Yaşar Kemal’in Yer Demir Gök Bakır Romanının Gabriel Tarde’ın Taklit Kuramı Açısından İncelenmesi

Öz

Edebi eserlerin farklı disiplinlerin verileriyle incelenmesi bu eserlerdeki zenginliği ortaya çıkarmaya imkân vermektedir. Bu çalışmada, Yaşar Kemal’in Yer Demir Gök Bakır (1963) romanı, sosyolog Jean-Gabriel de Tarde’ın “taklit kuramı” açısından incelenmiştir. On dokuzuncu yüzyılın önemli sosyologlarından Tarde (1843-1904), toplumu meydana getiren olgunun taklit olduğunu ve her şeyin temelinde çeşitli tekrar biçimleri olduğunu öne sürmüştür. Ona göre her birey kendisi bir icat ortaya çıkarmıyorsa başkasını taklit etmektedir. Taklit yukarıdan aşağıya ve içeriden dışarıya doğru bir seyir izlemektedir. Çocuklar ebeveynlerini, astlar üstlerini taklit eder. Yer Demir Gök Bakır romanında Yalak köyünde toplumun hayatını değiştirip dönüştüren, bu insanları bir arada tutan olgulardan birinin taklit olduğu bu çalışmanın sonuçlarından biridir. Her bir taklit onları birleştirir ve ortak bir duyguda bir araya getirir. Çalışmanın en önemli bulgularından biri bütün köylülerin saygı duyduğu ve sevdiği, köyün bilge yaşlısı Meryemce’nin sadece kadınlar ve çocuklar tarafından taklit edilmesidir. Erkeklerin onun hiçbir eylemini taklit etmemesi ataerkil düzenle ve toplumun kadına biçtiği rolle ilgilidir. Romanda da taklidin yukarıdan aşağıya doğru olduğu, çocukların yetişkinleri, astın üstü taklit ettiği tespitlerden bir diğeridir. Bununla beraber romanda üstün astı taklit ettiği durumlar da görülmektedir. Böylece taklit eyleminin tek yönlü olmadığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Yaşar Kemal
• Yer Demir Gök Bakır
• Gabriel Tarde
• taklit kuramı

An Analysis of Yaşar Kemal’s Novel Yer Demir Gök Bakır from the Perspective of Gabriel Tarde’s Theory of Imitation

Öz

Examining literary works through the data of different disciplines helps revealing the richness of these works. In this study, Yaşar Kemal’s novel Yer Demir Gök Bakır (1963) was analyzed in terms of sociologist Jean-Gabriel de Tarde’s “imitation theory.” One of the important sociologists of the nineteenth century, Tarde (1843-1904), argued that imitation was the phenomenon that constituted society and that various forms of repetition lay at the foundation of everything. According to him, every individual imitates others if they do not come up with an invention on their own. Imitation follows a path from the top down and the inside out. Children imitate their parents, and subordinates imitate their superiors. That imitation is one of the phenomena that changed and transforms the lives of the people in Yalak village in Yer Demir Gök Bakır is one of the results of this study. Each act of imitation unites them and brings them together in a shared emotional experience. One of the most important findings of the study is that the wise elder of the village, Meryemce, for whom all the villagers have respect and love, is imitated only by women and children. The fact that men do not imitate any of her actions is related to the patriarchal order and the role assigned to women in society. Another finding is that, in the novel as well, imitation takes place from top to bottom, and that children imitate adults and subordinates imitate their superiors. However, the novel also depicts instances where a superior imitates a subordinate. Thus, it has been established that the act of imitation is not one-sided.

