Sürdürülebilir Çevre Eğitimi Perspektifinden 2024 Sosyal Bilgiler Öğretim Programının Değerlendirilmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, Birleşmiş Milletler 2030 sürdürülebilir kalkınma hedefleri perspektifinde 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı’nı (SBDÖP) değerlendirerek programın çevresel sürdürülebilirlik anlayışını ne ölçüde yansıttığını ortaya koymaktır. Bu çalışma nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi deseni kullanılarak yürütülmüştür. Çalışmada veri kaynağı olarak 2024 SBDÖP ve Sürdürlebilirlik Kalkınma Hedefleri (SKH) kitapçığı oluşturmaktadır. Çalışmada SBDÖP sınıf bazlı öğrenme alanları çerçevesinde öğrenme çıktıları ile SKH’nin karşılaştırılması ile sınırlandırılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir. Bu çalışmanın sonuçlarına göre SBDÖP kapsamında tüm sınıf düzeylerinde aynı öğrenme alanları (Evimiz Dünya ve Hayatımızdaki Ekonomi) üzerinden SKH’ye vurgu yapıldığı belirlenmiştir. En yüksek SKH vurgusunun dördüncü ve beşinci sınıf düzeylerinde olduğu; bu düzeylerde iki öğrenme alanına ait beş öğrenme çıktısının toplam on altı SKH ile ilişkilendirildiği görülmüştür. Altıncı sınıfta iki öğrenme alanı kapsamında dört öğrenme çıktısının on bir SKH ile bağlantılı olduğu, yedinci sınıfta ise iki öğrenme alanı çerçevesinde üç öğrenme çıktısının yine on bir SKH’ye yönelik içerik barındırdığı ortaya konulmuştur. Bu bağlamda SBDÖP içerik olarak tüm sınıf düzeylerinde aynı oranda yansıtılması öneri olarak sunulabilir

Anahtar Kelimeler

• “sürdürülebilirlik”
• “sosyal bilgiler eğitimi”
• “sosyal bilgiler”
• “sosyal bilgiler öğretim programı”
• “sürdürülebilir çevre eğitimi”

Evaluation of the 2024 Social Studies Curriculum from a Sustainable Environmental Education Perspective

Öz

The purpose of this study is to evaluate the 2024 Social Studies Curriculum (SSC) from the perspective of the United Nations 2030 Sustainable Development Goals (SDG) and to reveal the extent to which the program reflects the concept of environmental sustainability. This study was conducted using the document review design from qualitative research methods. The data sources for the study are the 2024 SCC and the SDG booklet. The study is limited to comparing learning outcomes within the framework of SSC class-based learning areas with the SDG The data obtained were analyzed using content analysis. According to the results of this study, it was determined that within the scope of SSC, emphasis was placed on the SDG through the same learning areas (Our Home, the World, and Economics in Our Lives) at all grade levels. The highest emphasis on SDG was observed in the fourth and fifth grade levels; at these levels, five learning outcomes from two learning areas were associated with a total of sixteen SDG It was found that in the sixth grade, four learning outcomes within the scope of two learning areas are linked to eleven SKH, while in the seventh grade, three learning outcomes within the framework of two learning areas again contain content related to eleven SDG. In this context, it may be suggested that SSC content be reflected equally across all grade levels.

Anahtar Kelimeler

• "sustainability
• " "social studies education
• " "social studies
• " "social studies curriculum
• " "sustainable environmental education"

Kaynakça

1. Abelgas, L. (2025). The Integration of Sustainability Concepts in Social Studies Education. Journal of Educational and Social Research. https://doi.org/10.36941/jesr-2025-0218.
2. Akkoy, S., & Poyraz, M. (2023). Sürdürülebilir Çevre Eğitimi Kapsamında İlkokul Öğretim Programında Geri Dönüşüm Kavramının Yeri. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 10(2), 15-24. https://izlik.org/JA47EB85ZH
3. Aslan, H. M. (2025). Sosyal bilgiler dersinin diğer derslerle ilişkilendirilmesinin alan yazını ve öğretim programları bağlamında incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 14(1), 221-237. https://doi.org/10.7884/teke.1595183
4. Bilge, E. (2025). 2024 sosyal bilgiler öğretim programı becerileri kapsamında Birleşmiş Milletler 2030 sürdürülebilir kalkınma hedeflerinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
5. Billups, F. D. (2021). Qualitative data collection tools: Design, development,and applications (Vol. 55). Sage Publications.
6. Birleşmiş Milletler. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. United Nations. https://sdgs.un.org/2030agenda
7. Boz, M. (2022). 2005 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı ile 2018 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında yer alan tarih disipliniyle ilgili kazanımların karşılaştırılması. Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 43-68. https://izlik.org/JA98UF75TT
8. Canbaba, Z. (2023). Türkiye’de Sosyal Bilgiler Öğretim Programları. Sinerji Uluslararası Alan Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 4(1), 16-20. https://doi.org/10.54971/synergy.1225924

9. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2023). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (6th ed.). SAGE Publications.
10. Demirezen, S., & Kaya, E. (2022). Sosyal Bilgiler ve Fen Bilimleri Öğretim Programı ve Ders Kitaplarında Çevre Konuları. Eğitim Ve Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 5(2), 240-265. https://doi.org/10.52974/jena.1200514
11. Dere, İ., & Demirci Dölek, E. (2024). Türkiye Sosyal Bilgiler Öğretim Programında Birleşmiş Milletler 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(3), 1813-1837. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2024..-1435465
12. Heinberg, R. (2010). The Post carbon reader series: Foundation concepts what Is sustainability? Post Carbon Institute
13. Huckle, J. (2014). Realizing sustainability in changing times. In J. Huckle & S. Sterling (Eds.), Education for sustainability (pp. 3–17). Routledge.,
14. Ives, C. D., Abson, D. J., Von Wehrden, H., Dorninger, C., Klaniecki, K., & Fischer, J. (2018). Reconnecting with nature for sustainability. Sustainability science, 13(5), 1389-1397. https://doi.org/10.1007/s11625-018-0542-9
15. Kardaş İşler, N. (2023). İlkokul Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ve Yenilenmiş Bloom Taksonomisi Kapsamında İncelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2), 472-486. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1129679
16. Kaya, M. F., & Tomal, N. (2011). Sosyal bilgiler dersi öğretim programının sürdürülebilir kalkınma eğitimi açısından incelenmesi. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 1(2), 49-65.
17. Kioupi, V., & Voulvoulis, N. (2019). Education for sustainable development: A Systemic framework for connecting the SDG to educational outcomes. Sustainability. https://doi.org/10.3390/su11216104.
18. Lilian, G. K. (2022). Education for sustainable development pedagogy in pre-primary social studies curriculum in Kenya: Review of literature. Journal La Edusci. https://doi.org/10.37899/journallaedusci.v3i3.662.
19. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı. Millî Eğitim Bakanlığı.
20. Nasibulina, A. (2015). Education for sustainable development and environmental ethics. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 214, 1077-1082. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.11.708
21. Öngören, H. (2024). Sosyal bilgiler öğretim programlarının değerler açısından karşılaştırılması. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(26), 172-190. https://doi.org/10.55605/ejedus.1562084
22. Robertson, M. (2021). Sustainability principles and practice (3rd ed.). Routledge.
23. Seçgin, F. (2024). Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları İçin Değerlere Dayalı Eğitim: Sosyal Bilgiler Dersi Sürecin Neresinde? Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 9(2), 212-228. https://izlik.org/JA83NW86US
24. Sutton, P. (2004). A perspective on environmental sustainability. Paper on the Victorian Commissioner for Environmental Sustainability, 1, 32.
25. Şeker, M. (2024). 2024 Sosyal Bilgiler Öğretim Programının bireysel farklılıklar yönüyle incelenmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 9(2), 386-392. https://doi.org/10.54979/turkegitimdergisi.1572825
26. Şahin, E. N., & Çelik, H. (2024). The Status Of Social Sciences Field Skills in The Field Skills Section of The 2024 Social Studies Curriculum. International Journal of Values in Education and Society, 2(3). https://doi.org/10.5281/zenodo.14575945
27. Turan, S., & Akhan, O. (2024). 2024 Sosyal Bilgiler Öğretim Programında okuryazarlıklar: MAXQDA ile tematik bir analiz. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(2), 57-72. https://doi.org/10.17539/amauefd.1521061
28. Uralovich, K. S., Toshmamatovich, T. U., Kubayevich, K. F., Sapaev, I. B., Saylaubaevna, S. S., Beknazarova, Z. F., & Khurramov, A. (2023). A primary factor in sustainable development and environmental sustainability is environmental education. Caspian Journal of Environmental Sciences, 21(4), 965-975.
29. Yalçın, A. (2022). 21. Yüzyılda Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri: Türkiye’de Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının Yapısal Olarak İncelenmesi. Harran Maarif Dergisi, 7(1), 117-149. https://doi.org/10.22596/hej.1103130
30. Yanci, Ü., & Evci, N. (2021). 2005-2018 Sosyal Bilgiler Öğretim Programları ve sosyal bilgiler ders kitaplarında yer alan seyahatnamelerin değerlendirilmesi. Cumhuriyet International Journal of Education. https://doi.org/10.30703/cije.723728.
31. Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024). 2024 sosyal bilgiler dersi öğretim programının 2005, 2015 ve 2018 programlarıyla karşılaştırılmalı analizi. Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal Ve Beşeri Bilimler Dergisi, 8(1), 108-142. https://doi.org/10.46452/baksoder.1485390
32. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
33. Zong, G. (2021). Integrating global sustainability into social studies teachers’ education: a collaborative self-study. Social Studies Research and Practice, 17(1), 94–113. https://doi.org/10.1108/SSRP-08-2021-0024