İkale Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Benzer Müesseselerle Karşılaştırılması

Öz

Bozma sözleşmesi olarak da bilinen ikale sözleşmesi ne 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda ne başka bir kanun metninde düzenlenmiş değildir. İkale sözleşmesi daha ziyade öğreti ve yargı kararları ile gelişim göstermiştir. Böylelikle ikale sözleşmesine ilişkin ortaya çıkan sorulara öğretinin ve yargı makamlarının cevap bulması amaçlanmıştır. İkale sözleşmesi borçlar hukuku açısından önemli bir müessese olmakla birlikte, iş hukuku açısından da önemli bir müessesedir. Zira işçi ve işveren aralarında anlaşmak suretiyle aralarındaki borç ilişkisine tamamen son verebilmektedir. Ancak ikale sözleşmesinin yapılması açısından belli kriterler doğrultusunda hareket edilmesi gerekmektedir. İkale, hukuki niteliği itibarıyla taraflar arasındaki borç ilişkisini sona erdiren bir sözleşmedir. Ancak ikale sözleşmesi hukuki niteliği itibarıyla başka müesseselerle karşılaştırılabilmektedir. Bu bağlamda ikale sözleşmesinin, sulh sözleşmesi, feragat sözleşmesi ve ibra ile bazı benzer noktaları olmakla birlikte bazı farklılıkları da bulunmaktadır. Tarafların aralarında akdettikleri sözleşmeyi dış dünyaya ikale sözleşmesi olarak lans etmesi bu sözleşmenin ikale sözleşmesi olduğu anlamına gelmemektedir. Söz konusu sözleşme sahip olduğu özellikleri itibarıyla başka bir sözleşme hüviyetinde olabilir. Bu çalışmada ikale sözleşmesinin hukuki niteliği ve özellikleri ele alınmakla birlikte, sulh sözleşmesi, feragat ve ibradan hangi noktalarda ayrıldığı, ikale sözleşmesinin ayırt edici özelliklerinin ne olduğu sorusuna bir yanıt aranmıştır. Böylelikle ikale sözleşmesinin daha iyi anlamlandırılabilmesi ve asıl konumunun belirlenmesi amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• ikale sözleşmesi
• borç ilişkisi
• borcun sona ermesi
• sulh sözleşmesi
• feragat
• ibra

The Legal Character of Mutual Termination Agreements and Their Comparison with Similar Legal Concepts

Öz

Kaynakça

1. Akıl, Cenk, “Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda Sulh Ve Sulh Yoluyla Şarta Bağlı Hüküm Verilip Verilemeyeceği Meselesi”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XVI, S. 4, 2012, s. 1-18.
2. Akıncı, Şahin, Vekalet Sözleşmesinin Sona Ermesi, 1. Bası, Seyran Yayınları, Konya 2004.
3. Akyiğit, Ercan, İş Hukuku, 13. Bası, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2021.
4. Akkurt, Sami, “Türk Özel Hukukunda İş Sözleşmesi ile Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan Başlıca Yükümlülükler ve Anılan Sözleşmelerin Ayırt Edilmesi”, DEÜHFD, C. 10, S. 2, 2008, s. 13-64.
5. Antalya, Osman Gökhan, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt I, 2. Bası, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2019.
6. Armağan, Davut, Türk Borçlar Hukukunda İkale Sözleşmesi, 1. Bası, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2023.
7. Astarlı, Muhittin, İş Hukukunda İkale (Bozma Sözleşmesi), Güncellenmiş Yargıtay Kararları Bölümü Eklenmiş 2. Bası, Turhan Kitabevi Ankara 2016.
8. Atasoy, Kemal, Sözleşme Özgürlüğünün Kamu Düzenine Aykırılık Sınırı, 1. Bası, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2020.

