The Short Story Writing of Kerim Sadi

Öz

Between roughly 1930 and 1975, Kerim Sadi emerged as a prominent representative of Turkish Marxism through his original and translated works on political thought. His critical studies on figures such as Namık Kemal and Ahmet Haşim likewise offered some of the earliest systematic examples of Marxist literary criticism in Turkey. Yet in the 1920s, the formative phase of his career, Sadi was chiefly known as a short story writer and gained recognition in the literary press with this identity. Despite this, his short fiction has not been examined comprehensively, and existing studies remain fragmentary. This article addresses that gap by analyzing 29 identified short stories, focusing primarily on content while also considering key formal features. It first outlines the historical and theoretical foundations of socialist aesthetics (socialist realism) that inform these texts. The stories are then thematically classified and evaluated in terms of their dominant motifs, their alignment with socialist aesthetics, and their relation to the broader literary climate of the period. Finally, issues of genre, imagery, and language are discussed. The study argues that Sadi’s short fiction reflects socialist aesthetics through its class-conscious and materialist perspective, while also displaying affinities with contemporary movements through its attention to Anatolian life and its clear, accessible style.

Anahtar Kelimeler

• Kerim Sadi
• socialist literature
• class perspective
• materialist approach
• propagandism

Kerim Sadi'nin Hikâyeciliği

Öz

Kerim Sadi, kabaca 1930-1975 yılları arasında ortaya koyduğu telif ve çeviri düşünce eserleriyle Türkiye’de Marksizm’in önde gelen temsilcileri arasında yer almıştır. Ayrıca Namık Kemal ve Ahmet Haşim üzerine yazdığı incelemelerle Türk eleştiri tarihinde Marksist ekolün ilk sistemli örneklerini ortaya koymuştur. Bununla birlikte yazarın 1920’li yıllarda çeşitli hikâyeler kaleme aldığı ve söz konusu dönemde daha çok hikâyeci kimliğiyle temayüz ettiği görülmektedir. Ne var ki bu hikâyeler, şimdiye kadar bütüncül ve sistemli bir değerlendirmeye konu edilmemiştir. Bu makalede, söz konusu boşluğu gidermek amacıyla yazarın tespit edilebilen 29 hikâyesi, ağırlıklı olarak içerik merkezli, yer yer biçimsel unsurları da kapsayan bir metin çözümlemesine tâbi tutulmuştur. Öncelikle metinlerin genelinin temel estetik zeminini oluşturan toplumcu gerçekçiliğin tarihsel ve kuramsal çerçevesi kısaca ele alınmış; ardından hikâyeler odaklanılan konu ekseninde tasnif edilerek öne çıkan içerik hususları toplumcu edebiyat estetiğiyle ilişkileri ve dönemin edebî atmosferi bağlamında değerlendirilmiştir. Son aşamada tür, imgeleştirme ve dil özellikleri üzerinde durulmuştur. İnceleme sonucunda Kerim Sadi’nin hikâyelerinin sınıfsal bakış, materyalist yaklaşım ve yer yer propagandacı tutum üzerinden toplumcu edebiyat estetiğini özgül bir biçimde temsil ettiği; bunun yanında Anadolu insanına yöneliş ve sade dil tercihleri bağlamında dönemin edebî yönelimleriyle ortaklıklar sergilediği saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Kerim Sadi
• toplumcu edebiyat
• sınıfsal bakış
• materyalist anlayış
• propagandacılık

Kaynakça

1. A. Cerrahoğlu. (1975). Türkiye'de Sosyalizmin Tarihine Katkı, İstanbul: May Yayınları.
2. Ahmed. (1924). “Ehram”, Aydınlık, S. 21, s. 550.
3. Ahmet Oktay. (2000). Toplumcu Gerçekçiliğin Kaynakları, İstanbul: Tüm Zamanlar Yayıncılık.
4. Anıt, Z. (1991). Türk Düşünce Tarihinde Kerim Sadi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: İstanbul.
5. Ataç, N. (1969). “Gençlere Dair”, Yazı Hayatının 50’nci Yılında Kerim Sadi, haz. Berke, F.B., İstanbul: Hilâl Basımevi, s. 29-30.
6. Bedik. (1910). “Amele Kızları-Bedbahtlık ve Felâket”, İştirak, S. 6, s. 80-84.
7. Bezirci, A. (1997). Halk ve Sosyalizm İçin Kültür ve Edebiyat, İstanbul: Evrensel Basım Yayın.
8. Celâlettin Ekrem. (1929a). “Fadime’nin Hikâyesi”, Muhit, S. 4, s. 265-266.

