Yükseköğretimde Toksik Liderliğe İlişkin Akademisyen Görüşleri

Öz

Bu araştırmanın amacı yükseköğretimde toksik liderlik olgusunu, akademisyen görüşleri üzerinden nitel bir yaklaşımla incelemektedir. Fenomenolojik desen kullanılarak yapılan çalışmada, akademik liderlikte toksik davranışların nedenleri, etkileri ve yaygınlığına odaklanılmıştır. Çalışma grubunu, devlet üniversitelerinde görev yapan Dr., Doç. Dr. ve Prof. Dr. unvanlarına sahip akademisyenler oluşturmuştur. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ile toplanmış ve içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Bulgular, toksik liderlerin kişisel ve sosyal özellikleri, sergiledikleri davranışlar ve bu davranışların örgüt üyeleri ile örgüt üzerindeki etkileri şeklinde dört ana tema altında toplanmıştır. Katılımcılar, toksik liderlerin otoriter, narsist ve benmerkezci olduğunu; adaletsizlik, kayırmacılık ve tehdit gibi olumsuz davranışlar sergilediklerini belirtmişlerdir. Ayrıca, bu liderlik tarzının mesleki doyumsuzluk, tükenmişlik ve güven ortamının yok olması gibi etkileri olduğu vurgulanmıştır. Toksik liderlik davranışlarının altında yatan nedenler arasında liyakat eksikliği ve psikolojikfaktörler öne çıkmıştır. Sonuç olarak, yükseköğretim kurumlarında toksik liderliğin azaltılması için liyakate dayalı atama süreçlerinin geliştirilmesi, liderlik eğitimlerinin artırılması ve kurumsal politika düzenlemelerinin yapılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• yükseköğretim
• liderlik
• toksik liderlik

Kaynakça

1. Abdul Azeez, E. P., Negi, D.P., Kukreja, T., Tanwar, K.C., Surya Kumar, M., Kalyani, V., & Harmain, D. (2024). Why do they decide to stay? Experience of Indian women surviving intimate partner violence. Journal of Aggression, Conflict and Peace Research, 16(2), 172-188.
2. Alanezi, A. (2022), Toxic leadership behaviors of school principals: a qualitative study. Educational Studies, 50(2), 1-15.
3. Al-Jumaili, M. (2021). The effect of toxic leadership on organizational loyalty in public education schools and ways to address it. Journal of Arab Studies in Education & Psychology, 131, 55 386.
4. Appelbaum, S. H., & Roy‐Girard, D. (2007). Toxins in the workplace: Effect on organizations and employees. The International Journal of Business in Society, 7(1), 17-28.
5. Azeez, F., & Aboobaker, N. (2024). Echoes of dysfunction: a thematic exploration of toxic leadership in higher education. Journal of Aggression, Conflict and Peace Research, 16(4), 439-456.
6. Bush, L. (2024). Designing culturally sensitive research in Diversity, Equity, and Inclusion in Strategic Communications, Routledge.
7. Einarsen, S., Aasland, M. S., & Skogstad, A. (2007). Destructive leadership behaviour: A definition and conceptual model. The Leadership Quarterly, 18(3), 207–216.
8. Erickson, A., Shaw, B., Murray, J., & Branch, S. (2015). Destructive leadership: Causes, consequences and countermeasures. Organizational Dynamics, 44(4), 266-272.

