Öğrencilerin Deprem Sonrası Duygusal ve Psikolojik İyi Oluş Durumları ile Okul Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Cilt: 1 Sayı: 1, 57 - 71, 16.12.2025

İbrahim Hakkı Ergin

Öz

Bu çalışmanın amacı, deprem deneyimi yaşamış öğrencilerin iyi olma hallerini, ihtiyaç duydukları psikososyal destekleri ve deprem sonrası uygulanan psikososyal destek hizmetlerini öğretmen görüşleri doğrultusunda incelemektir. Araştırmada veri toplama aracı olarak, öğrencilere Çocuklar İçin Duygusal ve Psikolojik İyi Oluş Ölçeği, öğretmenlere ise Okul Rehberlik Hizmetleri Ölçeğinin “Psikolojik Danışma Hizmetleri” alt boyutu uygulanmıştır. Çalışmanın evrenini, Türkiye’nin güneyinde yer alan Hatay ili İskenderun ilçesindeki devlet ilkokullarında öğrenim gören 4724 dördüncü sınıf öğrencisi ve bu okullarda görev yapan 787 sınıf öğretmeni
oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi ise, aynı ilçedeki devlet ilkokullarında öğrenim gören 326 dördüncü sınıf öğrencisi ile bu okullarda görev yapan 148 sınıf öğretmeninden oluşmaktadır. Örneklem seçiminde uygun örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, öğrencilerin ölçek ifadelerine genel olarak orta düzeyde katılım gösterdikleri ve cinsiyet değişkenine göre anlamlı bir farklılık bulunmadığı tespit edilmiştir.
Benzer şekilde, öğretmenlerin “Psikolojik Danışma Hizmetleri” alt boyutundaki katılım düzeylerinin de orta seviyede olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, öğretmenlerin görüşleri cinsiyet, mesleki kıdem, yaş, medeni durum, okulların öğretim şekli, öğrenci sayısı ve okullardaki rehberlik öğretmeni sayısı gibi değişkenlere göre anlamlı bir farklılık göstermemektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, öğrencilere sunulan rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin daha yapılandırılmış bir şekilde ele alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