Anahtar Kelimeler

• Yaşar Kemal
• Yer Demir Gök Bakır
• Gabriel Tarde
• imitation theory

Kaynakça

1. Andaç, F. (2016). Yaşar Kemal – Bir Ömür Edebiyat, İstanbul: Eksik Parça Yayınları.
2. Baldwin, J. M. (1897). Social and Ethical Interpretations in Mental Development, London: The Macmillan Company. Erişim adresi: https://archive.org/details/socialethicalint00baldiala/page/n5/mode/2up.
3. Baller, R. D. ve Richardson, K. K. (2002). Social Integration, Imitation, and the Geographic Patterning of Suicide, American Sociological Review, 67(6): 873-888.
4. Belge, M. (1992). Dağın Öte Yüzü Üçlüsü, Çağımızın Büyük Romancısı - Yaşar Kemal içinde, haz. Kabacalı, A., İstanbul: TÜYAP.
5. Bosquet, A. (2020). Yaşar Kemal Kendini Anlatıyor – Alain Bosquet ile Görüşmeler, çev. Kutlar, O., İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
6. Brandabur, A. C. (2003). “Dağın Öte Yüzü”nde İlkörneksel Kahramanlık Çevrimi, çev. Salman, Y., Geçmişten Geleceğe Yaşar Kemal içinde yay. haz. Oğuzertem, S., İstanbul: Adam Yayınları.
7. Çebi, M. S. (Bahar 2012). Yeniliklerin Yayılmasında Sosyal Taklidin ve Kanaat Önderlerinin İşlevsel Önemi: Gabriel Tarde’ın Sosyal Taklit Teorisi Açısından Bir İnceleme, İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, (34): 1-18.
8. Ellwood, C. A. (1901). The Theory of Imitation in Social Psychology, American Journal of Sociology, 6(6), 721-741.

9. Fethi Naci (2008). Yaşar Kemal’in Romancılığı, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
10. Gürsel, N. (2008). Yaşar Kemal - Bir Geçiş Dönemi Romancısı, İstanbul: Doğan Kitap.
11. Moran, B. (2005). Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, İstanbul: İletişim Yayınları.
12. Moran, B. (2014). Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış- 2, İstanbul: İletişim Yayınları.
13. Özcan, E. (2024). Emile Durkheim ve Gabriel Tarde’ın Devlet Sosyolojisi Analizlerine Karşılaştırmalı Bir Bakış, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(4): 1655-1674.
14. Öztürk, E. (2018). George Herbert Mead’in Sosyal Davranışçılık Devrimi: Sosyolojizm ve Psikolojizm Kıskacında Bir “İlişkisel Faillik” Denemesi, Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 21(2): 253-284.
15. Şeker, A. (2011). Yaşar Kemal – Bir Anadolu Ozanı, Ankara: Eğiten Kitap.
16. Şeker, A. (2019). Yaşar Kemal’in Romanlarının Sosyolojik Dokusunu Feminist Edebiyat Eleştirisi Bağlamında Değerlendirmek, İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, 19: 15–35. DOI: 10.26650/iukad.2019.19.002.
17. Tarde, G. (1903). The Laws of Imitations, trans: Parsons, E. C., New York: Henry Holt and Company.
18. Tarde, G. (2019a). Monadoloji ve Sosyoloji, çev. Doğan, Ö., Ankara: Doğu Batı Yayınları.
19. Tarde, G. (2019b). Toplumsal Yasalar – Bir Sosyoloji Taslağı, çev. Sünter, E., İstanbul: Norgunk Yayıncılık.
20. Tarde, G. (2023). Ekonomik Psikoloji, çev. Doğan, Ö., Ankara: Doğu Batı Yayınları.
21. Tharaud, B. C. (2017). Çukurova – Yaşar Kemal Edebiyatının Temelleri, çev. Çulhaoğlu, T., İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
22. Tosti, G. (1897). The Sociological Theories of Gabriel Tarde, Political Science Quarterly, 12(3): 490-511.
23. Yaşar Kemal (2018). Yer Demir Gök Bakır, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
24. Yetişkin, E. (2010). Tarde’ın Toplum Yaklaşımı Açısından Kamuoyu ve Maduniyet, İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, (31/Güz): 1-28.