Filistin Meselesine Çocuk Edebiyatından Bakış: el-Kûfiyyetu’t-tâira Üzerine Tematik ve Yapısal Bir İnceleme

Öz

Çocuk edebiyatı eserleri, çocukları eğlendirip hayal güçlerini geliştirirken; onlara kültürel değerler, kimlik bilinci ve toplumsal sorumluluk kazandırmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda Muna Kemal Haşim tarafından kaleme alınan el-Kûfiyyetu’t-tâira (Uçan Kefiye) adlı eser, Filistin meselesini çocuk edebiyatı çerçevesinde ele alan hikâyelerden biri olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, eserde direniş olgusunun çocuk edebiyatına özgü anlatım imkânlarıyla nasıl işlendiğini ve anlatının hangi temalar üzerine inşa edildiğini ortaya koymaktır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi esas alınmış ve eser tematik çözümleme yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda hikâye; karakterler, zaman, mekân, anlatıcı, bakış açısı, anlatım teknikleri, dil ve üslup bakımından incelenmiştir. Ayrıca eserde vatan özlemi ve kimlik bilinci, umut ve vatana dönüş arzusu, toplumsal dayanışma ve paylaşma temalarının öne çıktığı belirlenmiş ve bu temalar çerçevesinde kapsamlı bir çözümleme yapılmıştır. Yapısal ve tematik incelemeler sonucunda eserin, Filistin meselesini çocuk edebiyatının temel ilkelerinden biri olan “çocuğa görelik” doğrultusunda ele aldığı tespit edilmiştir. Hikâyede direniş düşüncesinin doğrudan ve sert bir politik söylemle değil; semboller, çocuk karakterler, umut, dayanışma ve vatana dönüş hayali üzerinden aktarıldığı görülmüştür. Çalışmada öncelikle eserin ait olduğu Mısır çocuk edebiyatının ortaya çıkışı ve gelişimi ile Munâ Kemâl Hâşim’in hayatı ve eserleri ele alınmış, ardından el-Kûfiyyetu’t-tâira adlı hikâye yapısal ve tematik açıdan ayrıntılı olarak incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Filistin Meselesi
• Mısır Çocuk Edebiyatı
• Munâ Kemâl Hâşim
• el-Kûfiyyetu’t-tâira

Perspective on the Palestinian Issue in Children’s Literature: A Thematic and Structural Study on al-Kūfiyyah al-Ṭāʾirah

Öz

Children’s literature aims not only to entertain young readers and stimulate their imagination but also to foster cultural values, identity formation, and social responsibility. In this context, al-Kūfiyyah al-Ṭāʾirah (The Flying Keffiyeh) by Munā Kamāl Hāshim is a children’s story addressing the Palestinian question. This study examines how the concept of resistance is represented through narrative strategies specific to children’s literature and identifies the principal themes of the work. Adopting a qualitative research design based on document analysis, the study employs thematic analysis to examine the story in terms of its characters, setting, time, narrator, point of view, narrative techniques, language, and style. The findings reveal that the dominant themes are longing for the homeland and identity, hope and the aspiration to return, and social solidarity and sharing. The analysis demonstrates that the Palestinian question is presented in accordance with the child-centered principle of children’s literature. Rather than employing explicit political discourse, the narrative conveys the idea of resistance through symbols, child protagonists, hope, solidarity, and the dream of returning home. The study also briefly outlines the development of Egyptian children’s literature and introduces Munā Kamāl Hāshim before presenting the structural and thematic analysis of the story.

Anahtar Kelimeler

• Palestinian Issue
• Egyptian Children’s Literature
• Munā Kamāl Hāshim
• al-Kūfiyyah al-Ṭāʾirah

Kaynakça

1. AA, A. A. (2026). Filistin Topraklarını Gasbeden İsrailliler, Batı Şeria’da Yaklaşık 400 Zeytin Ağacını Kesti. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/filistin-topraklarini-gasbeden-israilliler-bati-seriada-yaklasik-400-zeytin-agacini-kesti/3918260. Erişim Tarihi: 20.07.2026.
2. Aktaş, Ş. (2022). Anlatma Esasına Bağlı Edebî Metinlerin Tahlili -Teori ve Uygulama- (1. bs.). Bilge Kültür Sanat Yayın Dağıtım.
3. Akyürek, R. (2014). Mısır Çocuk Edebiyatında Kâmil Keylânî [Yüksek Lisans Tezi]. Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
4. ‘Arabî, ‘A. (2025). Tîmetu Filestîn fî Tecribeti ‘Abdillah Hammâdî el-İbdâ‘iyye. Mecelletu Edebi’l-Etfâl, 2(3), 1-16.
5. ‘Asîru’l-Kutub. (2026). Kitabu Bartumân Burhân li’l-Kâtibe Munâ Kemâl. https://www.aseeralkotb.com/ar/books/%D8%A8%D8%B1%D8%B7%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7%D9%86. Erişim Tarihi: 26.02.2026.
6. BBC News Arabî. (2025). el-Kûfiyyetu’l-Filestîniyye: Hikâye Remz ve Târîh. https://www.bbc.com/arabic/articles/cx2819p47j3o. Erişim Tarihi: 14.10.2025.
7. Berakât, C., & Şeyh, K. (2025). el-Kadıyyetu’l-Filestîniyye ve Hitâbu’l-İstinhâd fî’ş-Şi‘ri’l-Müvecceh li’t-Tıfli’l-Cezâi’rî (el-Unşûde ve’l-Kasîde). Mecelletu Edebi’l-Etfâl, 2(3), 17-33.
8. Beşûr, N. N. (2012). Edebu’l-Etfâli’l-‘Arab. Merkezu Dirâsâti’l-‘Arabiyye.

9. Biraygış, M. H. (1996). Edebul’l Etfâl Ehdafuh ve Simâtuh (2. bs.). Müessetu’r-Risâle.
10. Can, M. B. (2015). Semih el-Kasım Özelinde Filistin Direniş Edebiyatında Kullanılan Semboller. Atlas International Refereed Journal on Social Sciences, 5(20), 505-517.
11. Çelenlioğlu, A., & Afandıyev, S. (2026). Mısır Çocuk Edebiyatının Tarihsel Serüveni: Doğuşundan Günümüze Gelişim Evreleri ve Öne Çıkan Temsilciler. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, (175), 135-148.
12. Çetişli, İ. (2021). Metin Tahlillerine Giriş/2 Hikâye, Roman, Tiyatro (6. bs.). Akçağ Yayınları.
13. Ebû Me‘âl, A. (1988). Edebu’l-Etfâl Dirâse ve Tatbîk (2. bs.). Dâru’ş-Şurûk li’n-Neşr ve’t-Tevzî‘.
14. Gültekin, R. E. (2008). Türklerde Bereket Sembolü Olarak Kullanılan Meyve Motifleri ve Mimaride Değerlendirilmesi. Journal of Turkish Studies, 3(5), 9-31.
15. Hâşim, M. K. (2024). el-Kûfiyyetu’t-Tâira (1. bs.). Dâru Câmiati Hamad Bin Halîfe li’n-Neşr.
16. Hadîdî, ‘A. (1988). fî Edebi’l-Etfâl (4. bs.). Mektebetu’l-Enclû el-Mısrıyye.
17. Hemedânî, K. (2010). Edebul’l-Etfâl (Dirase Fenniyye). Mecelletu’l-Kısmi’l-‘Arabî, (17), 147-172.
18. Hindâvî, M. T. (2018). Filestîn fî ‘Uyûni U’debâi’l-Etfâl. Mecelletu Serdiyyât, (28), 167-235.
19. Hîtî, H. N. (1988). Sekâfetu’l-Etfâl. ‘Alemu’l-Ma‘rife.
20. İLEM Blog. (2025). Mücadelenin Sembol Hali: Karpuz, Kefiye ve Filistin. http://blog.ilem.org.tr/mucadelenin-sembol-hali-karpuz-kefiye-ve-filistin/. Erişim Tarihi: 14.10.2025.
21. Karataş, T. (2019). Ansiklopedik Edebiyat Terimleri Sözlüğü (5. bs.). İZ Yayıncılık.
22. Kökçü, Y. (2021). Çocuk Kitaplarının Biçim ve İçerik Özellikleri. İçinde S. Seven & Ş. Demirel (Ed.), Çağdaş Çocuk Edebiyatı (1. bs.). Pegem Akademi.
23. Köşeli, Y. (2011). Arap Çocuk Edebiyatı [Doktora Tezi]. Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
24. Kurdî, M. H. (2012). el-Kûfiyyetu’l-Filestîniyye Ziyyen Şa‘biyyen ve Ramzen Nidâliyyen. IV. Filistin Sanatı ve Halk Mirası Kongresi.
25. Lüle, E. (2007). Yedi Farklı Çocuk Kitabının Çocuk Yazını İlkelerine Uygunluğunun Değerlendirilmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(13), 17-30.
26. Noyan, S. (2018). Türk ve Arap Şiirlerinde Kudüs’e Dâir Ağıt, Umut ve Direniş. Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi, 2(1), 13-29.
27. NTV. (2026). İsrailli Yerleşimciler Batı Şeria’da Zeytin Ağaçlarını Kesti. https://www.ntv.com.tr/dunya/israilli-yerlesimciler-bati-seriada-zeytin-agaclarini-kesti-1721131. Erişim Tarihi: 20.07.2026.
28. Oğuzkan, A. F. (2021). Çocuk Edebiyatı (11. bs.). Anı Yayıncılık.
29. Özçelik, A. (2020). Cahiliye Toplumunun Sosyo-Kültürel Yapısı. II. Ulusal Genç Akademisyenler Sempozyumu “Cahiliye Dönemi”.
30. Özdemir, A. (2020). Mısırda Çocuk Edebiyatı: Arap Çocuk Edebiyatının Çocuğun Ruhsal Gelişimi Üzerindeki Etkisi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, (106), 209-219.
31. Öztürk, H. (2021). Necîb el-Kîlanî’nin Edebu’l-Etfal fi Dav’il-İslâm Adlı Eserinde İslâmi Çocuk Edebiyatına Bakışı [Yüksek Lisans Tezi]. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
32. Sa‘dî, İ., & Şâmî, B. (2025). en-Nassu’l-Muvâzî li-Temsîlâti’l-Hüviyyeti’l-Filestîniyye fi’l-Kıssati’l-Cezâi’riyyeti’l-Müveccehe li’t-Tıfl: -Hitâbu’s-Sûra Enmûzecen. Mecelletu Edebi’l-Etfâl, 2(3), 75-86.
33. Saîdî, S. B. (2025). Devru’l-Kıssa fî Ta‘zîzi’l-Va‘yi bi’l-Kadıyyeti’l-Filestîniyye ledâ’t-Tıfli’l-Cezâi’rî. Mecelletu Edebi’l-Etfâl, 2(3), 52-60.
34. Sâlis, M. b. ‘A. (2025). Edebu’t-Tıfli’l-Cezâi’rî ve Devruhu fî Tenmiyeti Va‘yi’t-Tıfl Havle’l-Kadıyyeti’l-Filestîniyye: “Masrahiyyetu Ğusni’z-Zeytûn li-‘İzzeddîn Celâvcî Enmûzecen. Mecelletu Edebi’l-Etfâl, 2(3), 87-95.
35. Suzan, Y. (2016). Gassân Kenefânî’nin Ardu’l-burtukâli’l-hazîn Adlı Öyküsü. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (8), 476-492.
36. Şemmas, S. M. (2026). es-Sekâfetu’l-Filestîniyye Edâtun li-Mukâvemeti’l-İhtilâl. el-Mecelletu’l-‘Arabiyye li’l-Âdâb ve’d-Dirâsâti’l-İnsâniyye, 10(39), 125-144.
37. Şimşek, T. (2005). Çocuk Edebiyatı (3. bs.). Suna Yayınları.
38. Şirin, M. R. (2022). Çocuk, Çocukluk ve Çocuk Edebiyatı (3. bs.). Uçan At Yayınları.
39. Tekin, M. (2015). Roman Sanatı (13. bs.). Ötüken Neşriyat.
40. Tikâr, F. (2025). Devru Mecellâti’l-Etfâli’l-‘Arabiyye fî Da‘mi ve Ta‘zîzi’l-Hüviyyeti’l-Filestîniyye: Mecelletu “‘Ammû Yezîd”, el-‘Adedu’s-Sâlis 2024 Enmûzecen. Mecelletu Edebi’l-Etfâl, 2(3), 61-74.
41. TRT. (2025). Filistin Direnişinin Sembolleri. https://www.trthaber.com/haber/dunya/filistin-direnisinin-sembolleri-824232.html. Erişim Tarihi: 14.10.2025.
42. TRT. (2026). İsrailli İşgalciler Batı Şeria’da 400 Zeytin Ağacını Kesti. https://www.trthaber.com/haber/dunya/israilli-isgalciler-bati-seriada-400-zeytin-agacini-kesti-943089.html. Erişim Tarihi: 20.07.2026.
43. U’nvân. (2026). Munâ Kemâl Hâşim. https://anwan.me/@منى. Erişim Tarihi: 26.02.2026.
44. Uylaş, R. Z. (2017). Arap Çocuk Edebiyatında Çocuk Şiiri [Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
45. Yalçın, A., & Aytaş, G. (2008). Çocuk Edebiyatı (4. bs.). Akçağ Yayınları.
46. Yemîn, ‘A. (2025). el-Kadıyyetu’l-Filestîniyye fi’l-Menâhici’t-Ta‘lîmiyyeti’l-Müveccehe li’l-Etfâl fi’l-Cezâi’r (el-Ecnâsu’l-Edebiyye Enmûzecen). Mecelletu Edebi’l-Etfâl, 2(3), 34-44.