Aile Konutu Niteliğinin Hâle Münasip Evin Haczedilmezliğiyle İlgili Hükümlerin Uygulanmasına Etkisi

Öz

Ailenin korunması bakımından önemli kurumlardan biri de aile konutu müessesesidir. Kanun koyucu, aile konutunu ve dolayısıyla aileyi korumak için Türk Medeni Kanunu’nda birtakım sınırlamalar düzenlemiştir. Ancak bunların arasında aile konutunun haczedilemeyeceği yönünde bir hüküm bulunmamaktadır. Öte yandan, İcra ve İflas Kanunu’nda düzenlenen ve aileyi koruma amacını da taşıyan ilgili hükme göre, borçlunun hâline münasip evi haczedilemez. Çoğu durumda bir evin hem aile konutu niteliğine sahip olması hem de borçlunun hâline münasip evi sayılması mümkündür. Böyle durumlarda söz konusu evin haczedilip haczedilemeyeceği, bu konuda varılan sonuçların dayanağı ve aile konutu niteliğinin haczedilmezlikle ilgili hükümlerin uygulanmasına etkisi konularının doktrindeki görüşler ve bilhassa güncel yargı kararları çerçevesinde ele alınmasında fayda vardır. Özellikle, eşlerden birine karşı yapılan bir icra takibi kapsamında aile konutu niteliği de bulunan hâle münasip bir evle ilgili olarak gerçekleştirilen haciz işlemi dolayısıyla, (takipte taraf olmamasına rağmen) borçlunun eşinin de icra hukukunda şikâyet yoluna başvurup başvuramayacağı konusu, doktrinde ve daha ziyade yargı kararlarında tartışmalı bir meseledir.

Anahtar Kelimeler

• Aile Konutu
• Hâle Münasip Ev
• Haczedilmezlik
• İcra Hukuku
• Şikâyet

The Effect of the Qualification of Family Home on the Implementation of the Provisions Regarding the Non-attachability of a Residence Appropriate to the Debtor’s Living Conditions

Öz

One of the important institutions for the protection of the family is the concept of the family home. In order to protect the family home -and thus the family itself- the legislator has introduced certain restrictions in the Turkish Civil Code. However, these provisions do not include any rule explicitly stating that a family home is exempt from attachment. On the other hand, according to the relevant provision of the Execution and Bankruptcy Law, which also aims to protect the family, a residence appropriate to the debtor’s living conditions cannot be attached. In most circumstances, a house may simultaneously qualify both as a family home and a residence appropriate to the debtor’s living conditions. In such circumstances, it is beneficial to examine, within the framework of the opinions in the doctrine and especially the recent judicial decisions, whether this house may be subject to attachment, the legal grounds for the conclusions reached on this matter, and the effect of the qualification of the family home on the implementation of the provisions regarding the non-attachability. In particular, the issue of whether the debtor’s spouse -despite not being a party to the execution proceeding- can also file a complaint in the execution law due to the attachment of a residence appropriate to the debtor’s living conditions, which is also a family home, within the scope of an execution proceeding against one of the spouses, is a controversial issue in the doctrine and mostly in judicial decisions.

Anahtar Kelimeler

• Family Home
• A Residence Appropriate to the Debtor’s Living Conditions
• Non-attachability
• Law of Execution
• Complaint