9. Baycık, Gaye, “İş Akdini Fesih Sebebinin Değiştirilmesi”, AÜHFD, C. 55, S. 1, 2006, s. 115-134. Bedük, Mehmet Nusret, “İş Sözleşmesinin İşçi Tarafından Feshi ve Feshin Hukuki Sonuçları”, SelçUk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 27, S. 2, 2019, s. 679-726.
10. Berberoğlu, Yenipınar Filiz, İbraname ve Feragat (Uygulama ve Örneklerle), Legal Yayıncılık, İstanbul 2018.
11. Can, Ozan, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanununa Göre Acentelikte Rekabet Yasağı Anlaşması, 1. Bası, Turhan Yayınları, Ankara 2011.
12. Çelik, Nuri/Caniklioğlu, Nurşen/Canbolat, Talat, İş Hukuku Dersleri, 32. Bası, Beta Yayıncılık, İstanbul 2019.
13. Centel, Tankut, İş Güvencesi, 1. Bası, Legal Yayıncılık, İstanbul 2013.
14. Çetinkaya, Esra, Osmanlı Hukukunda Sulh Sözleşmesi Üsküdar ve Bursa Şer‘iyye Sicillerine Göre Borç İlişkilerinde Sulh Sözleşmesi (M. 1501- 1551/H. 906-958), 1. Bası, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2020.
15. Çetinkaya, Esra, “Miras Hukukunda Sulh Sözleşmesi: Üsküdar ve Bursa Örneği (1501-1558)”, II. Türk Hukuku Tarihi Kongresi Bildirileri, C.1, İstanbul 2016.
16. Çil, Şahin, İş Hukuku Yargıtay İlke Kararları (2020-2021 Yılları), 9. Bası, Yetkin Yayınevi, Ankara 2022.
17. Demir Yüce, Özlem, Vekalet Sözleşmesinde Tarafların Borçları, Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi SBE, 2019.
18. Demirkan Ekici, Damla, İş Hukukunda İkale, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi SBE, 2019.
19. Demirsatan, Barış, Türk Borçlar Kanunu Çerçevesinde Sözleşmenin Haksız Olarak Sona Erdirilmesi, Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi SBE, 2019.
20. Doğan, Mazlum, Sözleşme Özgürlüğünün Emredici Hukuk Kuralları Çerçevesinde Sınırlandırılması, 1. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara 2021.
21. Dönmezer, Özenç, Türk İş Hukuku'nda Sözleşme Özgürlüğünün Kapsam ve Sınırları, 1. Bası, Aristo Yayınevi, İstanbul 2021.
22. Duman, Berna, Türk Hukukunda İkale, 1. Bası, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2020.
23. Ekmekçi, Ömer, “Türk Borçlar Kanunu Tasarısında Genel Hizmet Sözleşmesi Taraflarının Karşılıklı Hak ve Borçları ve İşçinin Kişiliğinin Korunmasına İlişkin Hükümler”, Legal Hukuk Dergisi, S. 34, 2005, s. 3705-3711.
24. Erdoğan, Yasin, Türk İş Hukukunda İbra Sözleşmesi, Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi SBE, 2014.
25. Eren, Fikret, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 27. Bası, Yetkin Yayıncılık, Ankara 2022.
26. Erkanlı, Betül, Tarafların İş Sözleşmesinin Yapılması Sırasındaki Hak ve Yükümlülükleri, Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi SBE, 2013.
27. Evren, Öcal Kemal, İşverenin El Kitabı, 20. Bası, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2021.
28. Gerek Hasan Nüvit, “İş Sözleşmesinin İkale Sözleşmesi İle Sona Ermesi”, Çalışma ve Toplum, S. 4, 2011, s. 43-53.
29. Göç, Emine Esin, Türk İslam Borçlar Hukukunda “İkale”, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi SBE, 2010.
30. Gümüş, Mustafa Alper, Türk İsviçre Borçlar Hukukunda İbra Sözleşmesi, 1. Bası, Vedat Yayıncılık, İstanbul 2015.
31. Günay, Cevdet İlhan, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, 6. Bası, Yetkin Yayınevi, Ankara 2020.
32. Hekimler, Alpay, “Alman İş Hukukunda İş Sözleşmesinin Tarafların Anlaşması-İkale Yoluyla Sonlandırılması”, Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi, C. 16, S. 61, 2019, s. 23-28.
