Özel Yetenekli Ortaöğretim Öğrencilerinin Etkili Öğretmen Özelliklerine Dair Bilişsel Kurgularının Değerler Eğitimi ile İlişkisi

Yıl 2026, Cilt: 2 Sayı: 1, 74 - 92, 30.01.2026

Filiz Yüksekbaş

Öz

Bu araştırmanın amacı, ortaöğretim düzeyinde öğrenim gören özel yetenekli öğrencilerin etkili öğretmene ilişkin bilişsel kurgularını ortaya koymak ve bu kurguların değerler eğitimi ile ilişkisini incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde vaka çalışması deseninde yürütülmüştür. Çalışma grubunu, farklı sınıf düzeylerinde öğrenim gören sekiz özel yetenekli öğrenci oluşturmaktadır. Veriler, Kelly’nin Kişisel Kurgu Teorisi’ne dayanan dağarcık örgüsü (repertory grid) tekniği ve destekleyici sözlü görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yoluyla çözümlenmiştir. Bulgular, öğrencilerin etkili öğretmen
algılarında öğretmenin kişisel özelliklerine ve değer yönelimine mesleki bilgi ve becerilerden daha fazla önem verdiklerini göstermektedir. Katılımcıların bilişsel kurgularında özellikle anlayışlı olma, adalet, öğrenciye değer verme, empati ve sevgi gibi değerlerin ön plana çıktığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, etkili öğretmenliğin özel yetenekli öğrenciler açısından büyük ölçüde değer temelli ve ilişki odaklı bir yapı sergilediği söylenebilir. Araştırma bulgularının, öğretmen yetiştirme süreçlerinde değerler eğitiminin ve öğretmen–öğrenci ilişkisinin
önemine yönelik katkı sunması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Özel Yetenekli Öğrenciler , Kişisel Kurgu teorisi , Etkili Öğretmenlik , değerler eğitimi

Etik Beyan

Bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi”nde belirtilen kurallara uyulduğunu ve “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler”e dayalı hiçbir işlem yapmadığımızı beyan ederiz. Aynı zamanda tüm yazarların çalışmaya katkıda bulunduğunu, yazarlar arasında herhangi bir çıkar çatışmasının bulunmadığını, tüm etik ihlallerde tüm sorumluluğun makale yazarlarına ait olduğunu beyan ederiz.

Kaynakça

• Biesta, G. (2015). Good education in an age of measurement: Ethics, politics, democracy. Routledge.
• Cornelius-White, J. (2007). Learner-centered teacher–student relationships are effective: A meta-analysis. Review of Educational Research, 77(1), 113–143. https://doi.org/10.3102/003465430298563
• Çeliköz, N. ve Çetin, F. (2004). Anadolu öğretmen lisesi öğrencilerinin öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarını etkileyen etmenler. Millî Eğitim Dergisi, (162). https://dergipark.org.tr/tr/pub/milliegitim/issue/33665/373792
• Darling-Hammond, L. (2017). Teacher education around the world: What can we learn from international practice? European Journal of Teacher Education, 40(3), 291–309. https://doi.org/10.1080/02619768.2017.1315399
• Day, C. (2004). A passion for teaching. RoutledgeFalmer.
• Denicolo, P., Long, T., & Bradley‐Cole, K. (2016). Constructing grounded theory: A practical guide through qualitative analysis. Sage.
• Evertson, C. M., & Weinstein, C. S. (2006). Handbook of classroom management: Research, practice, and contemporary issues. Lawrence Erlbaum Associates.
• Fransella, F., Bell, R. & Bannister, D. (2004). A Manual for Repertory Grid Technique. England: John Wiley & Sons Ltd.
• Fullan, M. (2016). The new meaning of educational change (5th ed.). Teachers College Press.
• Halstead, J. M., & Taylor, M. J. (2000). Learning and teaching about values: A review of recent research. Cambridge Journal of Education, 30(2), 169–202. https://doi.org/10.1080/03057640050075169
• Hattie, J. (2009). Visible learning: A synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement. Routledge.
• Hoon, L .S., & Tomiko, K. (2008). Intercultural Communication in the Japanese Language Classroom in Singapore: A Comparison of Students’ and Teachers’ Perceptions. Journal of Intercultural Communication, 16. https://immi.se/intercultural/
• Kavcar, C. (1999). Eğitimde öğretmen faktörü. Milli Eğitim Yayınları.
• Kelly, G. A. (1955). The psychology of personal constructs (Vols. 1–2). Norton.
• Küçükahmet, L. (2003). Öğretimde planlama ve değerlendirme. Nobel Yayıncılık.
• Lickona, T. (1991). Educating for character: How our schools can teach respect and responsibility. Bantam Books.