9. Celâlettin Ekrem. (1929b). “Deve Güreşi”, Muhit, S. 8, s. 575-578.
10. Celâlettin Ekrem. (1929c). “Gıllı Ayı”, Muhit, S. 9, s. 654-655.
11. Celâlettin Ekrem. (1929ç). “Kepçecik”, Muhit, S. 10, s. 746-748.
12. Celâlettin Ekrem. (1929d). “Arzuhal”, Muhit, S. 11, s. 815.
13. Celâlettin Ekrem. (1929e). “İmanı Bütün”, Resimli Ay, S. 9, s. 8-11.
14. Celâlettin Ekrem. (1929f). “Kanlı Bülbül”, 1928 En Güzel Hikâyeler, İstanbul: Resimli Ay, s. 121-126.
15. Celâlettin Ekrem. (1929g). “Sezar ve Kleopatra”, 1928 En Güzel Hikâyeler, İstanbul: Resimli Ay, s. 127-130.
16. Celâlettin Ekrem. (1929h). “-.....” 1928 En Güzel Hikâyeler, İstanbul: Resimli Ay, s. 127-130.
17. Celâlettin Ekrem. (1930a). “Gele!”, Resimli Ay, S. 11, s. 11-12.
18. Celâlettin Ekrem. (1930b). “İstihare”, Resimli Hikâye, s. 27-30.
19. Celâlettin Ekrem. (1930c). “Helvalı Yasin”, Resimli Ay, S. 12, s. 11, 39.
20. Celâlettin Ekrem. (1930ç). “Rüşvet”, Resimli Hikâye, 9-10.
21. Celâlettin Ekrem. (1930d). “On Sene Kontrato”, Resimli Hikâye, s. 28-29.
22. Celâlettin Ekrem. (1930e). “Dalga”, Resimli Hikâye, s. 18-21.
23. Celâlettin Ekrem. (1930f). “Öküz Kafası”, Resimli Hikâye, s. 22-23.
24. Celâlettin Ekrem. (1930g). “İmanı Bütün”, 1929 En Güzel Hikâyeler, İstanbul: Resimli Ay, s. 74-88.
25. Çamlıbel, F. N. (1969). Han Duvarları. İstanbul: MEB Yayınları.
26. Gorki, M. (2021). “Edebiyat Üzerine”, Sanatta Sosyalist Gerçekçilik, haz. Gülseçgin, İ., İstanbul: Sarmal Kitabevi, s. 63-90.
27. Güngör, B. (2023). “Eleştirmen Yönüyle Kerim Sadi”, Sosyal Bilimler Dergisi, S. 62, s. 15-51.
28. Güngör, B. (2024a). Ortodoks Kurgunun Heterodoks Düzlemden Görünüşü: ‘Ansiklopedideki Vahşi’nin ‘Estetik Boyut’u”, Akademik Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, C. 8, S. 1, s. 39-59.
29. Güngör, B. (2024b). Toplumcu Türk Edebiyatının Doğuşu (1909-1929), Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları.
30. Güran, A.E. (1977). “Kerim Sadi İçin Yazabilmek O Kadar Güç ki”, Katkı, S. 32, s. 15-19.
31. Hikâyeci Arkadaş (1925). “Gazi”, Orak Çekiç, S. 1, s. 4.
32. İleri, R.N. (2007). Kurtuluş: 1 Mayıs 1919-Şubat 1920 Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası Organı / Kurtuluş: Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde, İstanbul: TÜSTAV Yayınları.
33. İmzasız (1930). “Celâlettin Ekrem”, 1929 En Güzel Hikâyeler, İstanbul: Resimli Ay, s. 72-73.
34. Kagan, M. (2021). “Proleter Sanatın İlk Tomurcukları”, Sanatta Sosyalist Gerçekçilik, haz. Gülseçgin, İ., İstanbul: Sarmal Kitabevi, s. 115-141.
35. Kemal Tahir (1969). “Kerim Sadi”, Yazı Hayatının 50’nci Yılında Kerim Sadi, haz. Berke, F.B., İstanbul: Hilâl Basımevi, s. 49.
36. Kerim Sadi (1924a). “Kara Cadının Tılsımı”, Aydınlık, S. 21, s. 546-47.
37. Kerim Sadi (1924b). “Proletaryanın Rüyası”, Aydınlık, S. 22, s. 574-576.
38. Kerim Sadi (1924c). “İki Resim Levhası”, Aydınlık, S. 25, s. 649-650.
39. Kerim Sadi (1924ç). “‘Proletarya ve ‘Zengin Sınıfı’”, Aydınlık, S. 26, s. 675-676.
