Inflation Dynamics in The Ottoman Empire: Causes, Processes, and Consequences

Öz

This study aims to examine, within an analytical framework, the role of the loss of economic superiority and inflationary pressures in the weakening and collapse process of the Ottoman Empire. Inflation is addressed not merely as an economic phenomenon, but as a multidimensional process encompassing social, political, and historical dimensions. Methodologically, the study adopts a qualitative research approach and employs document analysis; the data obtained through a systematic literature review are analysed using descriptive and comparative methods. The findings indicate that the primary drivers of inflation in the Ottoman Empire include persistent budget deficits, debasement practices, monetary expansion, the inability to adapt to economic transformations in Europe, and increasing external economic dependency. Furthermore, inflationary pressures are found to have weakened the economic structure, intensified social unrest, and contributed to the erosion of central authority. In conclusion, the findings indicate that inflation was not the sole determinant of the collapse of the Ottoman Empire; nevertheless, it emerged as one of the principal factors accelerating economic, social, and political disintegration. Accordingly, this study demonstrates that a comprehensive assessment of inflation in the Ottoman Empire not only contributes to the literature but also offers historical implications for contemporary economic policymaking.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Empire
• Inflation
• Debasement
• Monetary Policy

Osmanlı İmparatorluğu’nda Enflasyon Dinamikleri: Nedenler, Süreçler ve Sonuçlar

Öz

Bu çalışmanın amacı, Osmanlı İmparatorluğu’nun zayıflama ve çöküş sürecinde ekonomik üstünlüğün kaybedilmesi ile enflasyonist baskıların oynadığı rolü analitik bir çerçevede incelemektir. Çalışmada enflasyon, yalnızca ekonomik bir olgu olarak değil; toplumsal, siyasal ve tarihsel boyutları bulunan çok yönlü bir süreç olarak ele alınmıştır. Yöntem olarak nitel araştırma yaklaşımı kapsamında doküman analizi kullanılmış; sistematik literatür taraması yoluyla elde edilen veriler betimsel analiz ve karşılaştırmalı değerlendirme yöntemleriyle incelenmiştir. Bulgular, Osmanlı’da enflasyonun temel nedenleri arasında bütçe açıkları, tağşiş uygulamaları, mali genişleme, Avrupa’daki ekonomik dönüşümlere uyum sağlanamaması ve dış ekonomik bağımlılığın yer aldığını göstermektedir. Ayrıca enflasyonist baskıların ekonomik yapıyı zayıflattığı, toplumsal huzursuzlukları artırdığı ve merkezi otoritenin aşınmasına katkı sunduğu anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, çalışma enflasyonun Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşünde tek başına belirleyici olmadığını; ancak ekonomik, toplumsal ve siyasal çözülmeyi hızlandıran temel unsurlardan biri olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, Osmanlı’da enflasyon olgusunun bütüncül biçimde değerlendirilmesinin hem literatüre katkı sağlayacağını hem de günümüz ekonomi politikaları açısından tarihsel çıkarımlar sunduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı İmparatorluğu
• Enflasyon
• Tağşiş
• Para Politikası

Kaynakça

1. Akbulak, Y. (2021). “Narh” (resmi tavan fiyat) hadisesi. Legal Yayıncılık.
2. Akdemir, T., & Yeşilyurt, Ş. (2018). Tanzimat sonrası Osmanlı’da bütçe açıkları sorunu ve mali konsolidasyon uygulamaları. Maliye Dergisi, 174, 240–269.
3. Altuğ, U. (2011). Erken on beşinci asır Osmanlı Balkanlar’ında tımar sistemi’nin tatbikinde coğrafi koşulların tesiri. Adam Akademi, 1, 29–44.
4. Anbar, A. (2009). Osmanlı İmparatorluğu’nun Avrupa’yla finansal entegrasyonu: 1800–1914. Maliye ve Finans Yazıları, 84, 17–37.
5. Apak, S., & Tay, A. (2012). Osmanlı Devleti’nin 19. yüzyıldaki finansal sisteminde Osmanlı Bankası’nın yeri ve faaliyetleri. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 3, 63–103.
6. Avdar, R., & Avdar, R. (2020). Balta Limanı’ndan Mondros’a Osmanlı’da ekonomik yapı ve dış ticaret (1838–1918). Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 9(5), 110–124. https://izlik.org/JA76PD32YZ
7. Aysan, M. A. (2018). Dünyada ve Osmanlı Devleti’nde enflasyon. Accounting and Financial History Research Journal, 14, 1–32.
8. Baştav, Ş. (1988). 14–15. yüzyıllarda Osmanlı fetihleri sırasında Avrupa’nın siyasî ve iktisâdî durumu. Belleten, 52(202), 101–114.

