OSMANLI KUR’ÂN EĞİTİM MERKEZLERİ: DÂRÜLKURRÂLAR VE SIBYAN MEKTEPLERİ

Öz

Makalede Osmanlı Kur’ân eğitim merkezlerinden dârülkurrâlar ile sıbyan mekteplerine değinilmiş-

tir. Dârülkurrâlar ele alınırken dârülkurrâ sözcüğünün ne anlama geldiği, dârülkurrâların kuruluşu 

ve tarihi gelişim süreçleri, konumları, tesis edilme amaçları, çeşitleri, eğitim-öğretim kadrosu, 

müfredatları ve bunların Osmanlı’daki uygulanış biçimleri ile dârülkurrâlardan günümüze kadar 

ulaşanlarına değinilmiştir.  

Sıbyan  mektepleri  başlığında  ise  bu  merkezlerin  kuruluş  amaçları,  adı  geçen  kurumların  Os-

manlı’dan önceki halleri ve isimleri, sıbyanların eğitim programları ile ders geçme aşamaları, mek-

teplerdeki ders verme biçimleri ve ders verilen zaman aralıkları, sıbyanlara başlama yaşı ve eği-

time başlangıç törenleri de denilebilecek “amin alayları” ele alınmıştır. 

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı,Dârülkurrâ,Sıbyan,Kur’ân eğitimi

Kaynakça

1. Alemdar, Yusuf. İstanbul’da Kur’ân Okulları. Ankara: TDV Yayınları, 2007.
2. Alemdar, Yusuf. “Osmanlı’da Dârülkurrâ Müessesesi ve Kıraat Eğitimi”. Yayınlanmamış Doktora tezi, Ankara Üniversitesi. Ankara,2003.
3. Altıkulaç, Tayyar. “İbnü’l-Cezerî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 20: 551-557. İstanbul: TDV Yayınları, 1999.
4. Akakuş, Recep. Târihi Açıdan Nuruosmaniye Külliyesi ve Kur’ân-ı Kerîm Öğretimi. İstanbul: Sistem Matbaacılık, 2010.
5. Akakuş, Recep. “Şeyhülislâm Sa’di Çelebî ve Dârülkurrâsı”. Diyanet Dergisi, 25/2(1989): 95-108.
6. Akdemir, Mustafa Atilla. Kıraat İlmi Eğitim ve Öğretim Metodları. İstanbul: İFAV Yayınları, 2013.
7. Akın, Ahmet. “Osmanlı’da Din Görevlisinin Konumu Üzerine Değerlendirmeler (Bursa Örneği)”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 4/8(2006): 65-104.
8. Akyüz, Yahya. Türk Eğitim Târihi (Başlangıçtan 1982’ye). Ankara: Pegem Yayınları, 2012.

