Araştırma Makalesi

Doğu Anadolu’da Hidroklimatolojik Değişkenlerin ERA5-Land ile Çok Değişkenli Uzun Dönemli Analizi (1981–2020)

Cilt: 35 Sayı: 1 28 Haziran 2026
PDF İndir
EN TR

Doğu Anadolu’da Hidroklimatolojik Değişkenlerin ERA5-Land ile Çok Değişkenli Uzun Dönemli Analizi (1981–2020)

Öz

İklim değişikliği hidrolojik döngü bileşenlerini önemli ölçüde etkilemekte olup, bu etkilerin bölgesel ölçekte anlaşılması sürdürülebilir su kaynakları yönetimi açısından kritik önem taşımaktadır. Türkiye'nin en büyük ve en yüksek rakımlı coğrafi bölgesi olan Doğu Anadolu, sınır aşan Fırat ve Dicle nehirlerinin kaynak havzalarını barındırması nedeniyle hem ulusal hem de bölgesel su güvenliği açısından stratejik bir konumdadır. Bununla birlikte, bölgenin sert karasal iklimi ve karmaşık topoğrafyası, yer gözlem ağının yoğunluğunu sınırlandırmakta ve hidro-klimatolojik araştırmalar için önemli veri boşlukları oluşturmaktadır. Bu çalışma, yüksek çözünürlüklü (0,1° × 0,1°) ECMWF ReAnalysis 5th Generation – Land (ERA5-Land) reanaliz verilerini kullanarak Doğu Anadolu Bölgesi'nin 1981-2020 dönemi hidro-klimatolojik özelliklerini karakterize etmeyi ve uzun dönemli eğilimleri tespit etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada beş temel karasal yüzey değişkeni analiz edilmiştir: 2 metre hava sıcaklığı, toplam yağış, toprak nemi (0-7 cm ve 7-28 cm katmanları), toplam buharlaşma ve yüzey ile yeraltı akışı toplamı. Trend tespitinde parametrik olmayan Mann-Kendall testi ve Sen's slope tahmincisi kullanılmış, validasyon ise 48 Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM) istasyonu gözlemleriyle gerçekleştirilmiştir. Validasyon sonuçları, ERA5-Land yağış verilerinin gözlemlerle güçlü uyum sergilediğini (R²=0,886) göstermekle birlikte, sistematik pozitif sapma (+87,4 mm/yıl, %17) tespit edilmiştir. Bölgesel klimatoloji, yıllık ortalama sıcaklığın 7,26±0,96°C, yağışın 767,5±94,8 mm, buharlaşmanın 485,2±26,1 mm ve toplam akışın 302,4±93,0 mm olduğunu ortaya koymuştur. Trend analizi, bölgenin tamamında istatistiksel olarak yüksek düzeyde anlamlı bir ısınma eğilimi (+0,54°C/10yıl, p<0.001), toprak neminde azalma (-0,0033 m³/m³/10yıl, p=0,031) ve buharlaşmada artış (+7,0 mm/10yıl, p=0,029) tespit etmiştir. Bu eş zamanlı değişimler, bölgede devam eden bir arazi kuraklaşması sürecine işaret etmekte olup, küresel ısınma süreci ile tarımsal kuraklık riskinin artması ve sınır aşan su kaynakları yönetimi üzerinde potansiyel etkileri olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Yok / Bulunmamaktadır.

Etik Beyan

Bu çalışma halka açık ikincil veri kaynaklarını (ECMWF ERA5-Land reanaliz verileri ve Meteoroloji Genel Müdürlüğü istasyon gözlemleri) kullanmaktadır. Çalışmada insan veya hayvan katılımcı bulunmamakta, anket, görüşme veya kişisel veri toplanmamıştır. Bu nedenle Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi kapsamında etik kurul onayı gerektirmemektedir.

Kaynakça

  1. Akbaş, A., & Özdemir, H. (2024). Comparing satellite, reanalysis, fused and gridded (in situ) precipitation products over Türkiye. International Journal of Climatology, 44(16), 5873-5889. https://doi.org/10.1002/joc.8575
  2. Akyürek, Z., Kuter, S., Karaman, Ç. H., & Akpınar, B. (2023). Understanding the snow cover climatology over Turkey from ERA5-Land reanalysis data and MODIS snow cover frequency product. Geosciences, 13(10), 311. https://doi.org/10.3390/geosciences13100311
  3. Allen, R. G., Pereira, L. S., Raes, D., & Smith, M. (1998). Crop evapotranspiration—Guidelines for computing crop water requirements (FAO Irrigation and drainage paper 56). FAO.
  4. Alonso-González, E., López-Moreno, J. I., Ertaş, M. C., Şensoy, A., & Şorman, A. A. (2022). A performance assessment of gridded snow products in the Upper Euphrates. Cuadernos de Investigación Geográfica, 49(1), 55–68. https://doi.org/10.18172/cig.5275
  5. Amjad, M., Yılmaz, M. T., Yücel, İ., & Yılmaz, K. K. (2020). Performance evaluation of satellite- and model-based precipitation products over varying climate and complex topography. Journal of Hydrology, 584, 124707. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2020.124707
  6. Bağçacı, S. Ç., Yücel, İ., Düzenli, E., & Yılmaz, M. T. (2021). Intercomparison of the expected change in the temperature and the precipitation retrieved from CMIP6 and CMIP5 climate projections: A Mediterranean hot spot case, Turkey. Atmospheric Research, 256, 105576. https://doi.org/10.1016/j.atmosres.2021.105576
  7. Baltacı, H. (2020). Long-term variability and trends of extended winter snowfall in Turkey and the role of teleconnection patterns. Meteorological Applications, 27(2), e1891. https://doi.org/10.1002/met.1891
  8. Beck, H. E., Zimmermann, N. E., McVicar, T. R., Vergopolan, N., Berg, A., & Wood, E. F. (2018). Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution. Scientific Data, 5, 180214. https://doi.org/10.1038/sdata.2018.214

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fiziki Coğrafya, İklim Değişikliği Süreçleri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

28 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

19 Ocak 2026

Kabul Tarihi

14 Mart 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 35 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Keserci, F. (2026). Doğu Anadolu’da Hidroklimatolojik Değişkenlerin ERA5-Land ile Çok Değişkenli Uzun Dönemli Analizi (1981–2020). Ege Coğrafya Dergisi, 35(1), 31-54. https://doi.org/10.51800/ecd.1866556
AMA
1.Keserci F. Doğu Anadolu’da Hidroklimatolojik Değişkenlerin ERA5-Land ile Çok Değişkenli Uzun Dönemli Analizi (1981–2020). ECD. 2026;35(1):31-54. doi:10.51800/ecd.1866556
Chicago
Keserci, Ferhat. 2026. “Doğu Anadolu’da Hidroklimatolojik Değişkenlerin ERA5-Land ile Çok Değişkenli Uzun Dönemli Analizi (1981–2020)”. Ege Coğrafya Dergisi 35 (1): 31-54. https://doi.org/10.51800/ecd.1866556.
EndNote
Keserci F (01 Haziran 2026) Doğu Anadolu’da Hidroklimatolojik Değişkenlerin ERA5-Land ile Çok Değişkenli Uzun Dönemli Analizi (1981–2020). Ege Coğrafya Dergisi 35 1 31–54.
IEEE
[1]F. Keserci, “Doğu Anadolu’da Hidroklimatolojik Değişkenlerin ERA5-Land ile Çok Değişkenli Uzun Dönemli Analizi (1981–2020)”, ECD, c. 35, sy 1, ss. 31–54, Haz. 2026, doi: 10.51800/ecd.1866556.
ISNAD
Keserci, Ferhat. “Doğu Anadolu’da Hidroklimatolojik Değişkenlerin ERA5-Land ile Çok Değişkenli Uzun Dönemli Analizi (1981–2020)”. Ege Coğrafya Dergisi 35/1 (01 Haziran 2026): 31-54. https://doi.org/10.51800/ecd.1866556.
JAMA
1.Keserci F. Doğu Anadolu’da Hidroklimatolojik Değişkenlerin ERA5-Land ile Çok Değişkenli Uzun Dönemli Analizi (1981–2020). ECD. 2026;35:31–54.
MLA
Keserci, Ferhat. “Doğu Anadolu’da Hidroklimatolojik Değişkenlerin ERA5-Land ile Çok Değişkenli Uzun Dönemli Analizi (1981–2020)”. Ege Coğrafya Dergisi, c. 35, sy 1, Haziran 2026, ss. 31-54, doi:10.51800/ecd.1866556.
Vancouver
1.Ferhat Keserci. Doğu Anadolu’da Hidroklimatolojik Değişkenlerin ERA5-Land ile Çok Değişkenli Uzun Dönemli Analizi (1981–2020). ECD. 01 Haziran 2026;35(1):31-54. doi:10.51800/ecd.1866556