40. Kerim Sadi (1925a). “Resimsiz Resim Sergisi”, Aydınlık, S. 30, s. 819-820.
41. Kerim Sadi (1925b). “Gökalp’ın Portresi”, Aydınlık, S. 31, s. 827-828.
42. Kerim Sadi (1925c). “Anadolu”, Aydınlık, S. 31, s. 836-837.
43. Kerim Sadi (1925ç). “Harap Çiftlikte İki Köpek”, Aydınlık, S. 31, s. 844.
44. Kerim Sadi (1925d). “Altın Sarrafları”, Yoldaş, S. 1-500, s. 2.
45. Kerim Sadi (1929). Ansiklopedideki Vahşi, İstanbul: Selamet Matbaası.
46. Kerim Sadi (1933). Ahmet Haşim, İstanbul: İnsaniyet Kütüphanesi.
47. Lenin, V.İ. (1968). Sanat ve Edebiyat, çev. Şerif Hulûsi, İstanbul: Payel Yayınları.
48. Lenin, V.İ. (2016). Devlet Üzerine, çev. Beyhan, M., İstanbul: Yordam Kitap.
49. Lukacs, G. (1975). Çağdaş Gerçekçiliğin Anlamı, çev. Çapan, C. İstanbul: Payel Yayınları.
50. Lunaçarski, A. (2021). “Edebiyatın Ödevi”, Sanatta Sosyalist Gerçekçilik, haz. Gülseçgin, İ., İstanbul: Sarmal Kitabevi, s. 57-62.
51. Maral İşaşır, C. (2006). Resimli Ay Dergisinde (1928-1930) Edebi ve Fikrî Gelişmeler, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Ankara.
52. Marx, K. (2009). Hegel’in Hukuk Felsefesinin Eleştirisi, çev. Somer, K., Ankara: Sol Yayınları.
53. Marx, K.; Engels, F. (2021). Komünist Manifesto, çev. Satlıgan, N., İstanbul: Yordam Kitap.
54. Meriç, C. (1969). “Kerim Sadi”, Yazı Hayatının 50’nci Yılında Kerim Sadi, haz. Berke, F.B., İstanbul: Hilâl Basımevi, s. 121.
55. Nâzım Hikmet (1969). “Ansiklopedideki Vahşi”, Yazı Hayatının 50’nci Yılında Kerim Sadi, haz. Berke, F.B., İstanbul: Hilâl Basımevi, s. 25-26.
56. Nevzad Mahmut (1928). “Ciğara Dürmek Sırası mı?”, Muhit, S. 2, s. 103-105.
57. Nevzad Mahmut (1929). “Sarığımız Aşâ Endi Gârı”, Muhit, S. 3, s. 194-195.
58. Parkhomenko M.; Myasnikov, A. (2021). “Sosyalist Sanattaki Evrim”, Sanatta Sosyalist Gerçekçilik, haz. Gülseçgin, İ., İstanbul: Sarmal Kitabevi, s. 35-55.
59. Politzer, G. (2008). Felsefenin Temel İlkeleri, çev. Esençay, E., İzmir: İlya Yayınevi.
60. Tez, İ.B. (1969). “40 Yıl Önce Kerim Sadi”, Yazı Hayatının 50’nci Yılında Kerim Sadi, haz. Berke, F.B., İstanbul: Hilâl Basımevi, s. 78-84.
61. Toprak, Z. (2015). “Aydınlık’tan Katkı’ya Kerim Sadi’nin Türkiye’de Marksist Düşünceye Katkısı”, Academia.edu,https://www.academia.edu/20007023/Aydınlıktan_Katkıya_Kerim_Sadinin_Türkiyede_Marksist_Düşünceye_Katkısı, Erişim tarihi: 5.12.2025.
62. Tunçay, M. (2009). Türkiye’de Sol Akımlar (1908-1925), C.1, İstanbul: İletişim Yayınları.
63. Tükenmez, H. (2017). Resimli Hikâye Dergisi Üzerine Bir İnceleme, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Ankara.
64. Uslu, M.F. (2004). Resimli Ay Magazine (1929-1931): The Emergence of An Oppositional Focus Between Socialism and Avant-Gardism, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü: İstanbul.
65. Yalçın-Çelik, S.D. (2002). “Türk Edebiyatında Kısa Hikâye Hakkında Yapılan Çalışmalar”, Türkbilig, C. 3, S. 3, s. 106-129.