İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Uygulamalarının Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerde Uygulanabilirliği ve Çalışan İş Tatminine Etkisi: Bir Derleme Çalışması

Öz

Küresel rekabet ortamında küçük ve orta büyüklükteki işletmeler iş sağlığı ve güvenliği uygulamaları açısından yapısal sorunlar barındırmaktadır. Mevcut derleme çalışması KOBİ ölçeğinde İSG yönetim uygulamalarının çalışanların iş tatmini üzerindeki çok boyutlu etkilerini incelemek maksadıyla tasarlanmıştır. Araştırma kapsamında refah yönetimi, acil durum yönetimi ve işyeri ortamı yönetimi analiz edilmektedir. İlgili pratiklerin personelin fiziksel ve psikolojik iyilik hâlini destekleyerek kurumsal bağlılığı artırdığı görülmektedir. Finansal yetersizlikler, yasal boşluklar ve nitelikli insan kaynağı eksikliği küçük işletmelerin güvenlik kültürü oluşturmasını zorlaştırmaktadır. Güvenli bir çalışma iklimi tesis edildiğinde personelin motivasyonu ivmelenmekte ve devamsızlık oranları düşmektedir. Yönetim ile personel arasındaki hiyerarşik mesafenin kısalığı uygulanan tedbirlerin tatmine dönüşüm hızını doruk noktasına taşımaktadır. Gelecek çalışmalarında Türkiye'nin özgün sosyoekonomik koşullarına uygun ampirik yöntemlerin kullanılması önerilmektedir. Politika yapıcıların dar bütçeli işletmelere yönelik teşvik mekanizmalarını genişletmesi acil bir ihtiyaç hâlini almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• KOBİ
• İş Sağlığı ve Güvenliği
• İş Tatmini
• Refah Yönetimi
• Acil Durum Yönetimi.

The Applicability of Occupational Health and Safety Management Practices in Small and Medium-Sized Enterprises and Their Impact on Employee Job Satisfaction: A Review Study

Öz

Small and medium-sized enterprises harbor structural deficiencies regarding occupational health and safety practices despite their substantial employment share. The current review study investigates the multidimensional impacts of occupational health and safety management practices on employee job satisfaction within small enterprises. Welfare management, emergency management, and workplace environment management are analyzed in depth. Related management practices visibly increase organizational commitment by supporting the well-being of the personnel. Financial inadequacies, legal gaps, and the lack of qualified human resources complicate the establishment of a robust safety culture. When a safe working climate is established, personnel motivation accelerates and internal absenteeism decreases significantly. The short hierarchical distance between management and staff maximizes the conversion rate of implemented safety measures into concrete job satisfaction. The utilization of empirical methods suitable for the unique socioeconomic conditions of Turkey is strongly recommended. Expanding financial incentive mechanisms becomes an urgent necessity for policy makers.

Anahtar Kelimeler

• ME
• Occupational Health and Safety
• Job Satisfaction
• Welfare Management
• Emergency Management.

Kaynakça

1. AKSORN, T. and B. H. W. HADIKUSUMO (2018), “Critical success factors influencing safety program performance in Thai construction projects”, Safety Science, Vol 46; 709–727, İnternet Adresi: https://doi.org/10.1016/j.ssci.2007.06.006, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
2. AREZES, P. M. and A. S. MIGUEL (2016), “Occupational health and safety management systems implementation: The Portuguese reality”, International Journal of Occupational Safety and Ergonomics, Vol 12; 383–395, İnternet Adresi: https://doi.org/10.1080/10803548.2006.11076696, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
3. CAGNO, E.; G. J. L. MICHELI; C. JACINTO and D. MASI (2019), “An interpretive model of occupational safety performance for small- and medium-sized enterprises”, International Journal of Industrial Ergonomics, Vol 44; 673–685, İnternet Adresi: https://doi.org/10.1016/j.ergon.2014.03.002, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
4. CROPANZANO, R. and M. S. MITCHELL (2016), “Social exchange theory: An interdisciplinary review”, Journal of Management, Vol 31; 874–900, İnternet Adresi: https://doi.org/10.1177/0149206305279602, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
5. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (2012), “6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu”, Resmî Gazete, Sayı 28339, İnternet Adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6331.pdf, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
6. DEMİREL, E. T. ve M. TİKİCİ (2020), “KOBİ'lerde iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının değerlendirilmesi: Malatya ili örneği”, İşletme Araştırmaları Dergisi, Vol 12; 623–638, İnternet Adresi: https://doi.org/10.20491/isarder.2020.878, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
7. EU-OSHA (2021), “Challenges and opportunities for OSH in micro and small enterprises”, European Agency for Safety and Health at Work, İnternet Adresi: https://osha.europa.eu/en/publications/challenges-and-opportunities-osh-micro-and-small-enterprises, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
8. Eurofound (2021), “Working conditions and sustainable work: An analysis using the job quality framework”, Publications Office of the European Union, İnternet Adresi: https://www.eurofound.europa.eu/publications/report/2021/working-conditions-and-sustainable-work, Erişim Tarihi: 03.04.2026.