Kaynakça

1. Acar, Faruk, Aile Hukukumuzda Aile Konutu - Mal Rejimleri ve Eşin Yasal Miras Payı, 5. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2016.
2. Akgün, Şükran, Haczin Hukuki Niteliği, Der Yayınları, İstanbul 2020.
3. Akil, Cenk, “Yargıtay Kararları Işığında Hâline Münasip Evin Haczedil- mezliği (Meskeniyet) İddiası (İİK m. 82/12)”, AÜHFD, C. 60, S. 4, 2011, s. 775-808.
4. Akkaya, Tolga, “İcra Memurunun Haczedilmezlik Kurallarını Kendili- ğinden Dikkate Alıp Alamayacağı Sorunu”, DEÜHFD, Prof. Dr. Bilge Umar’a Armağan, C. 11, 2009, s. 845-866.
5. Akkıran, Gülfem, Borçlunun Hâline Münasip Evinin Haczedilmezliği, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2021.
6. Arslan, Ramazan/Yılmaz, Ejder/Taşpınar Ayvaz, Sema/Hanağası, Emel, İcra ve İflâs Hukuku, 10. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2024.
7. Aşık, İbrahim, İcra Sözleşmeleri, Turhan Kitabevi, Ankara 2006.
8. Aşık, İbrahim/Oruç, Yakup/Tok, Ozan/Saçar, Ömer Faruk/Aşit, Recep, İcra ve İflâs Hukuku, 3. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2024.

