Araştırma Makalesi

Görünmez Tehditten Toplumsal Soruna: Yapay Zekâ Önyargısının Ekonomik ve Toplumsal Etkilerinin Değerlendirilmesi

Cilt: 11 Sayı: 2 31 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Görünmez Tehditten Toplumsal Soruna: Yapay Zekâ Önyargısının Ekonomik ve Toplumsal Etkilerinin Değerlendirilmesi

Öz

Yapay zekâ tabanlı sistemler günlük hayatımıza sıkı sıkıya yerleşmiştir. Yapay zekâ teknolojileri, ekonomik ve finansal işlemler, sağlık, eğitim, adalet ve kolluk kuvvetleri gibi birçok sektörlerde karar alma süreçlerinde giderek daha fazla kullanılmaktadır. Yapay zekâ sistemlerinin taşıdığı gizli önyargılar ise toplum hayatını olumsuz etkilemekte ve toplumun teknolojiye olan güvenini zedelemektedir. Yapılan çalışma, yapay zekâ sistemlerinin ürettiği önyargıların nedenlerini, ortaya çıkardığı etkileri ve alınabilecek teknik ve sosyopolitik önlemleri açıklığa kavuşturmayı amaçlamaktadır. Teoride ve uygulamada yapay zekâ önyargısının incelendiği çalışmada elde edilen bulgular şunlardır; Yapay zekâ önyargısı, alınan kararlarda toplumsal adaletsizliğe ve ayrımcılığa yol açmaktadır. Yapay zekâ önyargısı ile etkin bir mücadele politikası hem teknik hem de etik hususları içeren bütüncül bir yaklaşım gerektirir. Nitel ve çeşitlendirilmiş veri kümeleri ile verilerinin kalitesi ve temsiliyeti artırılmalıdır. Aynı zamanda yapay zekâ sistemlerini yöneten etik yönergeler ve düzenleyici standartlar oluşturulmalıdır. Standartların belirlenmesinde ve algoritmaların değerlendirilmesinde ulusal ve uluslararası düzeyde disiplinlerarası iş birliğine gidilmelidir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Bai, T., Luo, J., Zhao, J., Wen, B., Wang, Q. (2021), “Recent Advances in Adversarial Training for Adversarial Robustness”, Proceedings of the Thirtieth International Joint Conference on Artificial Intelligence (IJCAI-21), https://www.ijcai.org/proceedings/2021/0591.pdf 05.11.2025.
  2. Bansal, C., Pandey, K. K., Goel, R. ve Sharma, A. (2023), “Srinivas Jangirala Artificial Intelligence (AI) Bias İmpacts: Classification Framework for Effective Mitigation”, Issues in Information Systems, 24(4): 367-389.
  3. Baeza-Yates, R. ve Murgai, L. (2024), “Bias and the Web”, Introduction to Digital Humanism, Editors: Hannes Werthner, Carlo Ghezzi, Jeff Kramer, Julian Nida-Rümelin, Bashar Nuseibeh, Erich Prem, Allison Stanger, (435-462), Springer, India.
  4. Butvinik, D., (25.07.2022), “Bias and Fairness of AI-Based Systems within Financial Crime”, NICE Actimize, https://www.niceactimize.com/blog/fraud-bias-and-fairness-of-ai-based-systems-within-financial- crime/ 05.09.2025.
  5. Chadha, K. S., (2024), “Bias and Fairness in Artificial Intelligence: Methods and Mitigation Strategies”, International Journal for Research Publication and Seminar, 15(3): 36-49.
  6. Chen, Y., Clayton, E. W., Novak, L. L., Anders, S. ve Malin, B. (2023), “Human-Centered Design to Address Biases in Artificial Intelligence”, Journal of Medical Internet Research, 25: 1-10.
  7. Danaher, J (2020), “Freedom in an Age of Algocracy”, Oxford Handbook of Philosophy of Technology, Editör: Shannon Vallor, (250-272), Oxford University Press, Oxford, UK.
  8. De, S., Jangra, S., Agarwal, V., Johnson, J. ve Sastry, N. (2023), “Biases and Ethical Considerations for Machine Learning Pipelines in the Computational Social Sciences”, Ethics in Artificial Intelligence: Bias, Fairness and Beyond, Editör: Animesh Mukherjee, Juhi Kulshrestha, Abhijnan Chakraborty, Srijan Kumar, (99-113), Springer.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Maliye Kuramı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

18 Kasım 2025

Kabul Tarihi

28 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 11 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Turan, D., Uğurlu, M., & Karatay, E. (2025). Görünmez Tehditten Toplumsal Soruna: Yapay Zekâ Önyargısının Ekonomik ve Toplumsal Etkilerinin Değerlendirilmesi. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 11(2), 17-28. https://izlik.org/JA53EF86LG
AMA
1.Turan D, Uğurlu M, Karatay E. Görünmez Tehditten Toplumsal Soruna: Yapay Zekâ Önyargısının Ekonomik ve Toplumsal Etkilerinin Değerlendirilmesi. UEAD. 2025;11(2):17-28. https://izlik.org/JA53EF86LG
Chicago
Turan, Deniz, Mehmet Uğurlu, ve Ertuğrul Karatay. 2025. “Görünmez Tehditten Toplumsal Soruna: Yapay Zekâ Önyargısının Ekonomik ve Toplumsal Etkilerinin Değerlendirilmesi”. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi 11 (2): 17-28. https://izlik.org/JA53EF86LG.
EndNote
Turan D, Uğurlu M, Karatay E (01 Aralık 2025) Görünmez Tehditten Toplumsal Soruna: Yapay Zekâ Önyargısının Ekonomik ve Toplumsal Etkilerinin Değerlendirilmesi. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi 11 2 17–28.
IEEE
[1]D. Turan, M. Uğurlu, ve E. Karatay, “Görünmez Tehditten Toplumsal Soruna: Yapay Zekâ Önyargısının Ekonomik ve Toplumsal Etkilerinin Değerlendirilmesi”, UEAD, c. 11, sy 2, ss. 17–28, Ara. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53EF86LG
ISNAD
Turan, Deniz - Uğurlu, Mehmet - Karatay, Ertuğrul. “Görünmez Tehditten Toplumsal Soruna: Yapay Zekâ Önyargısının Ekonomik ve Toplumsal Etkilerinin Değerlendirilmesi”. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi 11/2 (01 Aralık 2025): 17-28. https://izlik.org/JA53EF86LG.
JAMA
1.Turan D, Uğurlu M, Karatay E. Görünmez Tehditten Toplumsal Soruna: Yapay Zekâ Önyargısının Ekonomik ve Toplumsal Etkilerinin Değerlendirilmesi. UEAD. 2025;11:17–28.
MLA
Turan, Deniz, vd. “Görünmez Tehditten Toplumsal Soruna: Yapay Zekâ Önyargısının Ekonomik ve Toplumsal Etkilerinin Değerlendirilmesi”. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, c. 11, sy 2, Aralık 2025, ss. 17-28, https://izlik.org/JA53EF86LG.
Vancouver
1.Deniz Turan, Mehmet Uğurlu, Ertuğrul Karatay. Görünmez Tehditten Toplumsal Soruna: Yapay Zekâ Önyargısının Ekonomik ve Toplumsal Etkilerinin Değerlendirilmesi. UEAD [Internet]. 01 Aralık 2025;11(2):17-28. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53EF86LG