Pragmatik Yetkinlik ve Kültürel Anlamın Öğretiminin Sınırları: Türkçe Bakış Açısıyla Rusçanın Sosyopragmatik Bir Analizi

Öz

Bu çalışma, yabancı dil olarak Rusça öğretiminde pragmatik yetkinliğin rolünü incelemekte ve bu yetkinliğin öğretimde neden yalnızca sınırlı ölçüde ele alınabildiğini araştırmaktadır. Çalışma, Türkçe dil geçmişine sahip öğreniciler için yorumlama ve kullanımda güçlükler yaratma potansiyeli taşıyan Rusça pragmatik unsurlara odaklanmaktadır. Analiz dilsel yapı ile kültürel anlam arasındaki ilişki, sosyal mesafe, hitap biçimleri, dolaylılık stratejileri ve söylem düzeni gibi temel alanları ele almaktadır. Nitel ve kuramsal temelli bir yaklaşım benimseyen çalışma, pragmatik yetkinlik ve iletişimsel yetkinlik alanındaki literatürden yararlanmakta ve bu kuramsal çerçeveleri Rusça söylemlerin yorumlayıcı analizi aracılığıyla değerlendirmektedir. Bulgular, pragmatik yetkinliğin doğası gereği bağlama duyarlı ve kültürel olarak gömülü olduğunu göstermektedir. Emir ve nezaket biçimleri, "ты/вы" (sen/siz) ayrımı ile söylemdeki kısalık ve sessizlik kalıpları, iletişimsel anlamın şekillenmesinde merkezi bir rol oynamaktadır. Bulgular ayrıca, öğrenicilerin karşılaştıkları güçlüklerin dil bilgisel yetersizliklerden çok pragmatik yorumlama süreçlerinden kaynaklandığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, kurallara dayalı öğretim yaklaşımlarının ötesine geçilerek bağlamsal farkındalığın geliştirilmesinin önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Edimbilim
• Pragmatik yetkinlik
• Kültürel anlam
• Rusça
• Sosyopragmatik
• Sosyopragmatik aktarım

Pragmatic Competence and the Limits of Teaching Cultural Meaning: A Sociopragmatic Analysis of Russian From a Turkish Perspective

Öz

This study examines the role of pragmatic competence in Russian as a foreign language and explores why it remains only partially accessible to explicit instruction. The study focuses on aspects of Russian pragmatics that may pose difficulties for interpretation and use for learners with a Turkish background. The analysis addresses key domains, including the relationship between linguistic structure and cultural meaning, social distance, forms of address, indirectness strategies, and discourse organization. Adopting a qualitative, theoretically grounded approach, the study draws on relevant literature on pragmatic and communicative competence and evaluates these frameworks through an interpretative analysis of Russian discourse. The findings demonstrate that pragmatic competence is inherently context-sensitive and culturally embedded. Features such as imperative and polite forms, the ‘ты / вы’ (sing. you / plur. you) distinction, and patterns of brevity and silence in discourse play a central role in shaping communicative meaning. The results further indicate that learner difficulties stem primarily from challenges in pragmatic interpretation rather than from deficiencies in linguistic knowledge. These findings highlight the importance of fostering contextual awareness rather than relying solely on rule-based instruction.

Anahtar Kelimeler

• Pragmatics
• Pragmatic competence
• Cultural meaning
• Russian
• Sociopragmatics
• Sociopragmatic transfer

Kaynakça

1. Alpar, M. (2013). “Yabancı dil öğretiminde kültürel unsurların önemi”, Journal of Language and Linguistic Studies, 9(1), 95-106. https://izlik.org/JA55ZB24WX
2. Arutyunova, N. D. (1999). Yazyk i mir cheloveka. Moskva: Yazyki russkoy kul'tury.
3. Bachman, L. F. (1990). Fundamental considerations in language testing. Oxford: Oxford University Press.
4. Bardovi-Harlig, K. (1999). “Exploring the Interlanguage of Interlanguage Pragmatics: A Research Agenda for Acquisitional Pragmatics”, Language Learning, 49, 677-713. https://doi.org/10.1111/0023-8333.00105
5. Brown, P., & Levinson, S. C. (1987). Politeness: Some universals in language usage. Cambridge: Cambridge University Press.
6. Canale, M., & Swain, M. (1980). “Theoretical bases of communicative approaches to second language teaching and testing”, Applied Linguistics, 1(1), 1-47. https://doi.org/10.1093/applin/I.1.1
7. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE.
8. Çakır, İ. (2011). “Yabancı dil öğrenme ortamlarında kültürün rolü”, Milli Eğitim Dergisi, 41(190), 248-255. https://izlik.org/JA47ZJ55BA