9. Atay, Hüseyin. Osmanlılarda Yüksek Din Eğitimi. İstanbul: Dergâh Yayınları, 1983.
10. Baltacı, Cahit. “Klasik Dönem Osmanlı İlim Müesseseleri”. İslami Araştırmalar Dergisi, 3-4 (1999): 259-262.
11. Baltacı, Cahit. “Mektep (Osmanlılar’da Mektep) ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 29: 6-7. Ankara: TDV Yayınları, 2004.
12. Baltacı, Cahit. “Osmanlı Eğitim Sistemi”. Osmanlı Ansiklopedisi. ed. Bekir Şahin. 8: 58. İstanbul: Ağaç Yayınları, 1993.
13. Baltacı, Cahit. XV. ve XVI. Asırlarda Osmanlı Medreseleri. İstanbul: İrfan Matbaası, 1976.
14. Bilge, Mustafa. İlk Osmanlı Medreseleri. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1984.
15. Bursalılı, Mehmed Tâhir. Osmanlı Müellifleri. Yayına haz. Ali Fikri Yavuz-İsmail Özen. İstanbul: Meral Yayınları, t.y.
16. Bozkurt, Nebi. “Dârülhadis”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8: 527-529. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
17. Bozkurt, Nebi. “Dârülkurrâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8: 543-545. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
18. Bozkurt, Nebi. “Mektep”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 29: 5-6. Ankara: TDV Yayınları, 2004.
19. Cihan, Ahmet. Osmanlı’da Eğitim. İstanbul: 3F Yayınları, 2007.
20. Çelebi, Ahmet. İslam’da Eğitim-Öğretim Târihi. çev. Ali Yardım. İstanbul: Damla Yayınları, 1983.
21. Çelebî, Evliya. Seyahatnâme. Yayına haz. Ruşen Deniz. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2011.
22. Çelik, Abbas. “Hatıralarla Sıbyan Mektepleri”, Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 27 (2007): 126-135.
23. Çetin, Abdurrahman. “Ebû Amr ed-Dânî ve Eserleri”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 3/3(1991): 31-40.
24. Çetin, Abdurrahman. “et-Teysîr”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 41: 57. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
25. Çobanoğlu, Ahmet Vefa. “Külliye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26: 542-544. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
26. Çobanoğlu, Ahmet Vefa. “Sultan Ahmed Camii ve Külliyesi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 37: 497-503. İstanbul: TDV Yayınları, 2007.
27. ed-Dânî, Ebû Amr. et-Teysîr, thk. Otto Pretzl. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, 1984.
28. “Dârülhuffâzlar Hakkında”. Yazarı Belli Değil. Sebîlü’r-Reşâd, 24 (1340-1342):
29. Demirtaş, Zülfü. “Osmanlı’da Sıbyan Mektepleri ve İlköğretimin Örgütlenmesi”. Fırat Üniv. Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2007): 173-183.
30. Ebû Bekir, Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed. Şerhu Tayyibeti’n-Neşr. thk. Enes Mehrah. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-‘İlmiyye, 2011.
31. Ergin, Osman Nuri. Türkiye Maârif Târihi. İstanbul: Eser Matbaası, 1977.
32. Gelişli, Yücel. “Osmanlı İlköğretim Kurumlarından Sıbyan Mektepleri/Kuruluşu, Gelişimi ve Dönüşümü”, Türkler. ed. Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca. 15: 38. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
33. Güler, İsmail. Endülüs’ten Kutsal Topraklara. İstanbul: Selenge Yayınları, 2003.
34. Günyol, Vedat. “Mektep”. İslâm Ansiklopedisi. 7: 656-657. İstanbul: MEB Yayınları, 1972.
35. Hızlı, Mefail. Mahkeme Kayıtlarına Göre Osmanlı Klasik Dönemi Bursa Medreselerinde Eğitim-Öğretim. Bursa: Esra Fakülte Kitabevi, 1997.
36. Hızlı, Mefail. “Osmanlı Sıbyan Mektepleri”. Osmanlı. ed. Güler Eren. 5: 211. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 1999, V.
