SOME OBSERVATIONS ON THE WEALTH AND ESTATE INVENTORY OF AN OTTOMAN PALACE WOMAN: THE CASE OF KÜÇÜK ESMA SULTAN

Öz

This study examines the life, financial status, and material culture of Esma Sultan, the daughter of Sultan Abdulhamid I, through an analysis of her probate inventorycompiled after her death. Born in 1778, Esma Sultan, as a member of the Ottoman dynasty, was provided from an early age with substantial sources of income, palaces, waterfront residences (yalıs), and various properties. In 1792, she married Kapudan Pasha Küçük Hüseyin Pasha and remained unmarried after her husband's death. The study analyzes her estate, valued at approximately 855,322.5 kuruş, with particular attention to furniture, household furnishings, textiles, kitchenware, lighting equipment, musical instruments, and valuable decorative objects. The probate records reveal the coexistence of traditional Ottoman elements and Western-influenced patterns of consumption within Esma Sultan’s residences. Furthermore, the fact that her debts significantly exceeded the value of her estate indicates the high costs associated with representation and consumption among members of the Ottoman dynasty. In this respect, the study provides valuable insights into the economic power, living standards, and material culture of women of the Ottoman imperial household.

Anahtar Kelimeler

• Esma Sultan the Younger
• Ottoman dynastic women
• Probate Records.

Bir Saray Kadının Serveti ve Terekesi Hakkında Bazı Tespitler: Küçük Esma Sultan Örneği.

Öz

Bu çalışma, Sultan I. Abdülhamid’in kızı olan Esma Sultan’ın hayatını, mali durumunu ve vefatının ardından düzenlenen muhallefat defteri üzerinden maddi kültürünü incelemektedir. 1778 yılında doğan Esma Sultan, Osmanlı hanedanına mensup bir sultan olarak çocukluğundan itibaren önemli gelir kaynakları, saraylar, yalılar ve çeşitli mülklerle desteklenmiştir. 1792 yılında Kaptan-ı Derya Küçük Hüseyin Paşa ile evlenmiş, eşinin ölümünden sonra bir daha evlenmemiştir. Çalışmada, Esma Sultan’ın yaklaşık 855.322,5 kuruş değerindeki terekesi değerlendirilmiş; mobilya, mefruşat, tekstil ürünleri, mutfak eşyaları, aydınlatma araçları, müzik aletleri ve kıymetli süs eşyaları ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Tereke kayıtları, Esma Sultan’ın yaşam alanlarında geleneksel Osmanlı unsurları ile Batı etkili tüketim anlayışının bir arada bulunduğunu göstermektedir. Ayrıca tereke değerinin çok üzerinde borç bırakmış olması, hanedan mensuplarının yüksek temsil ve tüketim harcamalarına işaret etmektedir. Bu yönüyle çalışma, Osmanlı saray kadınlarının ekonomik gücü, yaşam standartları ve maddi kültürü hakkında önemli bilgiler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Küçük Esma Sultan
• Osmanlı hanedan kadınları
• Tereke kayıtları.

Kaynakça

1. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Osmanlı Arşivi (BOA)
2. TS.MA.d, 6364.
3. TS.MA.d, 9830.
4. TS.MA.d, 413.
5. TS.MA.e, 853/70.
6. TS.MA.e, 107/34.
7. TS.MA.e, 727/20.
8. TS.MA.e, 689/4.

9. TS.MA.e, 852/76.
10. TS.MA.e, 598/4.
11. TS.MA.e, 151/1.
12. TS.MA.e, 430/11.
13. Araştırma-İnceleme Eserler
14. Akıncı, S. (1969). Üç Mezar Taşı-Üç Hikâye. Hayat Tarih Mecmuası, 2(8), 87-89.
15. Akyıldız, A. (1998). Mü’min ve Müsrif bir Padişah Kızı Refia Sultan. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
16. Demirarslan, D. (2007). Osmanlı’da Modernleşme/ Batılılaşma Sürecinin İç Mekân Donanımına Etkileri. Erdem,15(45-46-47), 33-66.
17. Duran, T. (2007). I. Abdülhamid’in Kızı Esma Sultan’ın Hayatı (1778-1848). (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
18. Göyünç, N. (1952). Kapudan-ı Derya Küçük Hüseyin Paşa. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, 2 (3-4), 245-272.
19. Göyünç, N. (1999). Hüseyin Paşa, Küçük. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İslam Ansiklopedisi.
20. Hakyemez, E. (2022). Kaptan-ı Derya Küçük Hüseyin Paşa’nın Devlet Hayatı. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ordu Üniversitesi, Ordu.
21. Orgun, Z. (1941). Osmanlı İmparatorluğu’nda Kaptan Paşalara ve Donanmaya Yapılan Merasim (Teşrifât-ı Kâdime). Türk Tarih Vesikaları Dergisi, 1(2), 135-144.
22. Sakaoğlu, N., & Akbayar, N. (1999). Binbir Gün Binbir Gece- Osmanlı’dan Günümüze İstanbul’da Eğlence Yaşamı. İstanbul: Denizbank Yayınevi.
23. Sarıcaoğlu, F. (1997). Hatt-ı Humâyûnlarına Göre Bir Pâdişâhın Portresi Sultan I. Abdülhamid (1774-1789). (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
24. Sarıkaya, H. (2013). Ahmed Vâsıf Efendi ve Mehâsinû’l-Âsâr ve Hakâ’iku’l- Ahbâr’ı 1209-1219/1794-1805 (İnceleme ve Metin). (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
25. Sunay, S. (2013). Tanzimat’ın İlk Saray Düğünü: Sultan II. Mahmud’un Kızı Atiyye Sultan’ın Ahmed Fethi Paşa ile Evlenmesi. Belleten, 77(278), 229-268.
26. Şehsuvaroğlu, H. (1965). Deniz Tarihimize Ait Makaleler. İstanbul: Deniz Basımevi.
27. Şimşek, A. (2026). Esma Sultan’ın Hazinedar Ustası Nesimisaba. Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 11(1), 628-672.
28. Şimşirgil, A. (2001). Padişah Kızları. Tarih ve Düşünce Dergisi, 7, 52-63.
29. Tezcan, H. (2006). Osmanlı Sarayının Çocukları: Şehzadeler ve Hanım Sultanların Yaşamları, Giysileri. İstanbul: Aygaz Yayınevi.
30. Tosun, Ö., & Küreli, İ. (2024). Batı Etkisinde Osmanlı Saray Mobilyasının Biçimsel Özellikleri, Renk ve Dokusu Hakkında Bir Araştırma. Sanat ve Tasarım Dergisi,14(2), 707-730.
31. Tülay, A. (1994). Esma Sultan Sahilsarayı. Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, İstanbul Ansiklopedisi.
32. Uluçay, Ç. (2011). Padişahların Kadınları ve Kızları. İstanbul: Ötüken Yayınları.
33. Uzunçarşılı, İ. H. (1973). III. Selim Ruznamesi. Belleten, 37(148), 607-662.
34. Yardım, G., & Polat, S. (2025). Bir Arşiv Kaydına Göre Esma Sultan’ın Çeyizinin Tespiti ve Değerlendirilmesi. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 18(49), 380-403.