İstisna Hâlinden Otonom Karara: Yapay Zekâ Algoritmaları, Devlet Egemenliği ve Gazze Örneği
Öz
Bu çalışma, yapay zekâ ve makine öğrenmesi sistemlerinin askerî karar alma mekanizmalarına entegrasyonunun, klasik devlet egemenliğini ve "olağanüstü hâle karar verme" yetisini nasıl kökten bir yapısal dönüşüme uğrattığını analiz etmektedir. Temel argüman; siyasal iradeye, ahlaki muhakemeye ve hukuki sorumluluğa dayanan insani "karar" eyleminin yerini, büyük veri yığınları üzerinden işleyen istatistiksel "hesaplama" ve "optimizasyon" işlemlerine bırakarak egemenliği insansızlaştırdığıdır. Bu süreçte, İsrail ordusunun Gazze'de kullandığı "Habsora", "Lavender" ve "Where’s Daddy?" gibi algoritmik sistemler üzerinden somutlaşan "tekno-ilahiyat" rejimi; bireyleri hukuki özneler olmaktan çıkarıp, yalnızca birer "risk skoru" veya "veri noktası" olarak görülen, öldürülebilir ancak kurban edilemez "dijital kutsal insanlara" (Homo Sacer) dönüştürmektedir. Sahadaki operatörlerin makine çıktılarını sadece yirmi saniye gibi sembolik sürelerde onaylamasıyla ortaya çıkan "sorumluluk boşluğu" ve "otomasyon önyargısı", savaşı ahlaki ağırlığından kopararak endüstriyel bir rutin haline getirmekte ve insan onurunu merkeze alan uluslararası hukuk sistemini derin bir meşruiyet krizine sürüklemektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abraham, Y. (2024, April 3). ‘Lavender’: The AI machine directing Israel’s bombing campaign in Gaza. +972 Magazine. https://www.972mag.com/lavender-ai-israeli-army-gaza/
- Al Jazeera. (2024, 4 Nisan). ‘AI-assisted genocide’: Israel reportedly used database for Gaza kill lists. https://www.aljazeera.com/news/2024/4/4/ai-assisted-genocide-israel-reportedly-used-database-for-gaza-kill-lists
- Agamben, G. (2005). State of exception, (Translated by Kevin Attell). The University of Chicago Press.
- Agamben, G. (2001). Kutsal insan: Egemen iktidar ve çıplak hayat (İ. Türkmen, Çev.; 2. basım). Ayrıntı Yayınları. (Orijinal eser yayın yılı 1995).
- Amnesty International. (2024, Mayıs). Israel/OPT: Unlawful Israeli strikes in Gaza cause mass civilian casualties. https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/05/israel-opt-unlawful-israeli-strikes-in-gaza-cause-mass-civilian-casualties/
- Automated Decision Research. “2023 Automated Decision Research Year in Summary.” Aralık 2023. https://automatedresearch.org/news/2023-automated-decision-research-year-in-summary/
- Chamayou, G. (2015). A theory of the drone (J. Lloyd, Çev.). The New Press.
- Cummings, M. L. (2004). Automation bias in intelligent time critical decision support systems. AIAA 1st Intelligent Systems Technical Conference, 1-8.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Küreselleşme, Uluslararası İlişkiler Kuramları, Güvenlik Çalışmaları
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Özkan Yıldırım
*
0009-0009-6363-7088
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
23 Mayıs 2026
Gönderilme Tarihi
15 Mayıs 2026
Kabul Tarihi
23 Mayıs 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Sayı: 6