Bölgesel ve Küresel Denklemde Ukrayna’da Jeopolitik Dizayn

Yıl 2025, Cilt: 34 Sayı: 2, 285 - 306, 30.12.2025

Müberra Koçyiğit Türk

https://doi.org/10.51800/ecd.1732089

Öz

Öz
Rusya-Ukrayna Savaşı, günümüzde bölgesel bir sorun olmaktan çıkarak küresel bir anlam kazanmıştır. Ukrayna’yı stratejik kılan faktörler; coğrafi konumu, sahip olduğu yer altı kaynakları ve verimli topraklarıdır. Ukrayna’nın, toprak bütünlüğünü koruma çabasına karşın bölgesel ve küresel aktörlerin Ukrayna’dan jeopolitik çıkar elde etme gayesi bulunmaktadır.
Çalışma, Ukrayna sorunun küreselleşmesinde hangi unsurların etkili olduğunu belirlemeyi ve Rusya-Ukrayna Savaşı’nın getirebileceği olası sonuçları, bölgesel aktörler (Rusya-Avrupa ülkeleri-Türkiye) ile küresel aktörler (ABD-Çin) açısından değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Makalede durum çalışması, tarihsel analiz, somut mekân yöntemleri ve progresif yaklaşımı kullanılmıştır. Ayrıca Rusya ve ABD’nin Ukrayna’daki jeopolitikalarının anlaşılması adına Dünya’ya hâkimiyet yaklaşımları ele alınmıştır. Bu bağlamda Rusya’nın tarihi-yayılma, yaşam alanı, coğrafi determinizm ve Avrasyacılık teorilerine, ABD’nin deniz-hava hâkimiyet teorisi ile kenar kuşak hâkimiyet teorisine, atlantizm, mondializm, tarihin sonu ve yeni dünya düzeni teorilerine dikkat çekilmiştir. Çalışmada Rusya-Ukrayna Savaşının bitmesi ile Ukrayna’nın uzun vadede jeopolitik açıdan dizayn edilmesi sürecinin gelişebileceği ve bu durumun Ukrayna’da parçalanmaya neden olabileceği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ukrayna , Rusya , ABD , Çin , Türkiye , Avrupa ülkeleri , Jeopolitik

Geopolitical Design in Ukraine in the Regional and Global Equation

Öz

The Russo-Ukrainian War has now moved beyond a regional issue to a global one. Factors that make Ukraine strategic are its geographical location, its mineral resources, and its fertile lands. Despite Ukraine's efforts to maintain its territorial integrity, regional and global actors seek to gain geopolitical advantage from Ukraine.
The study aims to identify the factors that contributed to the globalization of the Ukrainian issue and to assess the potential consequences of the Russo-Ukrainian War from the perspective of regional actors (Russia, European countries, Turkey) and global actors (the US and China). The article utilizes a case study, historical analysis, concrete spatial methods, and a progressive approach. Furthermore, it examines Russia's and the US's approaches to global dominance to understand their geopolitics in Ukraine. In this context, attention is drawn to Russia's theories of historical expansion, habitat, geographical determinism, and Eurasianism; the US's theory of naval and air dominance and the theory of rimland dominance; and theories of Atlanticism, Mondialism, the end of history, and the new world order. The study concludes that the end of the Russo-Ukrainian War could lead to a long-term geopolitical restructuring of Ukraine, which could lead to its fragmentation.

Anahtar Kelimeler

Ukraine , Russia , USA , China , Türkiye , European countries , Geopolitics.

