Kurgusal Bir Kişilik Olarak Alter Egonun Tecrid Sanatı İle Tezahürü: Fuzûlî Dîvânı Örneği

Öz

Alter ego, alternatif benlik/ikinci ben anlamına gelen bir psikoloji terimidir. Edebi eserlerde alter ego, birçok işlevinin yanı sıra genellikle yazarın bilinçaltı çatışmalarını yansıtma, kendine özgü niteliklerini tasvir etme ve varoluşunun farklı cephelerini sergileme aracı olarak kullanılmaktadır. Nitekim özneden hareketle topluma seslenen yazarlar, kurgusal bir kişiliği ayna yaparak mesajını aktarırken alter ego ile tefekkür dünyası ve ruh hâllerini de sergileyebilir. Yazarın psikolojik kimliğini ve eserlerini analiz ederken psikanalitik terimlerin kullanılması ise bilhassa bu sanatsal temsilin psikolojik temelini kavramak üzere yeni bir bakış açısı sunmaktadır. Tecrid, şairlerin kendisine dair bir unsuru kişileştirerek ve kendisini ondan ayrıştırarak hitap etmesi sanatıdır. Tecrid sanatı şairin psikolojisini, kişiliğini ve hayata bakış açısını ortaya koyan sanatlardan biri kabul edilebilir. Bu çalışmada, tecrid sanatı vasıtasıyla ayrı birer şahıs hüviyeti kazandırılarak seslenilen unsurların alter egonun birer tezahürü olduğu fikrinden hareketle Fuzûlî’nin Türkçe Dîvân’ı incelenmiştir. Divandan seçilen şiirlerde tecrid sanatının yeni bir kişilik kurgulama tasarımına dair hususiyetleri tespit edilmeye çalışılmış, konu kapsamında tecrid sanatına hem sanatçının psikolojik, zihinsel boyutlarının görünümü hem de sanat eserine katkısı yönüyle yaklaşılmıştır. Böylece disiplinler arası bir bakışla alter egonun işlevi ve amacı sorgulanmıştır. Bu bağlamda estetik bir söylem olmanın ötesinde tecrid sanatının şairin mesajının alımlanmasında hangi işlevlere sahip olduğu tespit edilmeye çalışılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Divan edebiyatı
• Fuzûlî
• divan
• tecrid
• alter ego

The Manifestation of the Alter Ego as a Fictional Personality Through the Art of Tecrid: The Example of Fuzuli's Divan

Öz

Alter ego is a psychological term meaning alternative self/second self. In literary works, the alter ego is used as a means of reflecting the author's subconscious conflicts, depicting unique qualities, and showcasing different facets of their existence, among many other functions. Indeed, authors who speak to society from the perspective of the subject can use the alter ego to convey their message by mirroring a fictional character, while also revealing their contemplative world and moods. The use of psychoanalytic terms when analyzing the author's psychological identity and works offers a new perspective, particularly for understanding the psychological basis of this artistic representation. Tecrid is the art of a poet addressing an element of himself as human and distinguishing himself from it. The art of tecrid can be considered one of the arts that best reveals the poet's psychology, personality, and outlook on life. In this study, Fuzuli's Turkish Divan was examined based on the idea that the art of tecrid is a manifestation of the alter ego. An attempt was made to identify the characteristics of the art of tecrid in the poems selected from Fuzuli's Divan in terms of a new personality construction design. Within the scope of the subject, the art of tecrid was approached both in terms of the appearance of the artist's psychological and mental dimensions and its contribution to the work of art. Thus, the function and purpose of the alter ego were questioned from an interdisciplinary perspective. In this context, beyond being an aesthetic discourse, the art of tecrid has been examined in terms of the poet's message.

Anahtar Kelimeler

• Divan literatüre
• Fuzuli
• divan
• tecrid
• alter ego

Kaynakça

1. Akerson, C. (2022) Alter Ego ve Personanın Sanatsal Faaliyetteki Rolü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Işık Üniversitesi: İstanbul.
2. Bakır, B. (2008). Sinema ve Psikanaliz, İstanbul: Hayalet Kitap.
3. Coşkun, M. (2007). Sözün Büyüsü Edebi Sanatlar, İstanbul: Dergâh Yayınları.
4. Eliaçık, M. (2018). “Tecrid Sanatı Üzerine Bir İnceleme”. Sosyal Bilimler Dergisi, 5/30: 1-5
5. Freud, S. (2011). Metapsikoloji, çev. Yardımlı, A., İstanbul: İdea Yayınevi.
6. İndick, W. (2011). Senaryo Yazarları İçin Psikoloji, çev. Yılmaz, E. ve Karaarslan, Y., İstanbul: Agora Kitaplığı.
7. Jung, C. G. (2006). Analitik Psikoloji, çev. Gürol, E., İstanbul: Payel Yayınları.
8. Külekçi, N. (1995). Açıklamalar ve Örneklerle Edebi Sanatlar, Ankara: Akçağ Yayınları.

9. Künüçen, H; Köksal, N. Y. (2021). “Psikanalitik Eleştiri Yaklaşımı ile Bir Film Okuması: Black Swan”. İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2): 419-439.
10. Macit, M.; Soldan, U. (2016). Edebiyat Bilgi ve Teorileri El Kitabı, Ankara: Grafiker Yayınları.
11. Parlatır, İ. (2014). Fuzûlî Türkçe Divan, Ankara: Akçağ Yayınları.
12. Saraç, Y. (2019). Eski Türk Edebiyatına Giriş: Söz Sanatları, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
13. Serttek, G. E. (2013). “Persona: Yüzün Anlamı”. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, no.16: 29-40.
14. Tarlan, A. N. ( 1981). Edebiyat Meseleleri, İstanbul: Ötüken Yayınları.
15. Zizek, S. (2011). İdeolojinin Yüce Nesnesi, İstanbul: Metis Yayınları.