33. Hızır Aspav, Fatma, Sulh Sözleşmesi, 1. Bası, Adalet Yayınevi, Ankara 2019.
34. https://islamansiklopedisi.org.tr/arama/?q=ikale&p=m. E.T. 15.12.2023.
35. https://www.lexist.com.tr/yayinlarimiz/sulh-sozlesmesi-ve-hukuki-sonuclari/ E.T. 14.01.2024.
36. İkale Sözleşmesi veya Karşılıklı Anlaşma İle İşçi-İşveren İlişkisini Sonlandırma Sözleşmesi Kapsamında Tazminat, Yardım Benzeri Ödeme Yapılanlar Tarafından Bu Ödemeler Üzerinden Ödenen Gelir Vergisi Ve Damga Vergisini İade Talep Süreci, https://www.fordotosan.com.tr/documents/Rehber-Stopaj-Iade.pdf fbclid=IwAR20Ucbfhv8hY Zqi7kIYyj7_ISfq8TVo hld3sMLYKd3hUAQtavyqvGOyL6w E.T. 07.11.2024.
37. Kalkan, Akif, “İş Sözleşmesinde Fesih Halleri”, ERÜHFD, C. XIII, S. 1, 2018, s. 281-314.
38. Karaç, Serkan Taylan, “Türk İş Hukuku Bağlamında İkale Sözleşmelerinin Geçerlilik Ölçütleri ve “Makul Yarar” Kavramı”, TAAD, Y. 13, S. 50, 2022, s. 385-416.
39. Karadağ, Bulut Nil, Medeni Kanunun 23. Maddesinin Sözleşme Özgürlüğüne Getirdiği Sınırlamalar, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi SBE, 2012.
40. Karauz, Agâh Kürşat, Sulh Sözleşmesi, 1. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2014.
41. Kaşak, Fahri Ertem, Sözleşme Özgürlüğünün Sınırı Olarak Kanunun Emredici Hükümlerine Aykırılık, 2. Bası, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2021.
42. Kaygısız, Himmet Berkay, Türk İş Hukukunda Toplu İşçi Çıkartma Sürecinde İkale, 1. Bası, Legal Yayıncılık, İstanbul 2023.
43. Kılıçoğlu, Ahmet M., Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 26. Bası, Turhan Kitapevi, Ankara 2022.
44. Kılıçoğlu, Mustafa, İlke Kararları Işığında İş Hukukunda Temel Kavramlar, 1. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara 2009.
45. Kılınç, Ayşe, “Mahkeme Dışında Yapılan Sulh ve Yargılamaya Etkisi”, İstanbul Hukuk Mecmuası, C. 77, S. 2, s. 503-521.
46. Kocağa, Köksal, “Sözleşmenin Kurulabilmesi İçin Tarafların İrade Beyanları Arasındaki Uygunluğun Kapsamında Yer Alması Gereken Noktalar”, TBB Dergisi, S. 79, 2008, s. 73-102.
47. Korkmaz, Fahrettin/Alp, Nihat Seyhan, Bireysel İş Hukuku, 4. Bası, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2019.
48. Korkmaz, Mustafa Halit, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda Düzenlenen Hizmet Sözleşmesinin Sona Ermesinin Sonuçları ve 4857 Sayılı İş Kanunu'na Tabi İşçilere Etkisi, 1. Bası, Beta Yayınevi, İstanbul 2017.
49. Kortaş, Arda, Hizmet Sözleşmelerinde Rekabet Yasağı Sözleşmesi, 1. Bası, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2021.
50. Kurt, Resul/Koç, Muzaffer, İş Sözleşmesinin Sona Erdirilmesi, 5. Bası, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2021.
51. Melekoğlu Keser, Burcu, İkale ve İbra Sözleşmeleri, 1. Bası, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2018,
52. Metin, Uğur Can, “Maddi Hukuk Anlamında Sulh Sözleşmesi”, ERÜHFD, C. XI, S. 1, 2016, s. 291-307.
53. Mollamahmutoğlu, Hamdi/Astarlı, Muhittin/Baysal, Ulaş, İş Hukuku Ders Kitabı Cilt 1, 3. Bası, Lykeion Yayınları, Ankara 2019.
54. Narter, Sami, Çalışanlar İçin Tazminatlar, 1. Bası, Adalet Yayınevi, Ankara 2015.
55. Narter, Sami, İş Güvencesi İşe İade Davaları ve Tazminatlar, 3. Bası, Adalet Yayınevi, Ankara 2018.
56. Oğuzman, Kemal/Öz, Turgut, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 18. Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2023.
57. Oktay, Saibe, “İsimsiz Sözleşmelerin Geçerliliği, Yorumu ve Boşluklarının Tamamlanması”, C. 55, S. 1, 1996, s. 263-296.