9. Atakul Özata, Ayça Handan, İcra ve İflâs Kanunu Kapsamında Tamamen Haczedilmezlik, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2023.
10. Atalı, Murat/Ermenek, İbrahim/Erdoğan, Ersin, İcra ve İflâs Hukuku, 8. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2024.
11. Aydın, Muzaffer, Haczedilemeyen Mal ve Haklar, Adalet Yayınevi, An- kara 2012.
12. Aykutalp, Aslı, “Anayasa Mahkemesi’nin 2016/10454 Başvuru Numaralı Kararı Nazarında Aile Konutunun Haczedilmezliğine İlişkin Değerlendir- meler”, Prof. Dr. Selçuk Öztek’e Armağan, C. 1, Filiz Kitabevi, İstanbul 2022, s. 421-446.
13. Balaban, Bedriye Tuğçe, Avrupa Birliği ve Türk Hukukunda İcra Teşki- latı, Adalet Yayınevi, Ankara 2022.
14. Bauer, Thomas/Staehelin, Daniel, Basler Kommentar, Bundesgesetz über Schuldbetreibung und Konkurs Ergänzungsband zur 2. Auflage, Hel- bing Lichtenhahn Verlag, Basel 2017.
15. Baygın, Cem/Nar, Ahmet, Medeni Hukuk Dersleri-II Aile Hukuku, Yet- kin Yayınları, Ankara 2025.
16. Berkin, Necmeddin M., Tatbikatçılara İcra Hukuku Rehberi, Filiz Kita- bevi, İstanbul 1980.
17. Bulut, Nihat, Sanayi Devriminden Küreselleşmeye Sosyal Haklar, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2009.
18. Bulut, Uğur, “Borçlunun Hâline Münasip Evi Üzerinde İpotek Tesisi ve Haczedilmezlikten Feragat”, DEÜHFD, Prof. Dr. Burhan Ceyhan’a Ar- mağan, C. 12, 2010, s. 1073-1103 (Feragat).
19. Çelik, Ferhat, Haczedilmezlik Kavramı ve Özel Kanunlarda Düzenlenen Haczedilmezlik Hâlleri, Adalet Yayınevi, Ankara 2024.
20. Döner, Kemal, Ailenin Korunması Bağlamında Aile Konutu Şerhi ve Şer- hin Konutun Haczine ve Satışına Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üni- versitesi SBE, 2018.
21. Dönmez, Murat, “Aile Konutunun Haczi”, TBB Dergisi, S. 77, 2008, s. 349-358 (Aile Konutu).
22. Dönmez, Murat, İcra ve İflâs Hukukunda Meskeniyet İddiası (İİK. m. 82/12), (Borçlunun Haline Münasip Evinin Haczedilmezliği), Güncel Ya- yınevi, İzmir 2009 (Meskeniyet).
23. Dural, Mustafa/Öğüz, Tufan/Gümüş, Mustafa Alper, Türk Özel Hukuku Cilt III Aile Hukuku, Filiz Kitabevi, İstanbul 2024.
24. Gaul, Hans Friedhelm, “Zur Problematik der Grundrechtsverletzungen in der Zwangsvollstreckung”, Grundrechtsverletzungen bei der Zwangs- vollstreckung (wissenschafliches Symposion, Syros, 1995), Herausgeber: Kostas E. Beys (Athen 1996), s. 27-51.
25. Görgün, L. Şanal/Börü, Levent/Kodakoğlu, Mehmet, İcra ve İflâs Hu- kuku, 5. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2024.
26. Gruber, Urs Peter, Münchener Kommentar zur Zivilprozessordnung, 2. Band, 6. Auflage, Herausgeber: Thomas Rauscher, Wolfgang Krüger, C. H. Beck, München 2020 (MüKoZPO/Gruber).
27. Işık, Serpil, “İcra Hukuku’nda Yoksulluğun Önlenmesinde Bir Araç Ola- rak Haczedilmezlik”, 6. Uluslararası Suç ve Ceza Film Festivali “Yoksul- luk” Tebliğler, Editör, Prof. Dr. Adem Sözüer, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2017, s. 685-731.
28. Kaçak, Nazif, Açıklama ve İçtihatlarla Haczedilemezlik, Seçkin Yayıncı- lık, Ankara 2006.
29. Kaya, Semih Batur, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvurunun Etkin- leştirilmesi: Kararlarının Bağlayıcılığı ve İcrası, 2. Baskı, Yetkin Yayın- ları, Ankara 2024.
30. Kılıçoğlu, Ahmet M., “Aile Konutu ve Konut Eşyası ile Sağlanan Ko- ruma”, Prof. Dr. Bilge Öztan’a Armağan, Turhan Kitabevi, Ankara 2008, s. 527-544.
31. Kiraz, Taylan Özgür, “İsviçre Federal Mahkemesinin Bir Kararı Çerçe- vesinde Takip Hukukunda Şikâyet Eden Taraf Bakımından İlgili Kav- ramı”, Prof. Dr. Bilge Öztan’a Armağan, Turhan Kitabevi, Ankara 2008, s. 561-566.
32. Köküsarı, İsmail, “Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Yolunda İhlal Kararlarının Kesinliği, Bağlayıcılığı ve Etkisi”, EBYÜHFD, C. XXII, S. 1-2, 2018, s. 1-56.