37. Hızlı, Mefail. “Osmanlı Sıbyan Mekteplerinde Okutulan Dersler (Klasik Dönem Bursa Örneği)” Osmanlı Dünyasında Bilim ve Eğitim”. Milletlerarası Kongresi Tebliğleri. 109-115. İstanbul: y.y, 2001.
38. İbn Cübeyr. Ebü’l-Hüseyin Muhammed. er-Rıhle. Beyrut: Dâr-u Beyrut, 1964.
39. İbnü’l-Cezerî. Şemsüddîn Ebû’l-Hayr Muhammed. Tahbîru’t-Teysîr fi’l-kırââti’l-‘aşr. thk. Ahmed Muhammed Müflih. Amman: Dâru’l-Furkân, 2000.
40. İnalcık, Halil. “İstanbul (Tarih / Türk Devri)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 23: 220-239. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
41. İpşirli, Mehmet. “Cer”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7: 388-389. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
42. İzgi, Cevat. Osmanlı Medreselerinde İlim. İstanbul: İz Yayıncılık, 1997.
43. Karaçam, İsmail. “Kur’ân-ı Kerîm Talîmi”. Nesil Dergisi, 37 (1979): 58-59.
44. Kazıcı, Ziya. İslâm Müesseseleri Târihi. İstanbul: Kayıhan Yayınları, 1991.
45. Kazıcı, Ziya. Osmanlı’da Eğitim Öğretim. İstanbul: Bilge Yayıncılık, 2004.
46. Kılıç, Atabey. “Türkçe-Arapça Manzum Sözlüklerden Sübhâ-i Sıbyan 1/İnceleme”. Turkish Studies, 2 (2006): 85-104.
47. Kılıç, Atabey. “Türkçe-Farsça Manzum Sözlüklerden Tuhfe-i Vehbi”. Turkish Studies, 2 (2007): 516-548.
48. Köşklü, Zerrin. “Vakfiyelere Göre 17. ve 18. Yüzyıllarda Bir Eğitim Kurumu Olarak Osmanlı Dârülkurrâları”. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 14 (2000): 271-278.
49. Nazıroğlu, Bayramali. İslâm Eğitim Geleneğinde Öğretmenlik. Ankara: Sarkaç Yayınları, 2011.
50. Nazıroğlu, Bayramali. “Osmanlı’da Öğretmenlik Anlayışı Üzerine Bir Değerlendirme”. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2015): 1-10.
51. en-Nuaymî, Ebü’l-Fâhir Abdulkadir b. Muhammed. ed-Dâris fî Târîhi’l-Medâris. thk. İbrahim Şemsüddin. b.y: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1990.
52. Önkal, Ahmet - Bozkurt, Nebi. “Cami (Dini ve Sosyo Kültürel Tarihi)”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7: 46-56. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
53. Özyalvaç, Ali Naci. “Bir Müffettiş Raporunda Erken 20. Yüzyıl İstanbul Suriçi Sıbyan Mektepleri”. Türkiyat Mecmuası, 2 (2011): 345-373.
54. Pakalın, Mehmet Zeki. Osmanlı Tarih Deyimleri ve Sözlüğü. İstanbul: MEB Yayınları, 1993.
55. Sert, Durmuş. “Şâtıbî’nin Hayatı, Kırâât İlmindeki Yeri ve Eserleri”. Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 5 (1994): 85-98.
56. Tanman, M. Baha. “Dârülkurrâ (Mimârî)”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8: 545-548. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
57. Taşkın, Ünal. “Klasik Dönem Osmanlı Eğitim Kurumları”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1-3 (2008): s. 344-366.
58. Tetik, Necati. Başlangıçtan 9. Hicrî Asra Kadar Kıraat İlminin Ta’lîmi. İstanbul: İşaret Yayınları, 1990.
59. Tetik, Necati. “Türkiye’de Başlangıçtan Günümüze Kadar Kıraat İlminin Öğretiminde Takip Edilen Usul ve Esaslar”. I. Kur’ân ve Kıraati Sempozyumu Kitabı. 72-78. Sakarya: y.y, 2000.
60. Topçu, Sultan Murat. “Köprülüzade Abdullah Paşa’nın 15 Cemadiel-Evvel 1133-M.14 Mart 1721 Tarihli Vakfiyesi’ne Göre İmar Faaliyetleri ve Bani Kişiliği”. The Journal of International Social Research, 4 (2011): 405-415.
61. Yediyıldız, Bahaeddin. “Vakıf”. İslâm Ansiklopedisi. 8: 153-172. İstanbul: MEB, 1986.
62. Yücel, Ekrem. Osmanlı Devri Dâru’l-Hadîsleri ve Hadis Eğitimi. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, 2012.
63. Yüksel, Ali Osman. İbnü’l-Cezerî ve Tayyibetü’n-Neşr. İstanbul: İFAV Yayınları, 1996.