9. Çekici, Y. E. (2024). “Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi Programı’nda Yer Alan Kazanımların Edimsel Yetkinlik Bağlamında İncelenmesi”, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(3), 871-890. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1175352
10. Formanovskaya, N. I. (2002). Kul’tura obshcheniya i rechevogo etiketa, Moskva: Izdatel’stvo IKAR.
11. Hymes, D. (1972). “On communicative competence”, Sociolinguistics: Selected readings, Pride, J. B. & Holmes, J. (eds), (pp. 269–293). Harmondsworth: Penguin Books. https://ia800105.us.archive.org/26/items/in.ernet.dli.2015.118785/2015.118785.Sociolongustics.pdf (Accessed 12 January 2026).
12. Kanık, M. (2023). “A Review of Pragmatics Studies Focusing on English Language Teaching in the Turkish Context”, Kastamonu Education Journal, 31(4), 576-589. https://doi.org/10.24106/KEFDERGI-2023-0016
13. Karasik, V. I. (2002). Yazykovoy krug: lichnost’, kontsepty, diskurs, Volgograd: Peremena.
14. Kasper, G., & Rose, K. R. (2002). Pragmatic development in a second language, Oxford: Blackwell.
15. Kecskes, I. & Horn, L. R. (2007). Explorations in pragmatics, New York: Mouton de Gruyter.
16. Kramsch, C. J. (1985). “Classroom interaction and discourse options”, Studies in Second Language Acquisition, 7(2), 169–183. https://doi.org/10.1017/s0272263100005350
17. Kramsch, C. J. (1993). Context and culture in language teaching, Oxford: Oxford University Press. https://archive.org/details/contextculturein0000kram_g2j6/mode/2up (Accessed 03 January 2026)
18. Levinson, S. C. (1983). Pragmatics, Cambridge: Cambridge University Press.
19. Memiş, M., & Şentürk, R. (2023). “Edimbilimin Dil Öğretimine Katkıları”, Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Özel Sayı 1 (Cumhuriyetin 100. Yılına), 239-265. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1360195
20. Namlı, Ş. (2023). “Pragmatik Dil Becerilerinin Değerlendirilmesi”, Journal of Child and Development, 6(11), 67-92. https://doi.org/10.36731/cg.1160917
21. Saraç, H. (2025a). “Formy obrashcheniya v turetskoy i russkoy lingvokul’turakh v ramkakh mezhkul’turnoy kommunikatsii”, Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 13(44), 517-539. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1687033
22. Saraç, H. (2025b). “Rusça konuşma kültürüne özgü kalıp sözler”, Uluslararası Dil, Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi (UDEKAD), 8 (3), 1320-1340. DOI: https://doi.org/10.37999/udekad.1720079
23. Şakar, R. (2024). “Rusçanın yabancı dil olarak öğretimine ve öğrenimine etki eden dilsel, bireysel ve sosyolojik faktörler”, Rusçanın yabancı dil olarak öğretimi (teorik, uygulamalı ve yöntemsel yaklaşımlar), Şakar, R. (Ed.), pp. 69-90. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
24. Takkaç Tulgar, A. (2016). “The Role of Pragmatic Competence in Foreign Language Education”, Turkish Online Journal of English Language Teaching, 1(1), 10-19. https://doi.org/10.32959/tojelt.229304
25. Ter-Minasova, S. G. (2000). Yazyk i mezhkul’turnaya kommunikatsiya, Moskva: Slovo.
26. Thomas, J. (1983). “Cross-cultural pragmatic failure”, Applied Linguistics, 4(2), 91–112. https://doi.org/10.1093/applin/4.2.91
27. Vereshchagin, E. M., & Kostomarov, V. G. (1990). Yazyk i kul’tura: Lingvostranovedeniye v prepodavanii russkogo yazyka kak inostrannogo, Moskva: Russkiy yazyk.
28. Vinokur, T.G. (1993). Govoryashchiy i slushayushchiy (Varianty rechevogo povedeniya), Moskva: Izdatel’stvo Nauka.
29. Wierzbicka, A. (2003). Cross-Cultural Pragmatics: The Semantics of Human Interaction, 2nd edn. Berlin: Mouton de Gruyter.
30. Zemskaya, Ye. A. (2004). Russkaya razgovornaya rech’: Lingvisticheskiy analiz i problemy obucheniya, Moskva: Flinta.