33. Kren Kostkiewicz, Jolanta, SchKG Kommentar, Schuldbetreibungs- und Konkursgesetz mit weiteren Erlassen, 20. Auflage, Orell Füssli Verlag, Zürich 2020.
34. Kuru, Baki, “Haczi Caiz Olmayan Şeyler”, AÜHFD, C. 19, S. 1, 1962, s. 277-326 (Haciz).
35. Kuru, Baki, İcra ve İflas Hukuku El Kitabı, 2. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2013 (El Kitabı).
36. Meier, Isaak/Wyss, Claudia, “Aktuelle Probleme der Zwangsvollstrec- kung aus Sicht des schweizerischen und türkischen Rechts”, Blätter für Schuldbetreibung und Konkurs, Konferenz der Betreibungs- und Kon- kursbeamten der Schweiz, 2010, s. 1-34.
37. Musielak, Hans-Joachim/Voit, Wolfgang/Flockenhaus, Jasmin, Zivilp- rozessordnung Kommentar, 20. Auflage, Franz Vahlen Verlag, München 2023.
38. Musielak, Hans-Joachim/Voit, Wolfgang/Lackmann, Rolf, Zivilprozes- sordnung Kommentar, 20. Auflage, Franz Vahlen Verlag, München 2023.
39. Muşul, Timuçin, İcra ve İflâs Hukukunda; Şikâyet, 2. Baskı, Adalet Ya- yınevi, Ankara 2018.
40. Namlı, Mert, “Anayasa Mahkemesi’nin Aile Konutu Hakkında Haczedi- lemezlik Şikayetinin İleri Sürülmesine İlişkin 12.12.2019 Tarihli Kararı- nın Değerlendirilmesi”, LHD, C. 18, S. 211, 2020, s. 3085-3120.
41. Özbay, İbrahim, “İcra ve İflâs Hukukumuzda Haczedilmezlikten Feragat (İİK. m. 83/a)”, AÜEHFD, C. IX, S. 1-2, 2005, s. 543-567.
42. Özbay, İbrahim/Karayaka, Hüseyin, “İslam ve Türk İcra Hukukunda Borçlunun Hâline Münasip Evinin Haczedilmezliği”, EBYÜHFD, C. 29, S. 1, 2025, s. 281-317.
43. Özçelik, Volkan, İcra Müdürünün Takdir Yetkisi, Adalet Yayınevi, An- kara 2014.
44. Özekes, Muhammet, İcra Hukukunda Temel Haklar ve İlkeler, Adalet Ya- yınevi, Ankara 2009.
45. Özekes, Muhammet/Çiftçi, Pınar, “Anayasa Mahkemesinin Aile Konutu- nun Haczedilmezliği (Eşin Meskeniyet İddiası) Hakkındaki Kararı Çerçe- vesinde Tespit, Değerlendirme ve Eleştiriler”, Lexpera Blog (09.04.2020), https://blog.lexpera.com.tr/anayasa-mahkemesinin-aile-konutunun-hac- zedilmezligi-hakkindaki-karari-degerlendirme/, E.T. 25.04.2025.
46. Öztan, Bilge, Aile Hukuku, 6. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara 2015.
47. Pekcanıtez, Hakan/Atalay, Oğuz/Sungurtekin Özkan, Meral/Özekes, Muhammet, İcra ve İflâs Hukuku Ders Kitabı, 11. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2024.
48. Pekcanıtez, Hakan/Simil, Cemil, İcra- İflâs Hukukunda Şikâyet, 2. Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2017.
49. Peters, Egbert, “Grundrechtsverletzungen in der Zwangsvollstreckung”, Grundrechtsverletzungen bei der Zwangsvollstreckung (wissenschaflic- hes Symposion, Syros, 1995), Herausgeber: Kostas E. Beys (Athen 1996), s. 53-62.
50. Postacıoğlu, İlhan E./Altay, Sümer, İcra Hukuku Esasları, 5. Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2010.
51. Taşpınar, Sema, Borçlunun Bazı Mallarının Haczedilememesi ve Neden- leri (Haczedilmezlik ve Nedenleri), Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniver- sitesi SBE, 1994.
52. Taşpınar Ayvaz, Sema, “İcra ve İflâs Hukukunda Hükümsüz İşlemler ve Hükümsüzlük”, Prof. Dr. Ramazan Arslan’a Armağan, C. 2, Yetkin Ya- yınları, Ankara 2015, s. 1539-1552.
53. Topuz, Gökçen, “Aile Konutunun Haczi ve Kiralanan Aile Konutunun İlâmsız İcra Yoluyla Tahliyesi”, ERÜHFD, C. 3, S. 1, 2008, s. 271-291.
54. Tschümperlin, Dominic E., “Arrest unpfändbarer Vermögenswerte: Wie anfechten?”, Anwaltsrevue: Das Praxismagazin des schweizerischen Anwaltsverbandes, S. 420, 2019, s. 420-424.
55. Winkler, Thomas, Kommentar zum Bundesgesetz über Schuldbetreibung und Konkurs SchKG, 4. Auflage, basierend auf der 1911 erschienenen 3. Auflage von Carl Jaeger, Herausgeber: Jolanta Kren Kostkiewicz, Domi- nik Vock, Schulthess Verlag, Zürich 2017.
56. Yıldırım, Mehmet Kâmil/Deren-Yıldırım, Nevhis, İcra ve İflas Hukuku, 8. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul 2021.