SPECULATIVE BUBBLES IN CRYPTOCURRENCIES: DE-FI EXAMPLES

Öz

Cryptocurrencies have spread rapidly in the financial world and have been adopted as both payment and investment instruments. Cryptocurrencies, which offer low cost, fast transactions and financial freedom thanks to their decentralised structure, form the basis of the Decentralised Finance (DeFi) ecosystem. However, their rapid value increases and sudden price fluctuations raise the risk of speculative bubbles. In this article, whether there is a speculative bubble in the cryptocurrencies of Aave, Uniswap and Toncoin, which are decentralised finance (DeFi) projects, is analysed and predicted using the GSADF unit root test. The aim of this study is to analyse the speculative bubbles in the cryptocurrency market within the scope of decentralised finance (DeFi) projects and to evaluate the effects of these bubbles on market dynamics. It also aims to make inferences to understand the root causes of bubble formation and investor behaviour in DeFi projects. According to the studies examined in the article and the results obtained, it was analysed that the Aave altcoin progressed on a course without going beyond critical values, while bubbles were detected for Toncoin and Uniswap. For both altcoins, bubbles formed above the critical value, especially at the beginning of 2024. This result shows that Aave's price movements remain stable, but speculative bubble formation occurred in Toncoin and Uniswap at the beginning of 2024, indicating that these two altcoins are more risky in terms of investment.

Anahtar Kelimeler

• Cryptocurrency
• Bitcoin
• Altcoin
• Speculative Bubble
• DeFi

KRİPTO PARALARDA SPEKÜLATİF BALONLAR: DE-FI ÖRNEKLERİ

Öz

Kripto paralar, finans dünyasına hızla yayılarak hem ödeme hem de yatırım aracı olarak benimsenmiştir. Merkeziyetsiz yapıları sayesinde düşük maliyet, hızlı işlem ve finansal özgürlük sunan kripto paralar, Merkeziyetsiz Finans (DeFi) ekosisteminin temelini oluşturmaktadır. Ancak, hızlı değer artışları ve ani fiyat dalgalanmaları spekülatif balon riskini gündeme getirmektedir. Bu makalede, merkeziyetsiz finans (DeFi) projelerinden Aave, Uniswap ve Toncoin'e ait kripto para birimlerinde spekülatif balon olup olmadığı GSADF birim kök testi kullanılarak analiz edilmiş ve öngörülmüştür. Bu çalışmanın amacı, kripto para piyasasında merkeziyetsiz finans (DeFi) projeleri kapsamında oluşan spekülatif balonları analiz ederek bu balonların piyasa dinamikleri üzerindeki etkilerini değerlendirmektir. Ayrıca, DeFi projelerindeki balon oluşumunun temel nedenlerini ve yatırımcı davranışlarını anlamaya yönelik çıkarımlar yapmayı hedeflemektedir. Makalede incelenen çalışmalar ve elde edilen sonuçlara göre Aave altcoininin kritik değerlerin dışına çıkmadan bir seyirde ilerleme yaptığı analiz edilmiş, Toncoin ve Uniswap için ise baloncuklar tespit edilmiştir. Her iki altcoin için de özellikle 2024 yılı başında kritik değerin üzerinde oluşan baloncuklar görülmüştür. Bu sonuç, Aave'nin fiyat hareketlerinin istikrarlı kaldığını, ancak Toncoin ve Uniswap'te 2024 yılı başında spekülatif balon oluşumunun gerçekleştiğini göstererek bu iki altcoinin yatırım açısından daha riskli olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kripto Para
• Spekülatif Balon
• Bitcoin
• Altcoin
• DeFi

