Marmara Bölgesi’nde Nüfusun Değişimini Haritalamak

Öz

Son yıllarda Türkiye’de yerleşim birimlerinin nüfuslarında meydana gelen artış ve azalışlar, ülke gündemini geçmişte hiç olmadığı kadar meşgul etti. Buna rağmen bahsi geçen eğilimler, genellikle tekil örnekler üzerinden ya da fazlasıyla yüzeysel bir yaklaşımla ele alındı. Oysa nüfusun coğrafi dağılımı ve mevcut örüntülerin zaman içindeki farklılaşma biçimleri, her şeyden önce, yerlerin deneyimlediği çok daha geniş sosyo-ekonomik ve mekânsal süreçleri anlamamıza yardımcı olur. Bu çalışma ise Marmara Bölgesi’nde nüfusun alansal dağılımını ve söz konusu desenlerde yaşanan yakın tarihli değişimleri köy ve mahalle düzeyinde analiz etmektedir. Bunu yerleşim birimlerinin bölge içerisindeki göreli konumlarına referansla yapmaktadır. Ayrıca çalışmada ekolojik yanılsama riskini minimize etmek ve verinin doğasına en uygun temsili üretebilmek amacıyla dasimetrik haritalama tekniğinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, nüfusun bölge içerisindeki dağılımının oldukça eşitsiz bir kalıba sahip olduğunu vurgulamaktadır. Bunun yanı sıra yapılaşmanın doygunluğa ulaştığı mahallelerin ve bölgenin batı ve güneyinde konumlanan köylerin büyük bölümünün nüfus payının gerilediğini göstermektedir. Buna karşın bazı kentsel dönüşüm sahalarının, Karadeniz kıyı şeridinin, kentlerin çeperlerinin ve hemen yakınlarındaki köylerin nüfusunun ve nüfus payının arttığını yansıtmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Nüfus Dağılımı
• Coğrafi Analiz
• Göreli Mekân
• Dasimetrik Haritalama
• Marmara Bölgesi

Etik Beyan

Çalışmanın tüm aşamalarında etik ilke ve kurallara uygun davranılmıştır.

Teşekkür

Bu çalışmanın geliştirilmesine yaptığı değerli katkılarından dolayı Prof. Dr. Murat GÜVENÇ'e teşekkürlerimi sunarım.

Mapping Population Change in the Marmara Region

Öz

The increases and decreases in the populations of settlements in Türkiye have occupied the country’s agenda in recent years to an unprecedented extent. Nevertheless, the tendencies mentioned have usually been analyzed through singular examples or with an overly superficial approach. The geographic distribution of the population and the forms of differentiation of existing patterns over time, however, first and foremost help us in understanding much wider socio-economic and spatial processes that places experience. This study analyzes the areal distribution of the population in the Marmara Region and the recent changes in the patterns in question on the level of the village and the neighborhood. It conducts this by referring to the relative locations of the settlements within the region. Furthermore, the study utilizes the dasymetric mapping technique in order to minimize the risk of ecological fallacy and produce the representation most appropriate to the nature of the data. The findings underscore that the distribution of the population within the region presents a quite unequal pattern. In addition, they show that in large part, the population shares of neighborhoods where construction has reached saturation and the villages located in the west and southwest of the region have been receding. On the other hand, they reflect that the populations and population shares of some urban transformation fields, the Black Sea coastline, the peripheries of cities and closely neighboring villages have grown.

Anahtar Kelimeler

• Population Distribution
• Geographic Analysis
• Relative Space
• Dasimetric Mapping
• Marmara Region

Etik Beyan

Ethical principles and rules were followed at all stages of the study

Teşekkür

I am grateful to Prof. Dr. Murat GÜVENÇ for his valuable contributions to the development of this work.

Kaynakça

1. Aldırmaz, Y. (2025). Alansal birimlerin hassas kartografik temsillerini inşa etmek. E. Ü. Yücesoy, & B. H. Özüduru içinde, Yerler ve İzleri: Bir Murat Güvenç Kitabı (s. 103-111). Ankara: İdealkent Yayınları.
2. Ballas, D., Dorling, D., & Henning, B. (2017). The human atlas of Europe: A continent united in diversity. Bristol: Policy Press.
3. Bertin, J. (1983). Semiology of graphics: Diagrams, networks, maps. California: Esri Press.
4. Cheng, Z., Wang, J., & Ge, Y. (2022). Mapping monthly population distribution and variation at 1-km resolution across China. International Journal of Geographical Information Science, 36 (6), 1166-1184.
5. Copernicus Land Monitoring Services (2025a). CORINE Land Cover Datasets. Haziran 1, 2025 tarihinde Copernicus Land Monitoring Services: https://land.copernicus.eu/en adresinden alındı.
6. Copernicus Land Monitoring Services (2025b). Urban Atlas Datasets. Haziran 1, 2025 tarihinde Copernicus Land Monitoring Services: https://land.copernicus.eu/en adresinden alındı.
7. Cumhuriyet (2020, Kasım 18). Muğla'da nüfus patladı, başkanlar çağrı yaptı: İkametinizi aldırın. Kasım 24, 2025 tarihinde Cumhuriyet Gazetesi: https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/muglada-nufus-patladi-baskanlar-cagri-yapti-ikametinizi-aldirin-1791884 adresinden alındı.
8. Cumhuriyet (2025, Şubat 11). İstanbul’un o ilçesi 57 ili geride bıraktı! Türkiye’nin en kalabalık ilçeleri belli oldu. Kasım 24, 2025 tarihinde Cumhuriyet Gazetesi: https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/galeri-istanbulun-o-ilcesi-57-ili-geride-birakti-turkiyenin-en-kalabalik-2298618#photo-2 adresinden alındı.

9. Dent, B. D., Torguson, J. S., & Hodler, T. W. (2009). Cartography : Thematic map design. New York: The McGraw-Hill.
10. Dorling, D. (1996). Area cartograms: their use and creation. Institute of British Geographers.
11. Gaughan, A. E., Stevens, F. R., Linard, C., Jia, P., & Tatem, A. J. (2013). High resolution population distribution maps for southeast asia in 2010 and 2015. PLoS ONE, 8(2), e55882. doi:10.1371/journal.pone.0055882. Harvey, D. (2013). Sosyal adalet ve şehir. İstanbul: Metis Yayınları.
12. Hayır-Kanat, M., & Yiğit, A. (2017). İstanbul şehrinde ağırlıklı nüfus merkezinin değişimi ve nedenleri: 1990-2010 dönemi. International Journal of Social Science Research, 6 (2), 114-123.
13. Kasarcı, R. (1996). Türkiye’de nüfus gelişimi. Türkiye Coğrafyası Dergisi, 5, 247-266.
14. Kaya, R. (2022, Şubat 20), Kentten köye göç edip devlet desteğiyle hayvancılığa başladı. Kasım 24, 2025 tarihinde Anadolu Ajansı: Kentten köye göç edip devlet desteğiyle hayvancılığa başladı adresinden alındı.
15. Keyder, Ç., & Yenal, Z. (2020). Covid-19 dünyasında yeni bir toplumsal coğrafyaya doğru. Sarkaç, https://sarkac.org/2020/09/covid-19-dunyasinda-yeni-bir-toplumsal-cografyaya-dogru/.
16. Kimerling, A. J., Buckley, A. R., Muehrcke, P. C., & Muehrcke, J. O. (2016). Map use: Reading, analysis, interpretation. California: Esri Press.
17. Kuzu, O. (2024, Mayıs 13). İstanbul'dan döndüğü memleketinde sosyal medyadan köy hayatını anlatıyor. Kasım 24, 2025 tarihinde Anadolu Ajansı: https://www.aa.com.tr/tr/yasam/istanbuldan-dondugu-memleketinde-sosyal-medyadan-koy-hayatini-anlatiyor/3218118 adresinden alındı.
18. Lahousse, P., & Piédanna, V. (2000). La discrétisation: un outil cartographique objectif? Espace, Populations, Sociétés, 1, 115-125.
19. MacEachren, A. M. (1995). How maps work: Representation, visualization, and design. New York: The Guilford Press.
20. Mazı, İ. (2024, Haziran 9). Devlet desteğiyle kurulan çilek bahçeleri göçü tersine çevirdi. Kasım 24, 2025 tarihinde Anadolu Ajansı: https://www.aa.com.tr/tr/gundem/devlet-destegiyle-kurulan-cilek-bahceleri-gocu-tersine-cevirdi/3243867 adresinden alındı.
21. Mennis, J. (2017). Dasymetric mapping. in D. Richardson (ed.), The international encyclopedia of geography (pp. 1-10). John Wiley & Sons, Ltd.
22. Neal, J., & Hawker, L. (2023). FABDEM V1-2. https://doi.org/10.5523/bris.s5hqmjcdj8yo2ibzi9b4ew3sn.
23. Openstreetmap (2025). Openstreetmap. Aralık 10, 2025 tarihinde Openstreetmap: https://www.openstreetmap.org/#map=14/37.78405/30.55139 adresinden alındı.
24. Özçağlar, A. (2015). Yönetsel coğrafya. Ankara: Nika Yayınevi.
25. Özkök, C. K. (2024, Şubat 7). İstanbul'un nüfusu Cumhuriyet tarihinde 2. kez geriledi. Kasım 24, 2025 tarihinde Anadolu Ajansı: İstanbul'un nüfusu Cumhuriyet tarihinde 2. kez geriledi adresinden alındı.
26. Öztürk, F. (2023, Kasım 3). Hayat pahalılığı nedeniyle kentlerden köylerine dönenler anlatıyor: 'Hayatımın en doğru kararıydı'. Kasım 24, 2025 tarihinde BBC: https://www.bbc.com/turkce/articles/c88e6866426o adresinden alındı.
27. Palacios-Lopez, D., Bachofer, F., Esch, T., Heldens, W., Hirner, A., Marconcini, M., . . . Reinartz, P. (2019). New perspectives for mapping global population distribution using world settlement footprint products. Sustainability, 11 (21), 6056. https://doi.org/10.3390/su11216056.
28. Rogerson, P. A. (2021). Historical change in the large-scale population distribution of the United States. Applied Geography, 136, 1-10.
29. Sandal, E. K., Karabulut, M., & Gürbüz, M. (2003). Türkiye'nin ağırlıklı nüfus merkezleri. Coğrafi Bilimler Dergisi, 1(2), 13-24.
30. SGK (2025). İstatistikler. Aralık 10, 2025 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu: https://www.sgk.gov.tr/Istatistik/Index/6863b1e8-c384-4f46-90c6-511dac2376d2/ adresinden alındı.
31. Slocum, T. A., McMaster, R. B., Kessler, F. C., & Howard, H. H. (2023). Thematic cartograph and geovisualization. Boca Raton: CRC Press.
32. Tekeli, İ. (2005). Türkiye'de nüfusun dağılımında yaşanan gelişmeler (1935-2000). ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, 22 (1), 85-102.
33. Tiran, Ö. (2020, Ağustos 27). Metropolün stresinden kaçtı, gelin geldiği köyde 'hanım ağa' oldu. Kasım 24, 2025 tarihinde Anadolu Ajansı: https://www.aa.com.tr/tr/yasam/metropolun-stresinden-kacti-gelin-geldigi-koyde-hanim-aga-oldu/1953596 adresinden alındı.
34. Trewartha, G. T. (1953). A case for population geography. Annals of the Association of American Geographers, 43(2), 71-97.
35. TÜİK (2023). İl Bazında Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, 2022. Aralık 10, 2025 tarihinde Türkiye İstatistik Kurumu: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Il-Bazinda-Gayrisafi-Yurt-Ici-Hasila-2022-45867 adresinden alındı.
36. TÜİK (2025a). Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi. Aralık 10, 2025 tarihinde Türkiye İstatistik Kurumu: https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr adresinden alındı.
37. TÜİK (2025b). Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Metaverisi. Aralık 10, 2025 tarihinde Türkiye İstatistik Kurumu: https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Nufus-ve-Demografi-109 adresinden alındı.
38. TÜİK (2025c). Merkezi Veri Dağıtım Sistemi. Aralık 28, 2025 tarihinde Türkiye İstatistik Kurumu: https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr adresinden alındı.
39. Tümertekin, E. (1979). İstanbul'da nüfus dağılışı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü.
40. Tüzün, M. Z. (12 Temmuz 2019). 'Kayseri'nin denizi' köye dönüşü başlattı. Kasım 24, 2025 tarihinde Anadolu Ajansı: 'Kayseri'nin denizi' köye dönüşü başlattı adresinden alındı.
41. USGS (2025). Landsat 8-9 OLI/TIRS Uydu Görüntüleri. Haziran 1, 2025 tarihinde United States Geological Survey: https://earthexplorer.usgs.gov/ adresinden alındı.
42. Yakar, M. (2010). Türkiye'de nüfusun mekânsal dağılımının eşitsizlik endeksleriyle analizi. Nature Sciences, 5 (2), 60 - 75.
43. Yakar, M. (2011). Nüfusun mekânsal analizi: Afyonkarahisar ili örneği. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4 (19), 443-461.
44. Yakar, M. (2012). 21. yüzyılın ilk çeyreğinde Türkiye nüfusunda ne değişti? Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5 (21), 382-402.
45. Yakar, M. (2025). Kazananlar ve kaybedenler: Türkiye'de illerin nüfus sıralaması değişimi (1990-2024). Ege Coğrafya Dergisi, 34(2), 271-284.
46. Zanginli, K. (2024, Ocak 30). Şehirden kaçış hızlandı, orta direk göçüyor! İşte en çok tercih edilen 10 il. Kasım 24, 2025 tarihinde Türkiye Gazetesi: https://www.turkiyegazetesi.com.tr/gundem/sehirden-kacis-hizlandi-orta-direk-gocuyor-iste-en-cok-tercih-edilen-10-1018028?s=1 adresinden alındı.