afet , psikolojik destek hizmetleri , duygusal ve psikolojik iyi oluş

Kaynakça

• Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (t.y.). AFAD açıklamalı afet yönetimi terimleri sözlüğü. https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu
• Akbaba, A, & Batikan, T. (2017). Okul yönetici ve sınıf rehber öğretmenlerinin okullardaki rehberlik servisleri hakkındaki görüşleri: Van örneği. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (11), 89 122.
• Akın, A. (2007). Özgüven Ölçeği’nin geliştirilmesi ve psikometrik özellikleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 167-176.
• Alakara Özcan, G. (2018). Afetlerde psikososyal destek hizmetlerinin AFAD’da çalışan sosyal çalışmacılar tarafından değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi].
• Aluede, O., & Imonikhe, J. S. (2002). Secondary school student’s and teachers’ perceptions of the role of the school counselor. Guidance and Counseling, 17(2), 46-51.
• Amatea, E., & Clark, M. (2005). Changing schools, changing counselors: A qualitative study of school administrators’ conceptions of the school counselor role. Professional School Counseling, 9(1), 16-27.
• Aysan, F., & Bozkurt, N., (2004). Okul psikolojik danışmanlarının yaşam doyumu, stresle başa çıkma stratejileri ile olumsuz otomatik düşünceleri: İzmir ili örneklemi (Ed: Hakan Atılgan ve İkram Çınar). 13. Ulusal Eğitim Bilimi Kurultayı Bildiri Özetleri. Pegem Yayıncılık.
• Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi Yayınları.
• Cemaloğlu, N., & Erdemoğlu-Şahin, D. (2007). Öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeylerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi. Kastamonu Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(2), 465-484.
• Cengiz Demir, Y., & Arslan, A. (2019). Ortaöğretim öğrencilerinin rehberlik dersi çalışmalarına ilişkin algıları. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(1), 152-168.
• Clark, M. A., & Amatea, E. S. (2004). Teacher perceptions and expectations of school counselor contributions: ımplications for program planning and training. Professional School Counseling, 8(2), 132-140.
• Duman, E. (1985). Lise öğrencilerinin rehberlik uzmanlarından görev beklentileri ve görev beklentilerine etki eden faktörler [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi].
• Ersoy, Ş., Nurlu, M., Gökçe, O., & Özmen, B. (2017). 2016 yılında dünyada ve Türkiye’de meydana gelen doğa kaynaklı afet kayıplarının istatistiksel değerlendirmesi. Mavi Gezegen Dergisi, 1(22), 13-27.
• Ersöz, H. (2001). Yatılı ilköğretim bölge okulunda görev yapan öğretmenlerin rehberlik görevlerine ilişkin rol algıları [Yüksek lisans tezi, İnönü Üniversitesi].
• Esmer, A. (1985). Orta dereceli okullarımızda rehberlik programını uygulanmasına ilişkin problemler: Kütahya ilinde bir inceleme [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi].
• Görkem, N. (1985). Öğrencilerin rehberlik uzmanlarından gördükleri hizmetlerle bekledikleri hizmetler arasındaki fark [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi].
• Gültekin, İ. (1984). Orta dereceli okullardaki sınıf öğretmenlerinin görev algıları [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi].
• Güvendi, M. (1980). Rehberlik saatlerinde öğrenci yaşantıları ve beklentilerinin karşılaştırılması [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi].
• Güvendi, M. (2000). İlköğretim okulları ikinci kademesinde yürütülmekte olan rehberlik etkinlikleri ve öğrenci beklentilerine ilişkin bir araştırma. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (8).
• Hamamcı, Z., Murat, M., & Çoban, A. (2004). Gaziantep’teki okullarda çalışan psikolojik danışmanların mesleki sorunlarının incelenmesi. 13.Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı Bildiri Özetleri, 201.
• Hatunoğlu, A., & Hatunoğlu, Y. (2006). Okullarda verilen rehberlik hizmetlerinin problem alanları. Kastamonu Eğitim Dergisi, 14(1), 333-338.
• Hocaoğlu, N., & Baysal, E. A. (2019). Bilimsel araştırma yöntemleri. İçinde Nicel araştırma modelleri desenleri G. Ocak (Editör) (s. 66-113). Pegem Akademi.
• Kepçeoğlu, M. (1978). Orta dereceli okullarda rehberlik uzmanlarının görevleri: Algılar ve beklentiler [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi].
• Kutlu, M., & Güven, M. (2001). Özel ve resmi ilköğretim okulu (II.kademe) öğrencilerinin öğretmenlerinden bekledikleri ve gözledikleri rehberlik davranışları. VI. Ulusal Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi. Ankara, ODTÜ Eğitim Fakültesi.
• Kutu, H., & Sözbilir, M. (2011). Yaşam temelli ARCS öğretim modeliyle 9. sınıf kimya dersi “Hayatımızda Kimya” ünitesinin öğretimi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30(1), 29-62.
• Liddle, I., & Carter, G. F. (2015). Emotional and psychological well-being in children: the development and validation of the Stirling Children’s Well-being Scale. Educational Psychology in Practice, 31(2), 174-185.
• Marsh, H. W., & Hocevar, D. (1988). A new, more powerful approach to multitrait-multimethod analyses: Application of second-order confirmatory factor analysis. Journal of applied psychology, 73(1), 107.
• Marsh, H. W., Balla, J. R., & McDonald, R. P. (1988). Goodness-of-fit indexes in confirmatory factor analysis: The effect of sample size. Psychological bulletin, 103(3), 391.
• McMillan, J. H., & Schumacher, S. (2010). Research in education: Evidence-based inquiry. Pearson.
• Morrissette, P. (2000). School counselor well-being. Guidance and Counseling, 16(1), 2-9.
• Özçelik, İ., İskenderun, M., & Palancı, M. (2000). İlköğretim okullarında rehberlik hizmetlerinin değerlendirilmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (8).
• Poyraz, C. (2007). Orta dereceli okullarda yürütülen rehberlik hizmetleri üzerine bir araştırma [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi].
• Sabuncuoğlu, O., Çevikaslan, A., & Berkem, M. (2003). Marmara depreminden etkilenen iki ayrı bölgede ergenlerde depresyon, kaygı ve davranış. Klinik Psikiyatri, 6, 189-197.
• T. C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). Kahramanmaraş ve Hatay depremleri raporu. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023- Kahramanmaras-ve-Hatay Depremleri-Raporu.pdf T.C. Aile Bakanlığı. (2018). Psikososyal destek nedir? https://www.aile.gov.tr/Raporlar/ATHGM/Psikosoyal_Destek_%20Nedir.pdf
• Tezbaşaran, A. (1996). Likert Tipi Ölçek Geliştirme Klavuzu. Psikologlar Derneği Yayınları.
• Tutar, H., & Erdem, A. T. (2022). Örnekleriyle bilimsel araştırma yöntemleri ve SPSS uygulamaları. Seçkin Yayıncılık.
• Türk Dil Kurumu Sözlükleri. (t.y.). Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr