Moral Legitimating Discourse and the Tales of Keloglan

Öz

Keloğlan is a unique folktale hero, distinguished by his singular character and his role as a figure who reacts against the constraints of social class. Within the framework of a "morally legitimizing discourse," actions that might otherwise be considered wrong gain justification in the eyes of the collective conscience; such actions are transformed into moral imperatives. Behavior that would be deemed unacceptable within the established public order is rendered justifiable through the construction of a new reality. The process of rationalizing and legitimizing one’s actions constitutes the core structure of this legitimizing discourse. Such a moral discourse simultaneously serves as an antithesis to exclusionary rhetoric and moral alienation. Keloğlan employs this morally legitimizing discourse to dismantle the injustices and inequities born of class stratification. The tricks and ruses he uses against certain groups- who exploit their social influence for malevolent ends -are, in effect, a well-deserved consequence for their own wrongdoing. At times, Keloğlan responds to his adversaries with malice; yet, within the social narrative, his actions are perceived as a legitimate prerogative. Through this moral discourse, even when Keloğlan’s actions are inherently wrong, they garner sympathy by virtue of the legitimate cause they serve. On behalf of society, Keloğlan exacts punishment upon those who abuse their power. The morality of his actions is framed in such a way-both internally and within the collective conscience -that it becomes beyond reproach, and the very perception of "rightness" takes on a new value. In this context, an otherwise "wrong" action is reframed and reorganized within a framework of moral legitimacy. This study examines the tales of Keloğlan through the lens of this morally legitimizing discourse. In this context, the expression of moral legitimizing discourse -which serves as a sociological indicator-within the genre of the folktale has been examined. A hermeneutic approach was applied to explore the relationship between Keloğlan folktales and moral discourse. The objective of the hermeneutic method is to interpret the data obtained and present these interpretations to the reader.

Anahtar Kelimeler

• Fairy tale
• Moral legitimating discourse
• Keloglan tales
• culture

Ahlâkî Meşrulaştırıcı Söylem ve Keloğlan Masalları

Öz

Keloğlan kendine özgü karakteri ve sosyal sınıf rollerine tepkinin temsilcisi olarak farklı bir masal kahramanıdır. Ahlaki meşrulaştırıcı söylemde yanlış olan eylemin haklılığı toplum vicdanında meşruluk kazanır; yanlış eylem, ahlaki bir zorunluluk hâlini alır. Kamusal düzende kabul edilmeyecek bir davranış yeni bir gerçeklik kurgusuyla haklılık kazanır. Yapılan eylemi mantığa bürüme ve meşrulaştırma, meşrulaştırıcı söylemin temel yapısıdır. Ahlaki meşrulaştırıcı söylem aynı zamanda dışlayıcı söylemin ve ahlaki uzaklaşmanın karşılığıdır. Keloğlan sınıfsal farklılıkların yarattığı adaletsizliği ve haksızlıkları ahlaki meşrulaştırıcı söylemle yok eder. Toplumsal nüfuzlarını kötülük için kullanan belli zümreler karşısında yapılan hileler, oyunlar bu kişilerin kötülükleri karşısında hak ettikleri bir sonuçtur. Keloğlan bazen rakiplerine karşı kötülükle cevap verir. Bu durumda toplumsal söylem Keloğlan’ın yaptıklarını bir hak olarak görür. Ahlaki meşrulaştırıcı söylemle Keloğlan’ın eylemleri yanlış olsa da meşru bir sebeple sempati kazanır. Keloğlan elindeki gücü kötüye kullananların cezasını toplum adına verir. Eylemin ahlakiliği sorgulanamayacak şekilde içsel ve toplumsal vicdanda kurgulanır, doğruluk algısı yeni bir değer kazanır. Yanlış eylem, ahlaki meşruluk çerçevesinde yeniden düzenlenir. Çalışmada Keloğlan masalları ahlaki meşrulaştırıcı söylem açısından incelenmiştir. Bu bağlamda sosyolojik bir gösterge olan ahlaki meşrulaştırıcı söylemin masal türünde ifade edilişi değerlendirilmiştir. Keloğlan masalları ve ahlaki söylem ilişkisi bağlamında hermeneutik yöntem uygulanmıştır. Hermeneutik yöntemde amaç elde edilen verileri yorumlamak ve okuyucuya sunmaktır.

Anahtar Kelimeler

• Masal
• Ahlaki meşrulaştırıcı söylem
• Keloğlan masalları
• kültür

Kaynakça

1. Akkaya, N. (2014). “Keloğlan Masallarında Yer Alan Değerlerin İncelenmesi”, The Journal of Academic Social Science, 312-324.
2. Alangu, T. (2014). Keloğlan Masalları, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
3. Bandura, A. (2022). “İnsanlık Dışı Suçlarda Ahlaki Uzaklaşma”, çev. Koçak, A., Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 48, 361-384.
4. Bettelheim, B. (2019). Masalların Büyüsü/ Masalların İşlenişi, Önemi ve Psikanalatik Anlamları, İstanbul: İnkılap Yayınları.
5. Boratav, P. N. (2015). Az Gittik Uz Gittik, Ankara: İmge Kitabevi.
6. Demren, Ö.; Köse Karaca, B.; Demren, Ç. (2020). Evaluation of the role of lie in daily life and Turkish tale type Keloğlan/The Bald-boy in the frame of Other-directedness schema domain. Journal of Human Sciences, 17(4), 967-973.
7. Harmancı, M. (2012). “Keloğlan’ın Mitik Aynadaki Görüntüsü”, Milli Folklor, S. 94, 72-80.
8. Kasapoglu, E.; Yeşildal, Ü. Y. (2026). Keloğlan Tipi İle Kalenderî Tipi Arasındaki Benzerlikler. Bayterek Uluslararası Akademik Araştırmalar Dergisi, 9(1), 29-46.

9. Kıraç, E. (1997). “Masallarda Rasyonalite Problemi”, Milli Folklor, S. 36, 15(9), 45-48.
10. Kuşci İ.; Bakır V. (2025). “Ahlaki Uzaklaşma ve Zorbalık Davranış: Türkiye Örnekleminde Yeni Bir Ölçeğin Psikometrik İncelenmesi”, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, S: 73, 635-659.
11. Louise von Franz, M. (2021). Masalları Yorumlamak, çev. Şeref, C., İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
12. Okutan, N. (2019). “Vicdani/Ahlaki Körleşme: Sosyal Kimlik, Algılanan Gruplararası Tehdit, Yetkecilik ve Söylem İlişkileri Bağlamında Değerlendirme”, Sosyal Bilimlerde Akademik Araştırmalar, ed.Taştan, Z., İstanbul: Hiperyayın, 115-142.
13. Özdemir, M. (2021). Mitten Medyaya Keloğlan. İstanbul: Arı Sanat Yayınevi.
14. Özünel Ölçer, E. (2005). “Kel Ata’dan Keloğlan’a ‘Hilebaz’ Dönüşüm”, Milli Folklor, S.67, 47-52.
15. Sakaoğlu, S. (2002). Gümüşhane ve Bayburt Masalları. Ankara: Akçağ Yayınları.
16. Sarı, A. Ercan,; C. A. (2008). Masalların Psikanalizi, Erzurum: Salkımsöğüt Yayınları.
17. Seyidoğlu, B.(1975). Erzurum Halk Masalları Üzerinde Araştırmalar, Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları.
18. Sezgin, R. (2023). “Yeni Bir Halkbilimi Türü Olarak ‘Yalan”. Turcology Research, 78, 367-376.
19. Şimşek, E. (2001). Yukarıçukurova Masallarında Motif ve Tip Araştırması I-II, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
20. Şimşek, E. (2017). “Türk Masallarının Millî Tipi: Keloğlan”, Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi. S. 11, 41-57.
21. Tanyıldız, S. (2025). “Mehmed (Çaylak) Tevfik’in İki Gelin Odası Adlı Eserinin Halk Kültürü Unsurları Açısından Değerlendirmesi”, Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 9(1), 564-581.
22. Turhan Tuna, S. (2016). “Keloğlan ile Köyağası Adlı Masalın Varoluşçuluğun Temel Bazı Kavramları Çerçevesinde Yorumlanması”, Milli Folklor, S. 110, 56-67.