Müstecâbizâde İsmet’in Tenkit İçerikli Biyografik Yazıları II: Fuzûlî, Hâfız-ı Şirâzî

Öz

Ara Nesil şair ve yazarlarından olan Müstecâbîzâde İsmet, Muallim Nâcî ekolüne bağlı olup eski Türk şiiri taraftarlarındandır. Edebiyatımızın yüzünü Batıya döndüğü ve Batılı pek çok tür ve tekniğin edebî sahada görüldüğü bu dönemde, Müstecâbîzâde İsmet ve bir kısım Ara Nesil muharrirleri, çeşitli dergilerde kaleme aldıkları yazılar ile âdetâ eski Doğu ve Türk şiiri geleneğinin savunucusu durumuna gelmişlerdir. Bu yazar ve şairler, Batılılaşmanın karşısında şiddetle durmamış ancak köklü edebî ve kültürel gelenekten de faydalanılması gerektiğini belirtmişlerdir. Müstecâbîzâde İsmet de özellikle 1893-1901 yılları arasında çeşitli dergi ve gazetelerde edebiyat tarihi ve edebiyat tenkidi alanında yazdığı yazılarla dikkat çekmektedir. İsmet’in “Mektep” dergisinin ““Terâcîm-i Ahvâl Dairesi” başlıklı yazı bölümünde Fuzûlî ve Hâfız-ı Şirâzî gibi Doğu edebiyatının klasik isimleri hakkında kaleme aldığı yazılar, klasik şairlerin modern edebî eleştiri tekniğiyle değerlendirildiği yazılardır. Yazar bu makalelerinde Fuzûlî ve Hâfız hakkında klasik tezkire yazarlarının yaklaşımlarının yanı sıra, şairler hakkında daha farklı değerlendirmelerde bulunmuştur. Bu çalışmada eski edebiyat taraftarı olarak Batı etkisi karşısında klasik Doğu ve Türk şiirini savunan Müstecâbîzâde İsmet’in Fuzûlî ve Hâfız hakkında kaleme aldığı makaleler değerlendirilecek ve bu yazılar çeviriyazıya aktarılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Eski Türk edebiyatı
• Müstecâbîzâde İsmet
• Tenkit
• Ara Nesil
• Fuzûlî
• Hâfız

Destekleyen Kurum

Van YYÜ BAP Birimi

Proje Numarası

SBA-2024-10984

Teşekkür

Bu çalışma Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi BAP Biriminin desteklediği SBA-2024-10984 kodlu "Müstecabizade İsmet: Naili-i Kadim Adlı Eseri ve Diğer Makaleler" başlıklı araştırma projesinden üretilmiştir.

Müstecâbîzâde İsmet's Critical Biographical Writings II: Fuzûlî, Hâfız-ı Şirâzî

Öz

Müstecâbîzâde İsmet Bey, a poet and writer from the “Intermediate Generation”, belonged to the Muallim Nâcî school and was a supporter of classical Turkish poetry. During this period, when Turkish literature turned towards the West and many Western genres and techniques appeared in the literary field, Müstecâbîzâde İsmet and some writers of the "Intermediate Generation" became, in effect, defenders of the old Eastern and Turkish poetry tradition through their writings in various magazines. These writers and poets did not vehemently oppose Westernization, but they also argued that it was necessary to draw upon the deep-rooted literary and cultural tradition. Müstecâbîzâde İsmet is particularly noteworthy for his writings on literary history and literary criticism published in various magazines and newspapers between 1893 and 1901. Ismet's articles in the "Biographical Section" of the "Mektep" magazine, which he wrote about classical figures of Eastern literature such as Fuzûlî and Hâfız-ı Şirâzî, are writings in which classical poets are evaluated using modern literary criticism techniques. In these articles, the author offers more realistic and in-depth assessments of Fuzûlî and Hâfız, in addition to the approaches of classical biographical writers. This study will evaluate the articles written by Müstecâbîzâde İsmet, a supporter of classical literature who defended classical Eastern and Turkish poetry against Western influence, on Fuzûlî and Hâfız, and these writings will be transcribed.

