Paris Millî Kütüphanesinde Yer Alan Müellifi Meçhul Bir İhtilaçname

Öz

İnsan vücudunda yer alan uzuvlardaki kas hareketlerinden yahut titremelerden yola çıkarak geleceğe dair olumlu veya olumsuz bazı fikirler öne sürme olarak tabir edebileceğimiz seğirme, bir tür olarak kaleme alındığı her dönemde halkın dikkatini çekmeyi başarmıştır. Bu dikkat sayesinde Osmanlı döneminden günümüze gerek yurt içi gerek yurt dışı kütüphanelerinin raflarında ya da kitap muhiplerinin şahsi kütüphanelerinde yer alan ve araştırmacıların çalışmasını bekleyen yüzden fazla seğirname metni günümüze ulaşmıştır. Bu çalışmada, ihtilaçname türünün literatürde eksik kalan kısımları hakkında birtakım tespitlerde bulunulmuş, kelimelerin etimolojik tahliline değinilmiş, söz konusu inanışın felsefi temellerine dair görüşlere yer verilerek değerlendirilmiştir. Seğirnamelerin Türk edebiyatına nasıl kaynaklık ettiği konusu klasik şiirden seçilmiş örneklerle açıklanmıştır. İlk kez bu çalışmada tanıtılan, dört varaktan oluşan ve nesih hatla yazılan ihtilaçnamenin literatürde yayımlanmış diğer ihtilaçnamelerle mukayesesi yapılarak ihtilaçnamelerin genel özellikleri hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın devamında, müellifi meçhul olan ve bilinen tek nüshası Paris Millî Kütüphanesi Supplement Turc 240 katalog numarasında kayıtlı bulunan ihtilaçname metninin nüsha tavsifi yapılmış; ayrıca metin dil ve imla özellikleri bakımından incelenmiş ve çeviri yazısı ortaya konulmuştur. Ardından ele alınan ihtilaçname metninde geçen uzuvların ve bu uzuvların seğirme durumlarında neye karşılık geldiği konusunda tablo ve grafik oluşturulmuş ve çalışmanın sonunda metnin orijinal görüntülerine yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İhtilaçname
• Klasik Türk Edebiyatı
• Okültizm
• Seğirmename
• Seğirname

An Anonymous İhtilaçname Located in the National Library of Paris

Öz

Twitching—defined as the interpretation of muscular movements or tremors in the human body as positive or negative predictions about the future—has attracted sustained attention in every period in which it emerged as a distinct genre. As a result of this interest, over a hundred seğirname texts have survived in libraries and private collections, awaiting scholarly study. This research identifies gaps in the literature on ihtilaçname, examines the etymology of related terms, and evaluates the philosophical foundations of the associated belief system. It also demonstrates the influence of seğirnames on Turkish literature through selected examples from classical poetry. The ihtilaçname introduced here for the first time—comprising four folios in naskh script—is compared with previously published manuscripts to reveal the general characteristics of the genre. A codicological description is then provided of the sole known copy, whose author is unknown, preserved in the National Library of Paris (Supplement Turc 240). The text is analyzed in terms of its linguistic and orthographic features, accompanied by a transcription. Finally, tables and graphs illustrating the body parts mentioned and their attributed meanings are presented, along with images of the manuscript.

Anahtar Kelimeler

• Ihtilaçnama
• Classical Turkish Literature
• Okultizm
• Segirmenama
• Segirname

Kaynakça

1. Akalın, H. Şükrü vd. (2011). Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
2. Battal, A. (1997). İbni-Mühennâ Lûgati. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
3. Clauson, S. G. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish. Oxford: Clarendon Yayınları.
4. Clauson, S. G. (1981). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish. (haz. A. Rona Tas). Szeged: Szeged Üniversitesi Yayınları.
5. Çakmak, S. (2018). “Vatikan Kütüphanesindeki Türkçe “İhtilaçname” Nüshası (Giriş-Metin-İnceleme-Dizin)”, Diyalektolog Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, S. 19, s. 15-64.
6. Devellioğlu, F. (2012). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat. Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları.
7. Dilçin, C. (2023). Yeni Tarama Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları
8. Edgard G.; Joseph B. (1932). Catalogue des Manuscrits Turcs. Paris: Bibliotheque Nationale Yayınları.

