TR
EN
Geleceğin Eğitimcilerinin Gözüyle Yapay Zekâ: Eğilimler ve Disipliner Farklılıklar
Öz
Bu çalışmada, eğitim fakültesinde öğrenim gören öğretmen adaylarının güncel bir sosyobilimsel konu olan yapay zekâya ilişkin zihinsel modellerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada ayrıca, farklı bölümlerde öğrenim gören öğretmen adaylarının zihinsel modellerinin disiplinler arası bir yaklaşımla kıyaslanması hedeflenmiştir. Araştırma kapsamında öğretmen adaylarına, yapay zekâ denildiğinde akıllarına ne geldiği sorulmuş ve onlardan zihinlerinde canlanan imgeleri kâğıt üzerine çizmeleri istenmiştir. Elde edilen görsel veriler içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiş; analiz süreci, çizimlerde tekrarlanan göstergelerin kodlanması ve bu kodlardan temaların oluşturulması yoluyla gerçekleştirilmiştir. Bulgular, öğretmen adaylarının yapay zekâyı algısal olarak arka planda çalışan algoritmik bir yazılımdan ziyade; ağırlıklı olarak robot, bilgisayar ve çip gibi donanım tabanlı fiziksel unsurlarla somutlaştırdıklarını ve popüler kültür temsillerinin de izlerini taşıdığını göstermiştir. Ayrıca, farklı disiplinlerdeki adayların algılarında belirgin farklılıklar tespit edilmiştir; fen ve matematik gibi temel alanlardaki adaylar ağırlıklı olarak teknik, mekanik ve biyolojik altyapıya odaklanırken, sosyal alanlardaki (beden eğitimi, okul öncesi) adayların yapay zekâyı işsizlik, ayrımcılık, korku ve bilinmezlik gibi psikolojik, etik ve sosyoekonomik bağlamlarla ilişkilendirdikleri belirlenmiştir. Geleceğin öğretmenleri olan öğretmen adaylarının sosyobilimsel konular hakkında gelişmiş anlayışlara sahip olmaları elzemdir. Öğretmen adaylarının yapay zekâ kavramını doğru anlamlandırması ve kavramsal yanılgılardan arınmış zihinsel modellere sahip olması, yapay zekânın eğitime getireceği fırsatlardan etkin biçimde yararlanılabilmesi adına kritik bir unsurdur.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Bu araştırma, TÜBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında desteklenmiştir.
Etik Beyan
Etik Kurul Komisyon Adı: Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu
Etik Kurul Belge Tarihi ve Protokol No: 14.6.2022/05
Teşekkür
Bu araştırmaya sağladıkları desteklerden dolayı TÜBİTAK'a, değerli zamanlarını ayıran öğretmen adaylarına ve görüşleriyle çalışmaya katkı sunan hakemlere teşekkürlerimizi sunarız.
Kaynakça
- Ainsworth, S., Prain, V., & Tytler, R. (2011). Drawing to learn in science. Science, 333(6046), 1096–1097.
- Akgün, S., & Greenhow, C. (2022). Artificial intelligence in education: Addressing ethical challenges in K–12 settings. AI and Ethics, 2(3), 431–440. https://doi.org/10.1007/s43681-021-00096-7
- Bijker, W. E., Hughes, T. P., & Pinch, T. J. (Eds.). (1987). The social construction of technological systems: New directions in the sociology and history of technology. MIT Press.
- Bilbao-Eraña, A., & Arroyo-Sagasta, A. (2025). Fostering AI literacy in pre-service teachers: Impact of a training intervention on awareness, attitude and trust in AI. Frontiers in Education, 10, Article 1668078. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1668078
- Bostrom, N., & Yudkowsky, E. (2014). The ethics of artificial intelligence. In K. Frankish & W. M. Ramsey (Eds.), The Cambridge handbook of artificial intelligence (pp. 316–334). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139046855.020
- Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2011). Bilimsel çalışma yöntemleri (10. baskı). Pegem Akademi.