Kaynakça

• Ağır, O. (2024). Rusya-Ukrayna Savaşı’nda küresel aktörlerin politik hedefleri. Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 10(22), 311-326. https://doi.org/10.31765/karen.1457891
• Akengin, H. (2019). Siyasi Coğrafya. İnsan ve mekân yönetimi. Pegem Akademi.
• Armaoğlu, F. (2007). 20. Yüzyıl siyasi tarihi. Alkım Yayınları.
• Bingöl, O. (2014). Ukrayna krizinin ulusal, bölgesel-küresel bağlamı ve gelecek öngörüleri. Karadeniz Araştırmaları, 41(41), 15-38. https://doi.org/10.12787/KARAM826
• Brzezinski, Z. (2022). Büyük satranç tahtası. Amerika’nın küresel üstünlüğü ve bunun jeostratejik gereklilikleri. (Çev. Yelda Türedi). İnkılap Yayınevi.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş., Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
• Cabbarlı, H. (2016). İki güç arasındaki Ukrayna. Karadeniz Araştırmaları, 13(50), 95-123. Chestnut Greitens, S. (2022). China’s response to war in Ukraine. Asian Survey, 62(5-6), 751-781.
• Davis, P. K. (2023). Potential implications of the Russia–Ukraine war for Northeast Asia. Journal for Peace and Nuclear Disarmament, 6(1), 112-122.
• Demedziuk, S. (2017). The new dimension of War–the Ukraine conflict. Security and Defence Quarterly, 14(1), 91-109.
• Demir, S. (2022). The 2022 Russia-Ukraine War: Reasons and Impacts. Bölgesel Araştırmalar Dergisi, 6(1), 13-40. Derman, G. S., & Ongarova, Y. (2014). Ukrayna’da siyasi kriz. Karadeniz Araştırmaları Dergisi, 1(42), 11-23.
• Dinçer, M. (2023). İngiliz dış politikasında Rusya-Ukrayna Savaşı: Putin hükümetinin güvenlikleştirilmesi. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 1721-1743. doi: 10.11616/asbi.1328784
• Ficek, R. (2024). Assessing the Russia-Ukraine War in 2024: Consequences and Scenarios of the Future. Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej, 59(Sp.), 141-159.
• Frederick, B. A., Evans, A. T., Hvizda, M., Laufer, A., Wang, H., Charap, S., ... & Gunness, K. (2025). The Consequences of the Russia-Ukraine War. RAND.
• Gladkov, S. (2025). Changes in economic cooperation between Russia and China since the start of the full-scale war in Ukraine. BSR Policy Briefing series.
• Gökçe, A.F ve Çiçek, M.Ş. (2025). Rusya–Ukrayna savaşında Türkiye'nin denge politikası. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 27(48), 579-593. https://doi.org/10.18493/kmusekad.1520417
• Гётц, Э. (2018). «Это геополитика, дурачок!» Анализ политики России в отношении Украины. Контуры глобальных трансформаций: политика, экономика, право, 9(4), 6-17.
• Hasanov, A. (2010). Jeopolitik. Teorileri, metodolojisi, aktörleri, tarihi, karakteristiği, kavramları. Babıali Kültür Yayıncılık.
• Huang, T., & Lardy. N. (2022). “China Is Too Tied to the Global economy to Risk Helping Russia.” Peterson Institute for International Economics, March 15 (https://www.piie.com/blogs/realtime-economic issues-watch/china-too-tied-global-economy-risk-helping-russia).
• İbrahimoğlu, T. R. (2017). Çin’in Ukrayna politikası: işbirliği mi yoksa denge oyunu mu? International Congress on Afro - Eurasian Research II – April,17-20, 2017/Malaga (Vol. 17, p. 59).
• İnaç, H., & İlhan, Y. T. (2023). Yeni Düzen tartışmalarında Ukrayna Savaşının gerilimi ve analizi. Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Çalışmalar Dergisi, 4(2), 175-199. https://doi.org/10.62001/gsijses.1330140
• Kaya, İ. (2013). Nitel araştırma yöntemleri. Y. Arı & İ. Kaya (Eds) içinde, Coğrafya araştırma yöntemleri (s. 277-301). Coğrafyacılar Derneği Yayınları.
• Koçyiğit Türk, M. (2024). Jeopolitik açıdan Moldova’nın toprak bütünlüğü ve bölgesel-küresel aktörlerin etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (50), 1-29. https://doi.org/10.61904/sbe.1500856