9. Flynn, G. (1999). Stop toxic managers before they stop you! Workforce, 78(8), 4-40.
10. Gangel, E. (2007). Surviving toxic leaders: how to work for flawed people in churches, schools, and Christian organizations. Wipf and Stock Publishers.
11. Goodchild, L. (2014). Higher education as a field of study: Its history, degree programs, associations, and national guidelines. İçinde S. Freeman Jr., L. S. Hagedorn, L. F. Goodchild, & D. A. Wright (Eds.), Advancing higher education as a field of study (13–50). Sterling.
12. Hadadian, Z., & Zarei, J. (2016). Relationship between toxic leadership and job stress of knowledge workers. Studies in Business and Economics, 11(3), 84-89. Heppell, T. (2011), Toxic Leadership: Applying the Lipman-Blumen Model to Political Leadership. Representation, 47(3), 241-249. Herbst, T. H., & Roux, T. (2023). Toxic leadership: A slow poison killing women leaders in higher education in South Africa? Higher Education Policy, 36(1), 164-189.
13. Hitchcock, M. J. (2015). The relationship between toxic leadership, organizational citizenship, and turnover behaviors among San Diego nonprofit paid staff. University of San Diego.
14. Hobfoll, S. E. (1989). Conservation of resources: a new attempt at conceptualizing stress. American Psychologist, 44(3), 513-524.
15. Hofstede, G. (1984), Culture’s Consequences: International differences in work-related values, Sage.
16. Kırbaç, M. (2013). Eğitim örgütlerinde toksik liderlik (Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üniversitesi). İnönü Üniversitesi Açık Erişim Sistemi.
17. Koveshnikov, A., Ehrnrooth, M., & Wechtler, H. (2020). The three graces of leadership: untangling the relative importance and the mediating mechanisms of three leadership styles in Russia. Manag. Organ. Rev, 16(4), 791-824.
18. Lipman-Blumen, J. (2005). The allure of toxic leaders: Why we follow destructive bosses and corrupt politicians and how we can survive them. Oxford University Press.
19. Lipman-Blumen, J. (2005). Toxic leadership: When grand illusions masquerade as noble visions. Leader to Leader, 36, 29–38.
20. Lipman-Blumen, J. (2006). The allure of toxic leaders: why we follow destructive bosses and corrupt politicians–and how we can survive them. Oxford University Press.
21. Magill, S. (2023). The ‘epidemic within the pandemic’: meeting the needs of racially minoritised women experiencing domestic abuse during the Covid-19 pandemic. Journal of Aggression, Conflict and Peace Research, 15(3), 187-200.
22. Mehta, S., & Maheshwari, G. C. (2013). Consequence of toxic leadership on employee job satisfaction and organizational commitment. Journal of Contemporary Management Research, 8(2), 1-23.
23. Neuman, J. H., & Baron, R. A. (2005). Aggression in the workplace: A social-psychological perspective. İçinde S. Fox & P. E. Spector (Eds.), Counterproductive work behavior: Investigations of actors and targets (13–40). American Psychological Association.
24. Orunbon, N. O. (2020). The menace of toxic leadership in school organizations. Euro Afro Studies International Journal, 1(4), 1-14.
25. Padilla, A., Hogan, R., & Kaiser, R. (2007). The toxic triangle: destructive leaders, susceptible followers, and conducive environments. The Leadership Quarterly, 18(3), 178-187.
26. Pelletier, K. (2010). Leader toxicity: An empirical investigation of toxic behavior and rhetoric. Leadership, 6(4), 373–389.
27. Reed, G. E. (2004). Toxic leadership. Military Review, July -August 2004, 67-71.
28. Reyhanoğlu, M., & Akın, Ö. (2016). Toksik liderlik örgütsel sağlığı olumsuz yönde tetikler mi? İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(3), 442-459.
29. Schmidt, A. A. (2008). Development and validation of the toxic leadership scale (Yüksek Lisans Tezi,
30. University of Maryland). http://drum.lib.umd.edu/bitstream/1903/8176/1/umi-umd-5358.pdf Whicker, M. L. (1996). Toxic leaders: When organizations go bad. Quorum Books.
31. Williams, D. F. (2005). Toxic Leadership in the U.S. Army. US Army War College.
32. Wilson-Starks, K. Y. (2003). Toxic leadership. Transleadership Inc., http://www.transleader ship.com/toxicleadership.pdf
33. Yalçınsoy, A., & Işık, M. (2018). Toksik liderlik ile örgütsel bağlılık ve işten ayrılma niyeti ilişkisine yönelik bir araştırma. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(3), 1016-1025.
34. Yavaş, A. (2016). Sectoral differences in the perception of toxic leadership. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 229, 267–276.
35. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
36. Yukl, G. (1999). An evaluation of conceptual weaknesses in transformational and charismatic leadership theories. Leadership Quarterly, 10(2), 285–305.
37. Yukl, G. (2008). How leaders influence organizational effectiveness. The Leadership Quarterly, 19(6), 708-722.
38. Zengin, M. (2019). Toksik liderlik: Kavramsal bir çözümleme. ITOBIAD: Journal of the Human & Social Science Researches, 8(4), 2754-2766.
39. Zhu, J., & Zhang, B. (2019). The double-edged sword effect of abusive supervision on subordinates’ innovative behavior. Frontiers in Psychology, 10, 66.