- Chiu, T. K. F., & Chai, C.-S. (2020). Sustainable curriculum planning for artificial intelligence education: A self-determination theory perspective. Sustainability, 12(14), Article 5568. https://doi.org/10.3390/su12145568
- Chiu, T. K. F., Ahmad, Z., Ismailov, M., & Sanusi, I. T. (2024). What are artificial intelligence literacy and competency? A comprehensive framework to support them. Computers & Education Open, 6, Article 100171. https://doi.org/10.1016/j.caeo.2024.100171
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Öğretmen Eğitimi ve Eğitimcilerin Mesleki Gelişimi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
30 Ekim 2026
Gönderilme Tarihi
23 Mayıs 2026
Kabul Tarihi
30 Eylül 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 7 Sayı: 2
APA
Türker, Ş., Yenilmez Türkoğlu, A., & Serttaş, S. (2026). Geleceğin Eğitimcilerinin Gözüyle Yapay Zekâ: Eğilimler ve Disipliner Farklılıklar. Eğitim Bilim ve Araştırma Dergisi, 7(2), 304-336. https://izlik.org/JA75TA92YW
AMA
1.Türker Ş, Yenilmez Türkoğlu A, Serttaş S. Geleceğin Eğitimcilerinin Gözüyle Yapay Zekâ: Eğilimler ve Disipliner Farklılıklar. EBAD. 2026;7(2):304-336. https://izlik.org/JA75TA92YW
Chicago
Türker, Şule, Ayşe Yenilmez Türkoğlu, ve Seçil Serttaş. 2026. “Geleceğin Eğitimcilerinin Gözüyle Yapay Zekâ: Eğilimler ve Disipliner Farklılıklar”. Eğitim Bilim ve Araştırma Dergisi 7 (2): 304-36. https://izlik.org/JA75TA92YW.
EndNote
Türker Ş, Yenilmez Türkoğlu A, Serttaş S (01 Ekim 2026) Geleceğin Eğitimcilerinin Gözüyle Yapay Zekâ: Eğilimler ve Disipliner Farklılıklar. Eğitim Bilim ve Araştırma Dergisi 7 2 304–336.
IEEE
[1]Ş. Türker, A. Yenilmez Türkoğlu, ve S. Serttaş, “Geleceğin Eğitimcilerinin Gözüyle Yapay Zekâ: Eğilimler ve Disipliner Farklılıklar”, EBAD, c. 7, sy 2, ss. 304–336, Eki. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA75TA92YW
ISNAD
Türker, Şule - Yenilmez Türkoğlu, Ayşe - Serttaş, Seçil. “Geleceğin Eğitimcilerinin Gözüyle Yapay Zekâ: Eğilimler ve Disipliner Farklılıklar”. Eğitim Bilim ve Araştırma Dergisi 7/2 (01 Ekim 2026): 304-336. https://izlik.org/JA75TA92YW.
JAMA
1.Türker Ş, Yenilmez Türkoğlu A, Serttaş S. Geleceğin Eğitimcilerinin Gözüyle Yapay Zekâ: Eğilimler ve Disipliner Farklılıklar. EBAD. 2026;7:304–336.
MLA
Türker, Şule, vd. “Geleceğin Eğitimcilerinin Gözüyle Yapay Zekâ: Eğilimler ve Disipliner Farklılıklar”. Eğitim Bilim ve Araştırma Dergisi, c. 7, sy 2, Ekim 2026, ss. 304-36, https://izlik.org/JA75TA92YW.
Vancouver
1.Şule Türker, Ayşe Yenilmez Türkoğlu, Seçil Serttaş. Geleceğin Eğitimcilerinin Gözüyle Yapay Zekâ: Eğilimler ve Disipliner Farklılıklar. EBAD [Internet]. 01 Ekim 2026;7(2):304-36. Erişim adresi: https://izlik.org/JA75TA92YW