• Koçyiğit, M., & Khakikhoei, J. (2023). Jeopolitik açıdan Azak Denizi çevresinde Rusya’nın genişleme ve daralma sorunsalı. Journal of World Geography and Development Perspectives (JWGDP), 4, 81-95.
• Kondapalli, S. (2023). China’s perceptions of Russia during the Ukraine conflict. Вестник МГИМО Университета, 16(2), 87-103.
• Kondratenko, O. (2016). Ukraine as a geopolitical priority of the Russian Federation. Historia i Polityka, 23(16), 101-113.
• Malskyy, M. (2010), “Ukraine Between East and West: Twenty Years of Foreign Policy Experience”, Central Europe: Two Decades After, (Der. Rafal Riedel), Warsaw: Center of Europe University of Warsaw, 269276.
• Mankoff, J., & Kuchins, A. (2015). Russia, Ukraine, and US Policy Options: A Briefing Memo. Center for Strategic and International Studies, January, 2.
• Masters, J. (2022). Ukraine: Conflict at the crossroads of Europe and Russia. Council on Foreign Relations.
• Минхуэй, Я. (2025). Влияние российско-украинского конфликта на отношения между Китаем и Россией.
• Mohammed Danish Aladdin Sajad, D. (2024). The Russia-Ukraine War: Causes, Consequences and Solutions. Eurasian Journal of Management & Social Sciences.
• Неймарк, М. А. (2025). Украина в фокусе противоборства американоцентричного Запада против России. Проблемы постсоветского пространства, 12(1), 20-29.
• Nichol, J. (2014). “Russian Political, Economic, and Security Issues and U.S. Interests”, USA Congressional Research Service (CRS) Report.
• Oktav, O. Z. (2022). Ukrayna Savaşı’nın Türkiye-Rusya ilişkilerine olası etkileri. Bilge Strateji, 13(23), 18-23.
• Önder, E. (2022). Ukrayna-Rusya Savaşının politik yansımaları. Avrasya Dosyası, 13(2), 38-59.
• Özey, R. (2002). Dünya ve Türkiye Ölçeğinde Siyasi Coğrafya. Aktif Yayınevi.
• Qadir, S. (2025). Conflicting behavior in US-Russian Relations: A Case Study of the Ukrainian Crisis. Social Science Review Archives, 3(1), 673-684.
• Raišienė, A. G., Yatsenko, O., Nitsenko, V., Karasova, N., & Vojtovicova, A. (2019). Global dominants of Chinese trade policy development: Opportunities and threats for cooperation with Ukraine. Journal of International Studies, 12(1).
• Richter, W. (2022). NATO-Russia tensions: Putin orders invasion of Ukraine; with the European security order in shambles, further escalation must be prevented.
• Sezer, S. (2024). Rusya-Ukrayna Savaşı’nın jeopolitik sonuçları. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(1), 158–180. http://doi.org/10.25287/ohuiibf.1331462
• Tepealtı, F. (2025). Karadeniz ve Akdeniz Havzaları: Türkiye için fırsatlar ve tehditler. Sosyologca, 29, 213-228.
• Tokatlı, S. G. (2024). The Multifaceted Impacts and Reasons of the Ukraine War: A Theoretical Analysis. Jebat: Malaysian Journal of History, Politics & Strategy, 51(1).
• Top, S., & Yiğit, İ. (2013). Araştırma yöntemleri ve süreci. O. Gümüşçü (Ed) içinde, Tarihi Coğrafya (Ünite 8). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Wang, S., Xu, L., Yu, S., & Wang, S. (2023). Russia-Ukraine war perspective of natural resources extraction: A conflict with impact on sustainable development. Resources Policy, 85, 103689.
• Woźniak, M. (2016). The Ukraine crisis and shift in US foreign policy. International Studies: Interdisciplinary Political and Cultural Journal (IS), 18(2), 87-102.
• Vyas, A. (2025). Transactional Diplomacy and the Russia-Ukraine Conflict: A US Foreign Policy Shift During the Trump Era. Available at SSRN 5223629.
• 出版組. (2022). 當前烏俄戰事下的中國大翻譯運動. 遠景論壇 No.49
• 顏建發. (2015). 烏克蘭危機與中國的戰略處境和選擇. 台灣國際研究季刊, 11(2), 51-72.
• 赵会荣. (2018). 中国与乌克兰经贸合作的最新进展及发展潜力. 欧亚经济, 6, 28-45.
• 赵明昊. (2022). 俄乌冲突对中美关系的影响论析. 和平与发展.
• 鄒瞻舒, & 洪貞玲. (2023). 民族主義啦啦隊: 中國媒體對俄烏戰爭的報導及角色. 傳播研究與實,13(2), 111-154.