58. Özcan, Durmuş, İş Hukukunda Fesih ve İş Güvencesi, 1. Bası, Adalet Yayınevi, Ankara 2013.
59. Özcan, Durmuş, Uygulamalı İş Davaları, 3. Bası, Adalet Yayınevi, Ankara 2016.
60. Özcan, Durmuş/Ocak Uğur, Öğreti ve Uygulamada İbra Sözleşmesi (ibraname), 3. Bası, Adalet Yayınevi, Ankara 2016.
61. Özdemir, Miray, Türk Hukuku'nda Borcun Yenilenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Çankaya Üniversitesi SBE, 2021.
62. Özkan, Gürsel, “Tazminat Uyuşmazlıklarının İdari Yargı Öncesi Sulh Yoluyla Çözümü”, Internatıonal Conference On Eurasıan Economıes, 2016.
63. Özyörük, Hasan Ali, İkale Sözleşmesi, 2. Bası, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2019.
64. Reisoğlu, sefa, Türk Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 25. Bası, Beta Yayıncılık, İstanbul 2014.
65. Sarıhan, Banu Bilge, “Türk Borçlar Hukukunda ve İş Hukukunda İbranın Hukuki Boyutu”, Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 3, S. 1, 2020, s. 99-120.
66. Savaş, Abdurrahman, “Türk Borçlar Hukukunda İkale Sözleşmesi”, TAAD, C. 7, S. 26, 2016, s. 105-141.
67. Senyen Kaplan, Emine Tuncay, “İşverenin Koruma ve Gözetme Borcunun Kapsamı”, Kamu İş, C. 7, S. 2, 2003, s. 2-16.
68. Serozan, Rona/Baysal, Başak/Sanlı, Kerem Cem, Borçlar Hukuku Özel Bölüm, 4. Bası, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2019. Süzek, Sarper, İş Hukuku, 22. Bası, Beta Yayıncılık, İstanbul 2022.
69. Şefkatlioğlu, Nihan/Güneri Onur, “Borcun veya Borç İlişkisinin Sona Ermesi”, https://www.sch-legal.com/sch-legal-akademi/borcun-veyaborc-iliskisinin-sona-ermesi (E.T.22.03.2024).
70. Taşkent, Savaş, “İş Sözleşmesinin İkale Yolu İle Sona Erdirilmesi”, Kamu İş, C. 14, S. 4, 2011, s. 1-7. TDK, Büyük Türkçe Sözlük, http://esgici.net/012sozluk%20kamus/Buyuk%20Turkce%20Sozluk%20(TDK)%20(PDF.%209.9%20MB).pdf, (E.T. 27.01.2024).
71. Tekinay, Selahaddin./Akman, Sermet/Burcuoğlu, Haluk/Altop, Atilla, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 7. Bası, Beta Yayınları, İstanbul 1973.
72. Tuncay, A. Can, “Ücretin Ödenmemesinin Sonuçları”, Legal İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi, S. 6, 2005, s. 649-654. Tunçomağ, Kenan/Centel, Tankut, İş Hukukunun Esasları, 9. Bası, Beta Yayıncılık, İstanbul 2018.
73. Ünlütürk Ulutaş, Çağla/Ulutaş, Tevfik Barbaros, “Angarya ve Zorla Çalıştırma: Uluslararası Düzenlemeler ve Yüksek Mahkeme Kararları Işığında Bir Değerlendirme”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, C. 8, S. 40, 2015, s. 327-339. Yener, Mehmed Zahid, İş Sözleşmesinde İş Görme ve Ücret Ödeme Borcunda Temerrüt, 1. Bası, Yetkin Yayınevi, Ankara 2020.
74. Yıldırım, Abdulkerim, Türk Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 14. Bası, Monopol Yayınevi, Ankara 2023.
75. Yıldırım, Kadir, “Uluslararası Düzenlemelerde Fazla Çalışma ve Ülke Uygulamaları”, TÜHİS İş Hukuku ve İktisat Dergisi, C. 23, S. 34, 2011, s. 34-103.
76. Yıldırım Coşkun, Arzu, Türk İş Hukukunda İkale, 1. Bası, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2023.
77. Yurduseven, Şeyma, Borçlar Hukukunda İbra, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi SBE, 2013.
78. Yücer, İpek, “Yenileme (Tecdit)”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 9, S. 1, 2007, s. 239-260.
79. Yürekli, Sabahattin, Türk Borçlar Kanununa Göre Hizmet Sözleşmesinin Sona Ermesi, 3. Bası, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2016.