JAMES M. BUCHANAN’IN ARTAN ORANLI ve ÇOK ORANLI VERGİLER YERİNE “ÜNİFORM TEK ORANLI VERGİ” ÖNERİSİ

Coşkun Can Aktan; Ferhat Batmaz

JAMES M. BUCHANAN’IN ARTAN ORANLI ve ÇOK ORANLI VERGİLER YERİNE “ÜNİFORM TEK ORANLI VERGİ” ÖNERİSİ

Öz

Vergileme teorisinde sıklıkla tartışılan konulardan biri, vergi oranlarının yapısı ile kamu otoritesinin mali takdir yetkisi arasındaki ilişkidir. James M. Buchanan, devletin vergi koyma gücünün istismar edilmesini önlemek amacıyla anayasal düzeyde tek oranlı bir vergileme sisteminin benimsenmesini önermektedir. Buchanan’ın “Leviathan modeli” çerçevesinde geliştirdiği bu öneri, kamu otoritesinin gelir maksimizasyonu eğilimine karşı bireylerin mali özgürlüklerini korumayı hedeflemektedir. Artan oranlı ve çok oranlı vergi sistemlerinin ekonomik etkinliği bozduğu, tasarruf ve yatırım kararlarını çarpıttığı, siyasal süreçlerde popülist eğilimleri teşvik ettiği ileri sürülmektedir. Buna karşılık tek oranlı vergi yapısı; basitlik, tarafsızlık, öngörülebilirlik, yatay adalet, mali saydamlık ve anayasal denetim ilkeleriyle uyumlu bir yapı sunmaktadır. Ayrıca Ramseyan esneklik kuralına dayanan oran farklılaştırması da anayasal iktisat bakış açısından keyfîliğe açık bulunduğundan, Buchanan üniform genel tüketim vergilerini savunmaktadır. Bu bağlamda çalışmada, tek oranlı gelir vergisi ve üniform tüketim vergisinin anayasal maliye perspektifiyle nasıl gerekçelendirildiği analiz edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Aktan, C.C. (2020). Vergi Cilt 1, (vergi teorisi, vergi politikası, normatif vergi hukuku), Ankara: Seçkin Yayınları.
Aktan, C. C., Karaş, E., (2024). Optimal vergileme ve Ramsey optimum vergi kuralı, Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 16 (2): 243-263.
Aktan, C. C., Batmaz, F. (2025). Selektif vergileme ve özel tüketim vergilerinde oran farklılaştırması. Vergi Raporu, 307, 49–73.
Brennan, G., Buchanan, J. M. (1977). Towards a tax constitution for Leviathan. Journal of Public Economics, 8(3), 255–273.
Brennan, G., Buchanan, J. M. (1980). The power to tax: Analytical foundations of a fiscal constitution. Cambridge: Cambridge University Press.
Brennan, G., Buchanan, J. M. (1981). The tax system as social overhead capital: A constitutional perspective on fiscal norms. In D. Bos & K. W. Roskamp (Eds.), Public finance and economic growth: Proceedings of the 37th Congress of the International Institute of Public Finance.
Brennan, G., Buchanan, J. M. (1985). The reason of rules: Constitutional political economy. Cambridge University Press.
Buchanan J.M. (1960a). The Public finances, An Introductory Textbook, IL: Richard D. Irwin Co.

Buchanan, J.M. (1960b) Fiscal theory and political economy, Chapel Hill: University of North Carolina Press (Türkçesi: Buchanan, J.M. 1966. Maliye Teorisi ve Politik İktisat, çev. A. Nemli & S. Y. Öncel, İstanbul: Fakülteler Matbaası).
Buchanan, J. M. (1977a). Democratic values in taxation. In J. M. Buchanan (Ed.), Freedom in constitutional contract, College Station: Texas A&M University Press.
Buchanan, J. M. (1977b). Tax reform in constitutional perspective. In G. Skogh (Ed.), Law and economics: Reprint from a symposium in Sweden. Lund: Jurisdiska Föreningen i Lund.
Buchanan, J. M. (1977c). Taxation in fiscal exchange. In J. M. Buchanan (Ed.), Freedom in constitutional contract, College Station: Texas A&M University Press.
Buchanan, J. M. (1978). Tax reform in constitutional perspective. In G. Skogh (Ed.), Law and economics: Report from a symposium in Sweden. Lund: Jurisdiska Föreningen.
Buchanan, J. M. (1979). Constitutional constraints on governmental taxing power. ORDO, 30.
Buchanan, J. M. (1983). The flat-rate tax and the fiscal appetite. In C. Walker & M. Bloomfield (Eds.), New directions in federal tax policy for the 1980s (pp. 314–316). Washington, D.C.: American Council on Capital Formation.
Buchanan, J. M. (1984a). Constitutional restrictions on the power of government. In J. M. Buchanan & R. D. Tollison (Eds.), The theory of public choice II Ann Arbor: The University of Michigan Press.
Buchanan, J. M. (1984b). The limits of taxation. In W. Block & M. Walker (Eds.), Taxation: An international perspective. Vancouver: The Fraser Institute.
Buchanan, J. M. (1986). The ethical limits of taxation. In Liberty, market and state: Political economy in the 1980s. Brighton: Harvester Press.
Buchanan, J. M. (1993). The political efficiency of general taxation. National Tax Journal, 46(4).
Buchanan, J. M., & Flowers, M. (1960). Constitutional limits on taxing and spending. In The public finances (pp. 141–149). Homewood, IL: Richard D. Irwin Inc.
Buchanan, J. M., & Brennan, G. (1979a). Proportional and progressive income taxation with utility-maximizing governments. Public Choice, 34, 217–230.
Buchanan, J. M., & Brennan, G. (1979b). The logic of limits. National Tax Journal, 32(2), 11–22.
Buchanan, J. M., & Congleton, R. D. (1998). Politics by principle, not interest. Cambridge: Cambridge University Press.
Buchanan, J.M. and R. A. Musgrave, (1999). Public finance and public choice: two contrasting visions of the state, MA: The MIT Press.
Musgrave, R. A. (1959). The theory of public finance: a study in public economy. New York: McGraw Hill.
Ramsey, F. (1927). A contribution to theory of taxation, The Economic Journal, 37(145), 47-61.
Turhan, S. (1982). Vergi teorisi, İstanbul: Elektronik Ofset Matbaası.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İktisadi Düşünceler