9. Berument, H., & Gunay, A. (2007). Inflation dynamics and its sources in the Ottoman Empire: 1586–1913. International Review of Applied Economics, 21(2), 207–245. https://doi.org/10.1080/02692170701189102
10. Bostan, İ. (2024). İnebahtı Deniz Savaşı. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı. https://islamansiklopedisi.org.tr/inebahti-deniz-savasi
11. Ceyhan, N. (2021). Koçi Bey’in IV. Murat’a ve I. İbrahim’e sunduğu risalelerin farklılıkları ve karşılaştırması. Atebe, 5, 1–16. https://doi.org/10.51575/atebe.846602
12. Cide, Ö. (2015). Osmanlı Devleti’nin kuruluşunda dinî etki. Bilimname, 1, 263–286.
13. Collins, J. (2009). How the mighty fall: And why some companies never give in. Random House Business Books.
14. Çetinkaya, B. (2023, July 20). Osmanlı’nın kuruluş döneminde gaza ve cihat. Tarih Aklı.
15. Çiçek, H. G., & Dikmen, S. (2020). Klasik dönem Osmanlı devlet bütçelerinin karakteristik özellikleri: Tarhuncu Ahmed Paşa bütçesi. Sosyoekonomi, 28(46), 211–241. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2020.04.11
16. Dikmen, N. (2010). Osmanlı Dış Borçlarının Ekonomik ve Siyasi Sonuçları. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 19(2), 137-159. https://izlik.org/JA89ZA69SB
17. Döğüş, S. (2008). Osmanlılarda gaza ideolojisinin tarihi ve kültürel kaynakları. Belleten, 72(265), 817–888.
18. Doygun, E. (2022). Enflasyon gölgesinde İstanbul 1914–1921. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 18(36), 729–744.
19. Eğilmez, M. (2018, September 15). Tarhuncu Ahmet Paşa’nın bütçesi. Mahfi Eğilmez. https://www.mahfiegilmez.com/2018/09/tarhuncu-ahmet-pasann-butcesi_15.html
20. Elibol, N. (2024). 16–17. yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu’nda tedavül eden gümüş Avrupa sikkeleri hakkında. Osmanlı Araştırmaları, 63, 115–193.
21. Fleet, K. (2014). The Ottoman economy, c. 1300–c. 1585. History Compass, 12(5), 455–464. https://doi.org/10.1111/hic3.12166
22. Genç, M. (2020). Mukātaa. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı. https://islamansiklopedisi.org.tr/mukataa
23. Güner, M. F. (2019). Osmanlı dönemi para vakıfları ve günümüz finansal piyasalarında para vakıflarının yeri. Çukurova Üniversitesi İİBF Dergisi, 23(2), 249–269.
24. Hanedar, A. Ö., Gencer, H. G., Demiralay, S., & Altay, İ. (2019). The Ottoman dissolution and the İstanbul bourse between war and peace: A foreign exchange market perspective on the Great War. Scandinavian Economic History Review, 67(2), 154–170. https://doi.org/10.1080/03585522.2018.1546615
25. Hassan, M. K., Kazak, H., Akcan, M. B., & Azazi, H. (2024). Was the interest burden of the Ottoman public debt sustainable? A cliometric analysis. Journal of Islamic Accounting and Business Research. https://doi.org/10.1108/JIABR-01-2024-0009
26. İlgürel, M. (2024). Celâlî İsyanları. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı. https://islamansiklopedisi.org.tr/celali-isyanlari
27. İnalcık, H. (1951). Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluş ve inkişafı devrinde Türkiye’nin iktisadî vaziyeti üzerinde bir tetkik münasebetiyle. Belleten, 15(60), 629–684.
28. İnalcık, H. (2020). Gazâ. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı. https://islamansiklopedisi.org.tr/gaza
29. Karakoc, E., & Mete, A. S. (2020). The effects of the firearm purchasings on the Ottoman financial structure during the military modernization (1853–1908). Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 49, 293–312.