9. European Commission (2020), “User guide to the SME definition”, Publications Office of the European Union, İnternet Adresi: https://ec.europa.eu/growth/smes/sme-definition_en, Erişim Tarihi: 03.04.2026. Eurostat (2021), “Accidents at work statistics”, European Commission.
10. GIORGI, G.; J. M. LEON-PEREZ; S. PIGNATA; G. TOPA and N. MUCCI (2020), “Addressing risks: Mental health, work-related stress, and occupational disease management to enhance well-being”, BioMed Research International, Vol 2020; 1–4, İnternet Adresi: https://doi.org/10.1155/2020/1863153, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
11. GOPANG, M. A.; M. NEBHWANI; A. KHATRI and H. B. MARRI (2017), “An assessment of occupational health and safety measures and performance of SMEs: An empirical investigation”, Safety Science, Vol 93; 127–133, İnternet Adresi: https://doi.org/10.1016/j.ssci.2016.11.020, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
12. HASLE, P., LİMBORG, H. J., KALLEHAVE, T., KLİTGAARD, C., and ANDERSEN, T. R. (2020). “The working environment in small firms: Responses from owner-managers”. International Small Business Journal, Vol 6; 622-639, İnternet Adresi: https://doi.org/10.1177/0266242611434675
13. HASLE, P. and H. J. LIMBORG (2022), “A review of the literature on preventive occupational health and safety activities in small enterprises”, Industrial Health, Vol 44; 6–12, İnternet Adresi: https://doi.org/10.2486/indhealth.44.6, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
14. HUMPHREY, S. E.; J. D. NAHRGANG and F. P. MORGESON (2017), “Integrating motivational, social, and contextual work design features: A meta-analytic summary and theoretical extension of the work design literature”, Journal of Applied Psychology, Vol 92; 1332–1356, İnternet Adresi: https://doi.org/10.1037/0021-9010.92.5.1332, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
15. ILO (2019), “Safety and health at the heart of the future of work”, International Labour Organization, İnternet Adresi: https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---dcomm/documents/publication/wcms_686645.pdf, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
16. JUDGE, T. A.; H. M. WEISS; J. D. KAMMEYER-MUELLER and C. L. HULIN (2017), “Job attitudes, job satisfaction, and job affect: A century of continuity and of change”, Journal of Applied Psychology, Vol 102; 356–374, İnternet Adresi: https://doi.org/10.1037/apl0000181, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
17. KOSGEB (2018), “KOBİ tanımı, nitelikleri ve sınıflandırılması hakkında yönetmelik”, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı, İnternet Adresi: https://www.kosgeb.gov.tr, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
18. NAHRGANG, J. D.; F. P. MORGESON and D. A. HOFMANN (2019), “Safety at work: A meta-analytic investigation of the link between job demands, job resources, burnout, engagement, and safety outcomes”, Journal of Applied Psychology, Vol 96; 71–94, İnternet Adresi: https://doi.org/10.1037/a0021484, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
19. OECD (2021), “OECD SME and entrepreneurship outlook 2021”, OECD Publishing, İnternet Adresi: https://doi.org/10.1787/97a5bbfe-en, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
20. PODGÓRSKI, D. (2015), “Measuring operational performance of OSH management system: A demonstration of AHP-based selection of leading key performance indicators”, Safety Science, Vol 73; 146–166, İnternet Adresi: https://doi.org/10.1016/j.ssci.2014.11.018, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
21. RAZIQ, A. and R. MAULABAKHSH (2015), “Impact of working environment on job satisfaction”, Procedia Economics and Finance, Vol 23; 717–725, İnternet Adresi: https://doi.org/10.1016/S2212-5671(15)00524-5, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
22. SGK (2022), “İş kazası ve meslek hastalıkları istatistikleri”, Sosyal Güvenlik Kurumu, İnternet Adresi: https://www.sgk.gov.tr/wps/portal/sgk/tr/kurumsal/istatistik/sgk_istatistik_yilliklari, Erişim Tarihi: 03.04.2026.
23. SORENSEN, G.; E. SPARER; J. A. R. WILLIAMS; D. GUNDERSEN; L. I. BODEN; J. T. DENNERLEIN and G. R. WAGNER (2020), “Measuring best practices for workplace safety, health and wellbeing”, Journal of Occupational and Environmental Medicine, Vol 60; 430–439, İnternet Adresi: https://doi.org/10.1097/JOM.0000000000001286, Erişim Tarihi: 03.04.2026.