Araştırma Makalesi

İstisna Hâlinden Otonom Karara: Yapay Zekâ Algoritmaları, Devlet Egemenliği ve Gazze Örneği

Sayı: 6 23 Mayıs 2026
PDF İndir
EN TR

İstisna Hâlinden Otonom Karara: Yapay Zekâ Algoritmaları, Devlet Egemenliği ve Gazze Örneği

Öz

Bu çalışma, yapay zekâ ve makine öğrenmesi sistemlerinin askerî karar alma mekanizmalarına entegrasyonunun, klasik devlet egemenliğini ve "olağanüstü hâle karar verme" yetisini nasıl kökten bir yapısal dönüşüme uğrattığını analiz etmektedir. Temel argüman; siyasal iradeye, ahlaki muhakemeye ve hukuki sorumluluğa dayanan insani "karar" eyleminin yerini, büyük veri yığınları üzerinden işleyen istatistiksel "hesaplama" ve "optimizasyon" işlemlerine bırakarak egemenliği insansızlaştırdığıdır. Bu süreçte, İsrail ordusunun Gazze'de kullandığı "Habsora", "Lavender" ve "Where’s Daddy?" gibi algoritmik sistemler üzerinden somutlaşan "tekno-ilahiyat" rejimi; bireyleri hukuki özneler olmaktan çıkarıp, yalnızca birer "risk skoru" veya "veri noktası" olarak görülen, öldürülebilir ancak kurban edilemez "dijital kutsal insanlara" (Homo Sacer) dönüştürmektedir. Sahadaki operatörlerin makine çıktılarını sadece yirmi saniye gibi sembolik sürelerde onaylamasıyla ortaya çıkan "sorumluluk boşluğu" ve "otomasyon önyargısı", savaşı ahlaki ağırlığından kopararak endüstriyel bir rutin haline getirmekte ve insan onurunu merkeze alan uluslararası hukuk sistemini derin bir meşruiyet krizine sürüklemektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abraham, Y. (2024, April 3). ‘Lavender’: The AI machine directing Israel’s bombing campaign in Gaza. +972 Magazine. https://www.972mag.com/lavender-ai-israeli-army-gaza/
  2. Al Jazeera. (2024, 4 Nisan). ‘AI-assisted genocide’: Israel reportedly used database for Gaza kill lists. https://www.aljazeera.com/news/2024/4/4/ai-assisted-genocide-israel-reportedly-used-database-for-gaza-kill-lists
  3. Agamben, G. (2005). State of exception, (Translated by Kevin Attell). The University of Chicago Press.
  4. Agamben, G. (2001). Kutsal insan: Egemen iktidar ve çıplak hayat (İ. Türkmen, Çev.; 2. basım). Ayrıntı Yayınları. (Orijinal eser yayın yılı 1995).
  5. Amnesty International. (2024, Mayıs). Israel/OPT: Unlawful Israeli strikes in Gaza cause mass civilian casualties. https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/05/israel-opt-unlawful-israeli-strikes-in-gaza-cause-mass-civilian-casualties/
  6. Automated Decision Research. “2023 Automated Decision Research Year in Summary.” Aralık 2023. https://automatedresearch.org/news/2023-automated-decision-research-year-in-summary/
  7. Chamayou, G. (2015). A theory of the drone (J. Lloyd, Çev.). The New Press.
  8. Cummings, M. L. (2004). Automation bias in intelligent time critical decision support systems. AIAA 1st Intelligent Systems Technical Conference, 1-8.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Küreselleşme, Uluslararası İlişkiler Kuramları, Güvenlik Çalışmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

23 Mayıs 2026

Gönderilme Tarihi

15 Mayıs 2026

Kabul Tarihi

23 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 6

Kaynak Göster

APA
Yıldırım, Ö. (2026). İstisna Hâlinden Otonom Karara: Yapay Zekâ Algoritmaları, Devlet Egemenliği ve Gazze Örneği. Evliya Çelebi Siyasal Bilimler Dergisi, 6, 59-71. https://izlik.org/JA53BZ23JW
AMA
1.Yıldırım Ö. İstisna Hâlinden Otonom Karara: Yapay Zekâ Algoritmaları, Devlet Egemenliği ve Gazze Örneği. Evliya Çelebi Siyasal Bilimler Dergisi. 2026;(6):59-71. https://izlik.org/JA53BZ23JW
Chicago
Yıldırım, Özkan. 2026. “İstisna Hâlinden Otonom Karara: Yapay Zekâ Algoritmaları, Devlet Egemenliği ve Gazze Örneği”. Evliya Çelebi Siyasal Bilimler Dergisi, sy 6: 59-71. https://izlik.org/JA53BZ23JW.
EndNote
Yıldırım Ö (01 Mayıs 2026) İstisna Hâlinden Otonom Karara: Yapay Zekâ Algoritmaları, Devlet Egemenliği ve Gazze Örneği. Evliya Çelebi Siyasal Bilimler Dergisi 6 59–71.
IEEE
[1]Ö. Yıldırım, “İstisna Hâlinden Otonom Karara: Yapay Zekâ Algoritmaları, Devlet Egemenliği ve Gazze Örneği”, Evliya Çelebi Siyasal Bilimler Dergisi, sy 6, ss. 59–71, May. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53BZ23JW
ISNAD
Yıldırım, Özkan. “İstisna Hâlinden Otonom Karara: Yapay Zekâ Algoritmaları, Devlet Egemenliği ve Gazze Örneği”. Evliya Çelebi Siyasal Bilimler Dergisi. 6 (01 Mayıs 2026): 59-71. https://izlik.org/JA53BZ23JW.
JAMA
1.Yıldırım Ö. İstisna Hâlinden Otonom Karara: Yapay Zekâ Algoritmaları, Devlet Egemenliği ve Gazze Örneği. Evliya Çelebi Siyasal Bilimler Dergisi. 2026;:59–71.
MLA
Yıldırım, Özkan. “İstisna Hâlinden Otonom Karara: Yapay Zekâ Algoritmaları, Devlet Egemenliği ve Gazze Örneği”. Evliya Çelebi Siyasal Bilimler Dergisi, sy 6, Mayıs 2026, ss. 59-71, https://izlik.org/JA53BZ23JW.
Vancouver
1.Özkan Yıldırım. İstisna Hâlinden Otonom Karara: Yapay Zekâ Algoritmaları, Devlet Egemenliği ve Gazze Örneği. Evliya Çelebi Siyasal Bilimler Dergisi [Internet]. 01 Mayıs 2026;(6):59-71. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53BZ23JW