Anahtar Kelimeler

• Old Turkish literature
• Müstecâbîzâde İsmet
• Criticism
• Intermediate Generation
• Fuzûlî
• Hâfız

Proje Numarası

SBA-2024-10984

Kaynakça

1. Andı, M. F. (2006). “Müstecâbîzâde İsmet Bey”, TDV İslam Ansiklopedisi. C. 32, İstanbul: TDV Yayınları.
2. Andı, M. F. (1985). Ara Nesil Şairi Mehmed Celal, Hayatı Görüşleri Şiirleri. İstanbul: Alfa Yayınları.
3. Babacan, M. (1993). Ara Nesil’de Tenkid. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
4. Canım, R. (2018). Latîfî: Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ, Ankara: KTB Yayınları, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/60327,latifi-tezkiretus-suara-ve-tabsiratun-nuzamapdf.pdf?0, 25.02.2026.
5. Devellioğlu, F. (2003) Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat. Ankara: Aydın Kitabevi.
6. Gariper, C. (2011). “Geçiş Dönemi: Ara Nesil”. Yeni Türk Edebiyatı El Kitabı (1839-2000). (Ed. Ramazan Korkmaz.) Ankara: Grafiker Yayınları.
7. Gazel, A. A. (2012). “Müstecâbîzâde İsmet Bey’in Midilli Sürgünü ve Sürgünden Kurtulma Girişimleri”, A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi (TAED), S. 47, 257-276.
8. Gür, A. (2013) Türk Tenkit Tarihi: Ders Notları. Konya: Palet Yayınları.

9. İpekten, H. (2013). Fuzûlî: Hayatı-Sanat-Eserleri Bazı Şiirlerinin Açıklamaları, Ankara: Akçağ Yayınları.
10. Kaplan, M. (1987). Tevfik Fikret Devir-Şahsiyet-Eser. İstanbul: Dergâh Yayınları.
11. Kaya, A. İ. (2013). “Türk Edebiyatında Ara Nesil”, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(9), 148-159.
12. Kolcu, A. İ. (2018). Ara Nesil Edebiyatı. Erzurum: Salkımsöğüt Yayınları.
13. Levend, A. S. (2016). Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları, C. I. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
14. Macit, M. (2020). “Fuzûlî”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fuzuli-mdbir. 22.03.2026.
15. Mazıoğlu, H. (2011). Fuzûlî Üzerine Makaleler, Ankara: TDK Yayınları.
16. Müstecâbîzâde İsmet, “Terâcim-i Ahvâl Dairesi: Fuzûlî”, Mektep, 3. Sene, nr. 36, 20 Temmuz 1311/2 Ağustos 1985, 442-447.
17. Müstecâbîzâde İsmet, “Hâfız-ı Şirâzî’nin Muhtasar Tercüme-i Hâli”, Mektep, 3. Sene, nr. 26, 2 Mart 1310/14 Mart 1985, 589-591.
18. Özsarı, M. (2007). Müstecâbîzâde İsmet: Hayatı ve Eserleri. İstanbul: 3F Yayınevi.
19. Öztürk, M-Öntürk, T. (2023). Bursalı Eşref Divanı: Pâk Divân-ı Eşrefü’ş-Şu’arâ, Ankara: Grafker Yayınları.
20. Solmaz, S. (2018). Ahdî ve Gülşen-i Şu’arâ’sı, Ankara: KTB Yayınları, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/56733,ahdi-gulsen-i-suarapdf.pdf?0, 25.03.2026.
21. Şentürk, A. A. (2006). “Klasik Türk Şiir Estetiği: Oluşumu, Sınırları, Fikrî-Felsefi Temelleri”, Türk Edebiyatı Tarihi, C. I, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
22. Yazıcı, T. (1997). “Hâfız-ı Şirâzî”, TDV İslam Ansiklopedisi, C. 15, İstanbul: TDV Yayınları, 103-106.