Kaynakça

1. Altunöz, U. (2023). Kripto paraların volatilite dinamiklerinin ve spekülatif balon varlığının analizi: Bitcoin, Ethereum ve Ripple örneği. İstanbul İktisat Dergisi, 73(1), 615-643. https://doi.org/10.26650/ISTJECON2023-1021393
2. Bozoklu, Ş., & Zeren, F. (2014). Türkiye hisse senedi piyasasında rasyonel köpükler: Saklı eş bütünleşme yaklaşımı. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 5(9), 17-31.
3. Buğan, M. F. (2021). Bitcoin ve altcoin kripto para piyasalarında finansal balonlar. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 13(24), 165-180. https://doi.org/10.20990/kilisiibfakademik.880126
4. Çağlı, E. Ç., & Mandacı, P. E. (2017). Borsa İstanbul’da rasyonel balon varlığı: Sektör endeksleri üzerine bir analiz. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, 629, 63-76.
5. Ceylan, F., Ekinci, R., Tüzün, O., & Kahyaoğlu, H. (2018). Kripto para piyasasında balonların tespiti: Bitcoin ve Ethereum örneği. Business & Management Studies: An International Journal, 6(3), 263-274. https://doi.org/10.15295/bmij.v6i3.355
6. Cheah, E., & Fry, J. (2015). Speculative bubbles in Bitcoin markets? An empirical investigation into the fundamental value of Bitcoin. Economics Letters, 130, 32-36. https://doi.org/10.1016/j.econlet.2015.02.029
7. Diba, B., & Grossman, H. I. (1985). Rational bubbles in stock prices? (Working Paper No. 1779). National Bureau of Economic Research.
8. Evlimoğlu, U., & Güder, M. (2021). Tarihteki ekonomik balonlar ışığında kripto paralara genel bir bakış. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 469-496. https://doi.org/10.11616/asbi.955230

9. Garber, P. M. (1990). Famous first bubbles. Journal of Economic Perspectives, 4(2), 35-54. https://doi.org/10.1257/jep.4.2.35
10. Güleç, T. C., & Aktaş, H. (2019). Kripto para piyasasında spekülatif fiyat balonlarının analizi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 84, 149-164. https://doi.org/10.25095/mufad.625790
11. Işıldak, M. S. (2022). Kripto para piyasasında spekülatif balonlar: Bitcoin’den kanıtlar. Business Economics and Management Research Journal, 5(3), 209-219.
12. Kindleberger, C. P., & Aliber, R. Z. (2005). Manias, panics, and crashes: A history of financial crises. John Wiley & Sons.
13. Mete, S., Koy, A., & Ersoy, H. (2019). Kripto paralarda fiyat balonu incelemesi. BDDK Bankacılık ve Finansal Piyasalar Dergisi, 13(1), 105-120.
14. Oran, A. (2011). Balonları daha iyi tanımaya çalışmak: Balon tanımları, modelleri ve lale çılgınlığı örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(1), 151-161.
15. Phillips, P. C., Shi, S., & Yu, J. (2015). Testing for multiple bubbles: Historical episodes of exuberance and collapse in the S&P 500. International Economic Review, 56(4), 1043-1078. https://doi.org/10.1111/iere.12132
16. Porras, E. R. (2016). Contributors to the bubble formation and contagion process. In E. R. Porras (Ed.), Bubbles and contagion in financial markets (Vol. 1, pp. 55–78). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9781137358769_3
17. Sert, T. (2022). Sorularla DEFI (Merkeziyetsiz Finans). Tefrika Yayınları.
18. Shiller, R. J. (2015). Irrational exuberance. Princeton University Press.
19. Taşçı, H. M., & Okuyan, H. A. (2009). İMKB’de spekülatif şişkinlerin test edilmesi. Doğu Üniversitesi Dergisi, 10(2), 272-283.
20. Ural, M. (2022). Varlık fiyatlarında spekülatif fiyat baloncuklarının sağ kuyruklu ADF yöntemiyle analizi. İzmir İktisat Dergisi, 37(1), 189-205. https://doi.org/10.24988/ije.910996
21. Yanık, S., & Aytürk, Y. (2011). Rational speculative bubbles in Istanbul Stock Exchange. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (51), 175-190.
22. Yermack, D. (2013). Is Bitcoin a real currency? An economic appraisal (Working Paper No. 19747). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w19747
23. Yılmaz, T. (2022). Kripto paralarda fiyat balonu keşfi: COVID-19 pandemi dönemi üzerine bir araştırma. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 7(17), 90-103. https://doi.org/10.25204/iktisad.1024037