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Coşkun Can Aktan ^*
Türkiye

Ferhat Batmaz
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

8 Aralık 2025

Yayımlanma Tarihi

23 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

1 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

2 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 17 Sayı: 3 (JAMES M. BUCHANAN (1919-2013) ÖZEL SAYISI)

IZ

https://izlik.org/JA52KP68ZU

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Aktan, C. C., & Batmaz, F. (2025). JAMES M. BUCHANAN’IN ARTAN ORANLI ve ÇOK ORANLI VERGİLER YERİNE “ÜNİFORM TEK ORANLI VERGİ” ÖNERİSİ. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 17(3 (JAMES M. BUCHANAN (1919-2013) ÖZEL SAYISI), 255-275. https://izlik.org/JA52KP68ZU

AMA

1.Aktan CC, Batmaz F. JAMES M. BUCHANAN’IN ARTAN ORANLI ve ÇOK ORANLI VERGİLER YERİNE “ÜNİFORM TEK ORANLI VERGİ” ÖNERİSİ. Ekonomi Bilimleri Dergisi. 2025;17(3 (JAMES M. BUCHANAN (1919-2013) ÖZEL SAYISI):255-275. https://izlik.org/JA52KP68ZU

Chicago

Aktan, Coşkun Can, ve Ferhat Batmaz. 2025. “JAMES M. BUCHANAN’IN ARTAN ORANLI ve ÇOK ORANLI VERGİLER YERİNE ‘ÜNİFORM TEK ORANLI VERGİ’ ÖNERİSİ”. Ekonomi Bilimleri Dergisi 17 (3 (JAMES M. BUCHANAN (1919-2013) ÖZEL SAYISI): 255-75. https://izlik.org/JA52KP68ZU.

EndNote

Aktan CC, Batmaz F (01 Aralık 2025) JAMES M. BUCHANAN’IN ARTAN ORANLI ve ÇOK ORANLI VERGİLER YERİNE “ÜNİFORM TEK ORANLI VERGİ” ÖNERİSİ. Ekonomi Bilimleri Dergisi 17 3 (JAMES M. BUCHANAN (1919-2013) ÖZEL SAYISI) 255–275.

IEEE

[1]C. C. Aktan ve F. Batmaz, “JAMES M. BUCHANAN’IN ARTAN ORANLI ve ÇOK ORANLI VERGİLER YERİNE ‘ÜNİFORM TEK ORANLI VERGİ’ ÖNERİSİ”, Ekonomi Bilimleri Dergisi, c. 17, sy 1919-2013, ss. 255–275, Ara. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA52KP68ZU

ISNAD

Aktan, Coşkun Can - Batmaz, Ferhat. “JAMES M. BUCHANAN’IN ARTAN ORANLI ve ÇOK ORANLI VERGİLER YERİNE ‘ÜNİFORM TEK ORANLI VERGİ’ ÖNERİSİ”. Ekonomi Bilimleri Dergisi 17/1919-2013 (01 Aralık 2025): 255-275. https://izlik.org/JA52KP68ZU.

JAMA

1.Aktan CC, Batmaz F. JAMES M. BUCHANAN’IN ARTAN ORANLI ve ÇOK ORANLI VERGİLER YERİNE “ÜNİFORM TEK ORANLI VERGİ” ÖNERİSİ. Ekonomi Bilimleri Dergisi. 2025;17:255–275.

MLA

Aktan, Coşkun Can, ve Ferhat Batmaz. “JAMES M. BUCHANAN’IN ARTAN ORANLI ve ÇOK ORANLI VERGİLER YERİNE ‘ÜNİFORM TEK ORANLI VERGİ’ ÖNERİSİ”. Ekonomi Bilimleri Dergisi, c. 17, sy 3 (JAMES M. BUCHANAN (1919-2013) ÖZEL SAYISI), Aralık 2025, ss. 255-7, https://izlik.org/JA52KP68ZU.

Vancouver

1.Coşkun Can Aktan, Ferhat Batmaz. JAMES M. BUCHANAN’IN ARTAN ORANLI ve ÇOK ORANLI VERGİLER YERİNE “ÜNİFORM TEK ORANLI VERGİ” ÖNERİSİ. Ekonomi Bilimleri Dergisi [Internet]. 01 Aralık 2025;17(3 (JAMES M. BUCHANAN (1919-2013) ÖZEL SAYISI):255-7. Erişim adresi: https://izlik.org/JA52KP68ZU