9. Elbir, B.; Çelik, S. (2025). “Gayb Âleminin Kapılarını Aralayan Bir Eser: İhtilâc-name”, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi. S. 34(34), s. 177-192.
10. Ergin, M. (1980). Kadı Burhaneddin Divanı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
11. Ergin, M. (2018). Dede Korkut Kitabı 1-2. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
12. Ersoy, E. (2009). “İhtilâc-nâmeler”. E. Gürsoy Naskali ve A. Koç (Ed.) Beden Kitabı içinde, (s. 61-72). Kitabevi Yayınları.
13. Ersoylu, H. (1989). “Segir-name”, Türk Dili Araştırma Yıllığı (Belleten) S. 33(1985). s. 27-48.
14. Ersoylu, H. (1995). “Segir-name II”, Türk Dili Araştırma Yıllığı (Belleten) S. 40 (1992). s. 99-145
15. Erünsal, E. İ. (2018). Tacizâde Cafer Çelebi Divanı. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphane ve Yayımlar Genel Müdürlüğü Yayınları. E-kitap https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59332,taci-zade-cafer-celebi-divanipdf.pdf?0 Erişim Tarihi: 09.10.2025.
16. https://lehcediz.com/ Erişim Tarihi: 19.09.2025.
17. https://lugatim.com/s/se%C4%9Firm Erişim Tarihi: 27.08.2025.
18. Kanar, M. (2012). Arapça-Türkçe Sözlük. İstanbul: Say Yayınları.
19. Kaplan, Y. (2023). “Nazîrâ’nın Manzum Çınname ve Seğirnamesi”, Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. S. (9) 1, s. 122-138.
20. Karaatlı, R. (1999). “Türkçe Bir Segirname Üzerine”, Türk Dili Araştırma Yıllığı (Belleten) S. 47(1999). s. 89-126.
21. Karagözlü, S. (2018). İbnü Mühennâ Lügati. İstanbul: Kesit Yayınları.
22. Kavruk, H. (ty). Şeyhülislam Yahyâ Dîvânı. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphane ve Yayımlar Genel Müdürlüğü Yayınları. E-kitap https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/10655,seyhulislamyahyadivanihasankavrukpdf.pdf?0 Erişim Tarihi: 06.10.2025.
23. Kurgun, L. (2018). “Bir İhtilâcname Hakkında”, Türük Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi. S. (6) 14, s. 60-75.
24. Sertkaya, A. G. (2011). “Bilinmeyen Bir Seğirname Yazması”, 38. Icanas. 10-15.09.2007. Ankara-Türkiye. Bildiriler: Dil Bilimi, Dil Bilgisi ve Dil Eğitimi. Ankara, 2011, s. 1533-1560.
25. Süer, R. F. (2011). “Bir Seğirname Örneği”, Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, S. (6) 4, s. 287-304.
26. Sümbüllü, Y. Z. (2010). Seğirname. Elazığ: Fenomen Yayıncılık.
27. Taş, H. (2015). Vusûlî Dîvân (İnceleme- Metin- Çeviri- Açıklamalar- Dizin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Tezcan, S.; Boeschoten H. (2023). Dede Korkut Oğuznameleri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
28. Tietze, A. (2023). Tarihî ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugati C. 6 R-Ş (haz. Emine Yılmaz- Nurettin Demir). Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları.
29. Timurtaş, F. K. (2008). Osmanlı Türkçesine Giriş 1. İstanbul: Alfa Yayınları
30. Timurtaş, F. K. (2010). “Küçük Eski Anadolu Grameri.” Türkiyat Mecmuası, S. 18 331-368. https://doi.org/10.18345/tm.05547
31. Yalap, H. (2017). “Yeni Bir İhtilâcname/ Seğirname Nüshası”, Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi. S. (6) 3, s. 682-695.