. http://dx.doi.org/10.2478/tekhne-2019-0001
• Jones, M. J. (2011). Creative Accounting, Fraud and İnternational Accounting Scandals. A John Wiley and Sons Ltd.
• Kalaycı, Ş. (2010). SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri (5.Baskı). Asil Yayın Dağıtım, Ankara.
• Kartal, M. (2006). Bilimsel Araştırmalarda Hipotez Testleri. Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.
• Kim Y. J., Baik, B. ve Cho, S. (2016). Detecting Financial Misstatements With Fraud İntention Using Multi-Class Cost-Sensitive Learning. Expert Systems With Applications, 62, 32-43. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2016.06.016
• Korkmaz, H. S. (2019). Finansal Bilgi Manipülasyonunda Beneish Modeli: Borsa İstanbul’da Bir Uygulama [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Kurt, G., Kahyaoğlu, S.B. ve Yazıcı, N. (2019). Kurumsal Sürdürülebilirlik Sektörel İyi Uygulama Örneği-Bisse. Gazi Kitabevi, Ankara.
• Küçüksözen, C. (2004). Finansal Bilgi Manipülasyonu: Nedenleri, Yöntemleri, Amaçları, Teknikleri, Sonuçları Ve İmkb Şirketleri Üzerine Ampirik Bir Çalışma (Yayın No. 9756951885) [Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Savcı, E. (2023). Bilanço Manipülasyonunun Tespitine Yönelik Araştırma: Beneish Modelinin Borsa İstanbul’daki Teknoloji Şirketlerine Uygulanması [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Artvin Çoruh Üniversitesi.
• Spathis, C. T. (2002). Detecting False Financial Statements Using Published Data: Some Evidence From Greece. Managerial Auditing Journal, 17(4), 179-191. https://doi.org/10.1108/02686900210424321
• Stolowy, H. ve Breton, G. (2004). Accounts Manipulation: A Literature Review And Proposed Conceptual Framework. Review Of Accounting And Finance, 3 (1), 5-92. https://doi.org/10.1108/eb043395
• Tarhan Mengi, B. (2013). Hileli Finansal Raporlama. Beta Yayıncılık.
• Toplu, N., Calayoğlu, İ. ve Azaltun, M. (2021). Finansal Bilgi Manipülasyonu Ortaya Çıkarmaya Yönelik Bir Araştırma (Beneish Modeli). Muhasebe ve Finans İncelemeleri Dergisi, 4 (1), 16-25. https://doi.org/10.32951/mufider.796841
• Ünver Kiracı, Ö. (2019). Muhasebe Manipülasyon Tekniği Olarak Büyük Temizlik Ve Beneish Modeliyle BİST’te Bir Araştırma [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
• Ünver Kiracı, Ö. ve Şengül Çelikay, D. (2020). Büyük Temizlik Muhasebesi: BİST İmalat Sektöründe Bir Araştırma. Muhasebe ve Denetime Bakış, 20 (61), 237-254. Yavuzarslan, T. (2021). Finansal Bilgi Manipülasyonlarının Teorik Açıdan Değerlendirilmesi. Denetim Ve Güvenci Hizmetleri Dergisi, 1 (1), 68-82.
• Yılmaz, H. F. (2001). Alternatif Finansman Tekniği Olarak Leasing Uygulamalarında Etkinliğin Arttırılmasında Yatırımcıların Eğitiminin Rolü [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesitesi.