TURKEY'S CYPRUS POLICY: FROM PAST TO PRESENT EXTERNAL SECURITY AND POLITICS

Yıl 2025, Sayı: 2, 16 - 23, 25.01.2025

Zeynep Topbaş

Öz

The island of Cyprus has attracted the attention of great powers throughout history due to its strategic location, and
therefore the sovereignty of the island is of critical importance in terms of security and regional control. After the
Ottoman Empire conquered the island in 1571, Cyprus was annexed to the Ottoman territory and important steps were
taken to ensure justice on the island. However, with the effect of the Peloponnesian Revolt in 1821, resistance to
Ottoman rule began in Cyprus and the Greek Cypriot people's demands for independence grew stronger. The OttomanRussian War of 1877-1878 led to the Ottoman Empire's defeat against Russia and Britain's adoption of a new policy
towards the Ottoman Empire. Cyprus was leased to Britain with the Cyprus Treaty signed in 1878 and British rule on
the island began.The lease of the island to Britain in 1878 led to the emergence of new areas of conflict between ethnic
groups and this situation deeply affected Greek-Turkish relations. In 1960, when the Republic of Cyprus was
established, the tensions between Turks and Greeks did not enter a settlement process due to constitutional problems
and mutual distrust, and the Cyprus problem became more complicated. In 1963, violent clashes broke out in Cyprus,
starting with mass attacks launched by the Greeks against the Turks. This event, known as Bloody Christmas,
exacerbated ethnic tensions in Cyprus and paved the way for the division of the island. Bloody Christmas was the
violent clashes in Cyprus that began on December 21, 1963, with mass attacks launched by Greek Cypriots against
Turks. This event increased ethnic tensions in Cyprus and paved the way for the division of the island. Turkey decided
to intervene within the framework of its responsibility to protect the security of the Turkish Cypriots. On July 20,
1974, Turkey launched a military intervention called the “Cyprus Peace Operation”. After Turkey's military
intervention in 1974, Cyprus was de facto divided into two. Turks started to live in the north and Greeks in the south.
After a long period of suffering, the Turkish Cypriots declared the Turkish Republic of Northern Cyprus on November
15, 1983.

Anahtar Kelimeler

Cyprus , Turkey , Bloody Christmas 1963 , Peloponnesian Revolt 1878 , Peace Operation 1974.

TÜRKİYE’NİN KIBRIS POLİTİKASI: GEÇMİŞTEN BUGÜNE DIŞ GÜVENLİK VE POLİTİKA

Öz

Kıbrıs Adası, stratejik konumu nedeniyle tarih boyunca büyük güçlerin ilgisini çekmiş ve bu nedenle adanın
egemenliği, güvenlik ve bölgesel denetim açısından kritik bir önem taşımaktadır. 1571'de Osmanlı Devleti' nin adayı
fethetmesiyle Kıbrıs, Osmanlı topraklarına katılmış ve adada adaletin sağlanması yönünde önemli adımlar atılmıştır.
Ancak, 1821'de Mora İsyanı'nın etkisiyle Kıbrıs'ta Osmanlı yönetimine karşı bir direnç başlamış, adadaki Rum
halkının bağımsızlık talepleri giderek güçlenmiştir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı, Osmanlı’nın Rusya karşısında
mağlup olmasına ve İngiltere’nin Osmanlı’ya yeni bir politika benimsemesine yol açtı. Kıbrıs, 1878’de imzalanan
Kıbrıs Anlaşması ile İngiltere’ye kiralandı ve adada İngiltere hâkimiyeti başladı.1878'de adanın İngiltere'ye
kiralanması, etnik gruplar arasında yeni çatışma alanlarının ortaya çıkmasına yol açmış ve bu durum Türk- Rum
ilişkilerini derinden etkilemiştir. 1960 yılında Kıbrıs Cumhuriyeti kurulduğunda, Türkler ve Rumlar arasındaki
gerilim, anayasal sorunlar ve karşılıklı güvensizlik nedeniyle bir çözüm sürecine girmemiş, Kıbrıs sorunu daha da
karmaşıklaşmıştır. 1963'te Kıbrıs'ta Rumlar tarafından Türkler'e yönelik başlatılan kitlesel saldırılarla başlayan
şiddetli çatışmalar meydana gelmiştir. Bu olay Kanlı Noel olarak adlandırılmakta ve Kıbrıs'taki etnik gerilimleri
artırmış ve adanın bölünmesine zemin hazırlamıştır. Kanlı Noel, 21 Aralık 1963'te Kıbrıs'ta Rumlar tarafından
Türkler'e yönelik başlatılan kitlesel saldırılarla başlayan şiddetli çatışmalardır. Bu olay, Kıbrıs'taki etnik gerilimleri
artırmış ve adanın bölünmesine zemin hazırlamıştır. Türkiye, Kıbrıs Türklerinin güvenliğini koruma sorumluluğu
çerçevesinde müdahale kararı almıştır. Türkiye, 20 Temmuz 1974'te "Kıbrıs Barış Harekatı" adı verilen askeri
müdahaleyi başlatmıştır. 1974'te Türkiye'nin gerçekleştirdiği askeri müdahale sonrasında Kıbrıs, fiilen ikiye bölündü.
Kuzeyde Türkler, güneyde ise Rumlar yaşamaya başlamıştır. Kıbrıs Türkleri, uzun süredir yaşadığı acılar sonrası, 15
Kasım 1983'te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni ilan etmiştir

Anahtar Kelimeler

Kıbrıs , Türkiye , Kanlı Noel 1963 , Mora İsyanı , Barış Harekatı 1974.

Kaynakça

• AA. (2023). Kıbrıs'ta Rumların gerçekleştirdiği Kanlı Noel katliamının üzerinden 58 yıl geçti. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kibrista-rumlarin-gerceklestirdigi-kanlinoel-katliaminin-uzerinden-58-yil-gecti/2452203
• Arkan, Merve Senem. (2015). Kıbrıs’ın fethi: Haritalarda 1570-1 Mağusa kuşatması. Turkish Studies - International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 10(5), 1-12.
• Balyemez, Mehmet. (2021). İngiliz yönetimi döneminde Kıbrıs’ta çıkarılan ikinci Rum isyanı (18- 19 Aralık 1954). Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 37(103), 217-252. doi: 10.33419/aamd.927039
• Baktıaya, A. (2006). “93 Harbi” Sırasında İngilizler ve Araplar. Kıbrıs Araştırmaları Dergisi, 12(31), 1-20. https://dergipark.org.tr/tr/pub/cyprusstudies/issue/54302/736911
• Bostancı, Mustafa. (2015). Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin ilânı ve buna yönelik tepkilerin Türk kamuoyundaki yankıları. Tarih Araştırmaları Dergisi, 34(57), 317-356. doi: 10.1501/Tarar_0000000608
• Çakıcı, Derya. (2023). İngiliz idaresi döneminde Kıbrıs Türklerinin toplumsal meselelerinin çözümünde Dr. Fazıl Küçük’ün rolü. Mavi Atlas, 11(1), 120-139. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gumusmaviatlas/issue/76984/1242835
• Çakır, Gül. (2023). Kıbrıs’ın İngiltere’ye geçici olarak devrine giden süreçte İngiliz parlamentosu ve kamuoyundaki tartışmalar. Tarih Alanında Seçme Yazılar-I, 109–129.
• Çelik, Vasfiye. & Çelebi, İlker. (2020). 1960’da Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kuruluşundan 2004 Annan Planı’na kadar olan süreçte Kıbrıs meselesi. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi (JEBPIR), 6(2), 168-193. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1405348
• Çelik, Ahmet.(2021). 93 Harbi Sonrası Kıbrıs’ın İngiltere’ye Devrinin Dönemin Rus Basnındaki Yansımaları. Akdeniz 4. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi. 5-20.
• Erol, Hande. (2015). Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin kuruluş süreci. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(17), 296-313.
• Çoruh, Haydar. (2018). Moralı Korsanların Kıbrıs Çevresindeki Faaliyetleri (1821-1828). Journal of Turkish Research Institute (61), 297-312.
• Güler, Yavuz.(2004). Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin kuruluşuna kadar Kıbrıs meselesi. G.Ü. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 101-112.
• Hacıbekiroğlu, Zübeyde. (1995). Kıbrıs sorunu ve tarafların tutumları (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.1-81. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/TEZ/28915.pdf
• İnsamer. Ülke profili: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti. Uluslararası Stratejik Araştırmalar Merkezi. Erişim adresi: https://www.insamer.com/tr/ulke-profili-kuzey-kibris-turkcumhuriyeti/ Keser, Ulvi. (2013). Kızılay belgeleri ışığında Kıbrıs Barış Harekâtı (1974). Türk Kızılay Tarih.1-
• 681.https://kizilaytarih.org/yayinlar/11-kizilay-belgeleri-isiginda-kibris-baris-harekati1974-profdr.pdf Kabasakal, Hüseyin. (1986). Kıbrıs’ın fethi (1570-1571). Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, 1-151.
• Kata, Münevver & Ummanel,Azize. (2023). Kıbrıs Cumhuriyeti (1960-1963) döneminde Kıbrıs Türk basınında Atatürk. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Bahar 2023, 107, 211-236.
• Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Dış İşleri Bakanlığı Enformasyon Daire Başkanlığı, Kıbrıs’ta İngiltere dönemi (1878-1960). https://pio.mfa.gov.ct.tr/kibrista-ingiltere-donemi-1878- 1960/
• Özbaş, Ayşenur, & Öztaş, Sezai. (2021). Edirne Kıbrıs gazilerinin gözünden Kıbrıs Barış Harekâtı. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi, 4(8), 385-417. doi: 10.32953/abad.983879
• Özkan, Ali. (2013). Enosis, kanlı Noel olayı ve Birleşmiş Milletler'de Kıbrıs sorununda Türkiye'ye Arnavutluk desteği. International Journal of Social Science, 6(2), 765-796. doi: 10.9761/jasss_556
• Tamçelik, Soyalp. Kıbrıs meselesi ve bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti (15 Ağustos 1960). Atatürk Ansiklopedisi 1.-10. .https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/kibris-meselesi-vebagimsiz-kibris-cumhuriyeti-15-agustos-1960/
• Vatansever, Müge. (2010). Kıbrıs sorununun tarihi gelişimi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 12, 1487-1530.
• YTB. Barışın teminatı: Kıbrıs Barış Harekâtı. T.C. Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı. https://ytb.gov.tr/haberler/barisin-teminati-kibris-baris-harekati