Ferit Edgü’nün İlk Dönem Hikâyelerinde Fransız Yeni Roman Estetiğinin Etkileri

Öz

Bu çalışma, Ferit Edgü’nün Kaçkınlar, Bozgun ve Devam isimli eserlerinde yer alan ilk dönem hikâyelerini Fransız Yeni Roman (Nouveau Roman) akımının temel ilkeleri ekseninde incelemektedir. Edgü’nün hikâyeleri üzerine yapılan çözümlemede, anlatının yapısal özelliklerinin klasik olay örgüsünden, karakter merkezli kurgu anlayışından ve psikolojik nedensellikten uzaklaştığı tespit edilmiştir. Çalışmada Robbe-Grillet, Sarraute ve Buto’un anlatı kuramlarından hareketle Edgü’nün hikâyelerinde olay örgüsünün çözülmesi, anlatıcının konumunun belirsizleşmesi, zamanın parçalanması, nesnelerin özneleşmesi ve dilin anlamdan çok ses ve sessizlik düzleminde işlev kazanması incelenmiştir. Edgü’nün hikâyelerinde anlam, olayın içinde değil bakışın, sesin ve sessizliğin alanında doğmaktadır. Dil, anlatıdaki işlevini temsil ve iletimden çok varlık ve titreşim düzeyine taşır. Bu bağlamda yazarın anlatı pratiği, Türk hikâyeciliğinde modernist estetiğin özgün bir örneğini oluşturur. Çalışmanın temel iddiası, Edgü’nün Yeni Roman’ı yalnızca uygulamakla kalmadığı; toplulluğun nesneleştirme, kamera-göz ve ilahi anlatıcının çöküşü gibi biçimsel mekanizmalarını ödünç alarak bunları, Yeni Roman’ın sistemli olarak dışladığı bunaltı, yabancılaşma ve travma eksenindeki varoluşçu bir içerikle doldurup özgün bir sentez kurduğudur. Böylece Edgü, anlatının anlam merkezini dağıtıp dili bir varoluş biçimi hâline getirir.

Anahtar Kelimeler

• Ferit Edgü
• Yeni Roman
• Modernist Hikâye
• Anlatı Kuramı
• Sessizlik Estetiği

The Influence of French Nouveau Roman Aesthetics on Ferit Edgü’s Early Short Story

Öz

This study examines Ferit Edgü’s short stories, Kaçkınlar, Bozgun ve Devam, in relation to the key principles of the French Nouveau Roman. Focusing on his short stories, the analysis reveals a radical departure from traditional narrative conventions, including linear plot structure, character-centered storytelling, and psychological causality. Drawing upon the narrative theories of Alain Robbe-Grillet, Nathalie Sarraute, and Michel Butor, the study investigates how Edgü’s fiction embodies five defining features of the Nouveau Roman: the dissolution of plot, the ambiguity of narrative voice, the fragmentation of time, the transformation of objects into narrative subjects, and the displacement of meaning by sound and silence. In Edgü’s narratives, meaning emerges not through events but through the interplay of perception, sound, and stillness. Language ceases to represent and instead becomes an ontological vibration. The study argues that Edgü is not a faithful follower of the Nouveau Roman but an original synthesizer who borrows its formal apparatus—objectification, the camera-eye, the collapse of the omniscient narrator—while filling it with the existentialist content (anxiety, alienation, trauma) that Nouveau Roman programmatically excluded. In this way, his narrative practice constitutes a distinctive manifestation of modernist aesthetics in Turkish literature

Anahtar Kelimeler

• Ferit Edgü
• Nouveau Roman
• Modernist Short Story
• Narrative Theoriy
• Aesthetics of Silence

Kaynakça

1. Akatlı, F. (1982). Bir Pencereden, İstanbul: Adam Yayınları.
2. Andaç, F. (1997). Söz Uçar Yazı Kalır, İstanbul: Toplumsal Dönüşüm Yayınları.
3. Barthes, R. (2006). Yazının Sıfır Derecesi, çev. Yücel, T., İstanbul: Metis Yayınları.
4. Butor, M. (1991). Roman Üstüne Denemeler, çev. Rifat, M.; Rifat, S., İstanbul: Düzlem Yayınları.
5. Deveci, U. (2012). Varoluş ve Bireyselleşme Açısından Ferit Edgü Anlatılarında Yapı ve İzlek, İstanbul: Akçağ Yayınları.
6. Edgü, F. (1965). “Yeni Roman’a Toplu Bir Bakış Denemesi”, Yeni Dergi, C. 2 (15), s. 497-507.
7. Edgü, F. (1986). Şimdi Saat Kaç, İstanbul: Ada Yayınları.
8. Edgü, F. (2000). Bütün Ders Notları, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

9. Edgü, F. (2014). Leş-Toplu Öyküler. İstanbul: Sel Yayınları.
10. Kudret, C. (1990). Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman, İstanbul: İnkılap Kitabevi.
11. Kütükçü, T. (2004). “Modernist Öyküye Giden Yolda Havuz Başı”, Bir İnsanı Sevmek: Sait Faik, haz. Ertem, S. O. , İstanbul: Alkım Yayınları.
12. Landfried, C.; Wagner, O. (2021). Nouveau Roman: Correspondance (1946-1999), Paris: Gallimard.
13. Lekesiz, Ö. (2000). “Öykücülüğümüzde Dönemler”, Hece-Türk Öykücülüğü Özel Sayısı, (46-47), 28-36.
14. Naci, F. (1990). Sait Faik’in Hikâyeciliği, İstanbul: Adam Yayınları.
15. Nadeau, M. (1981). “Yeni Roman ve Alain Robbe-Grillet”, Yeni Roman, çev. Bezirci, A., İstanbul: Yazko Yayınları.
16. Oktay, A. (1983). Yazılanla Okunan, İstanbul: Yazko Yayınları.
17. Özata, Dirlikyapan, J. (2010). Kabuğunu Kıran Hikâye-Türk Öykücülüğünde 1950 Kuşağı, İstanbul: Metis Yayınları.
18. Özgül, M. K. (2024). Cumhuriyet Sonrası Türk Edebiyatında Akımlar ve Takımlar. A. Bozkurt (Haz.), Cumhuriyet’in 100. Yılında Türk Edebiyatı içinde (s. 41-77). İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
19. Parla, J. (2010). Don Kişot’tan Bugüne Roman, İstanbul: İletişim Yayınları.
20. Merleau-Ponty, M. (2017). Algının Fenomenolojisi. İstanbul: İthaki Yayınları.
21. Robbe-Grillet, Alain. (1981). Yeni Roman, çev. Bezirci, A., İstanbul: Yazko Yayınları.
22. Rifat, M. (1991). “Yeni Roman, Michel Butor ve Roman Üstüne Denemeler”, Roman Üstüne Denemeler, çev. Rifat, M; Rİfat, S., İstanbul: Düzlem Yayınları.
23. Sarraute, N. (1985). Kuşku Çağı, çev. Kösemihal, B., İstanbul: Adam Yayınları.
24. Sazyek, H. (2013). Roman Terimleri Sözlüğü, Ankara: Hece Yayınları.
25. Şakar, C. (2018). 40 Soruda Türk Öyküsü, İstanbul: Ketebe Yayınevi.
26. Tilbe, A. (2005). “Nathalie Sarraute’un Yönelişle’inde Bir Yeni Roman Okuması”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 13 (1), s. 25-32.
27. Yivli, O. (2011). “Ferit Edgü’de Gerçeklik Sorunsalı”, Folklor/Edebiyat, C.17 (66), s. 137-143.