30. Karaman, K., & Pamuk, Ş. (2016). Osmanlı Devleti ve Avrupa devletlerinde tağşişler ve nedenleri (1326–1844). ODTÜ Gelişme Dergisi, 43, 229–256.
31. Karaman, K. K., & Karaman, S. Y. (2022). Erken modern dönem Osmanlı Devleti ve Avrupa’da enflasyon. Sosyoekonomi, 30(54), 401–420. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2022.04.21
32. KTO Karatay Üniversitesi. (2024). Osmanlı’da İpek Yolu ve ticaret yollarının önemi. https://karsem.karatay.edu.tr/osmanlida-ipek-yolu-ve-ticaret-yollarinin-onemi
33. Özel, M. (2022). Makul yönetici 2: Tarihten alınan dersler. Al Baraka Yayınları.
34. Özgün, C. (2008). Osmanlı ekonomi politiğine kısa bir bakış (XVIII–XIX. yüzyıllar). Tarih Okulu, 1, 5–17.
35. Özkaya, Y., & Akyıldız, A. (2020). Muhassıl. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı. https://islamansiklopedisi.org.tr/muhassil--tahsildar
36. Öztürk, M. (2020). Ana hatlarıyla Osmanlı Devleti’nin ekonomisi I. Bellek Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 2(2), 122–147.
37. Öztürk, M. (2022). Ana hatlarıyla Osmanlı Devleti’nin ekonomi II. Bellek Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 4(1), 1–20. https://doi.org/10.52735/bellek.1131969
38. Özvar, E. (2013). Voyvoda. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı. https://islamansiklopedisi.org.tr/voyvoda--vergi-memuru
39. Pamuk, Ş. (2019, June 12). Osmanlıda enflasyon. Sarkaç. https://sarkac.org/2019/06/osmanlida-enflasyon/
40. Pamuk, Ş. (2020). Osmanlı’da enflasyon. İktisat ve Toplum. https://iktisatvetoplum.com/osmanlida-enflasyon-sevket-pamuk/
41. Pamuk, Ş., & Williamson, J. G. (2009). Ottoman de-industrialization 1800–1913: Assessing the shock, its impact and the response (NBER Working Paper No. 14763). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w14763
42. Peker, H. S. (2015). Avrupa’da merkantilist uygulamalar ve Osmanlı ekonomisi ile bir karşılaştırma. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(1), 1–12.
43. Siverekli, E. (2002). Osmanlı Devleti’nde bütçe uygulamaları. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18, 97–122.
44. TCMB. (2026). Enflasyonun nedenleri. https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Temel+Faaliyetler/Para+Politikasi/Fiyat+Istikrari+ve+Enflasyon/Neden
45. Temel, E. (2021). Devlet adamı olarak valide sultanlar (XVI.–XIX. yüzyıllar arası). Pamukkale University Journal of Social Sciences Institute, 48, 153–169. https://doi.org/10.30794/pausbed.974110
46. Toraman, C., Sönmez, A. R., & Toraman, A. (2022). Osmanlı devlet bütçelerinin analizi: 1909–1918 bütçeleri üzerine bir analiz. Accounting and Financial History Research Journal, 23, 1–16. https://izlik.org/JA47GY23KW
47. Tuğluca, M. (2016). Osmanlı’da nefîr-i âmm uygulamasının erken dönem örnekleri ve toplumsal dinamizme yansıması. Belleten, 80(289), 773–796.
48. Turan, N. (2023). 19. yüzyılda Osmanlı Devleti ve İran yenileşme hareketlerinde iki önemli şahsiyet: Mustafa Reşit Paşa ve Mirza Taki Han. İRTAD, 1–27.
49. Uzun, M. C., & Afşar, B. (2019). Osmanlı ekonomisinin temel unsurlarının ekonomik yaklaşımlar çerçevesinde değerlendirilmesi. Karatay Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3, 54–93.
50. Yapp, M. E. (2024). Decline of the Ottoman Empire. Encyclopaedia Britannica. https://www.britannica.com/place/decline-of-the-Ottoman-Empire-2230672
51. Yeşilyurt, Ş., & Cural, M. (2015). The evolution of budget balance in the Ottoman Empire: 1643–1918. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(2), 159–175. https://doi.org/10.5578/jeas.10886