Türkiye’de TIR Yoğunluğunun Lojistik Hizmet Kalitesine Etkisi: Sarp Sınır Kapısı Üzerinde Nitel Veri Analizi

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 2, 256 - 280, 30.12.2025

Sevilay Azımov , Gizel Busem Sayıl

Öz

Amaç – Bu çalışma, Türkiye’nin Kafkasya’ya açılan en önemli geçiş noktalarından biri olan Sarp Sınır Kapısı’ndaki TIR trafik yoğunluğunun lojistik hizmet kalitesi üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, sınır kapısındaki darboğazların ekonomik ve operasyonel sonuçlarını ortaya koyarak lojistik süreçlerin verimliliğini artırmaya yönelik politika önerileri geliştirmeyi hedeflemektedir.
Tasarım/veri/metodoloji – Araştırmada nitel bir yaklaşım benimsenmiş olup, Sarp Sınır Kapısı’nı yoğun şekilde kullanan sektör temsilcileri ile yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler MAXQDA yazılımı kullanılarak tematik analiz yöntemine göre değerlendirilmiştir. Bu sayede katılımcıların deneyimleri ve görüşleri sistematik bir biçimde analiz edilerek sınır kapısındaki lojistik darboğazların nedenleri ve etkileri belirlenmiştir.
Bulgular – Analizler, lojistik darboğazların yalnızca fiziki kapasite yetersizliklerinden kaynaklanmadığını; aynı zamanda dijital altyapı eksiklikleri, personel yetersizlikleri ve Gürcistan tarafındaki uyumsuzlukların da önemli faktörler olduğunu ortaya koymuştur. Bu sorunlar, teslimat sürelerinin uzaması, maliyetlerin artması, müşteri memnuniyetinin düşmesi, itibar kaybı ve firmaların rekabet gücünün azalması gibi sonuçlar doğurmaktadır.
Özgünlük/değer – Araştırma, Türkiye’nin bölgesel lojistik üs olma hedefi ve sınır kapılarındaki verimlilik politikaları açısından özgün katkı sağlamaktadır. Çalışma, hem fiziki hem dijital altyapının eşgüdümlü geliştirilmesi, şeffaf sınır yönetimi ve iki ülke protokolleri ile süreçlerin uyumlaştırılması yönünde politika önerileri sunması açısından literatüre değer katmaktadır.

Anahtar Kelimeler

TIR trafiği , Lojistik hizmet kalitesi , Sınır kapısı , Nitel araştırma

Etik Beyan

13.12.2024 tarihinde 595983 sayı ile Karadeniz Teknik Üniversitesinden etik kurul onayı alındı.

The Impact of Truck Traffic Density on Logistics Service Quality in Türkiye A Qualitative Data Analysis of the Sarp Border Crossing

Öz

Amaç – Bu çalışma, Türkiye’nin Kafkasya’ya açılan en önemli geçiş noktalarından biri olan Sarp Sınır Kapısı’ndaki TIR trafik yoğunluğunun lojistik hizmet kalitesi üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, sınır kapısındaki darboğazların ekonomik ve operasyonel sonuçlarını ortaya koyarak lojistik süreçlerin verimliliğini artırmaya yönelik politika önerileri geliştirmeyi hedeflemektedir.
Tasarım/veri/metodoloji – Araştırmada nitel bir yaklaşım benimsenmiş olup, Sarp Sınır Kapısı’nı yoğun şekilde kullanan sektör temsilcileri ile yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler MAXQDA yazılımı kullanılarak tematik analiz yöntemine göre değerlendirilmiştir. Bu sayede katılımcıların deneyimleri ve görüşleri sistematik bir biçimde analiz edilerek sınır kapısındaki lojistik darboğazların nedenleri ve etkileri belirlenmiştir.
Bulgular – Analizler, lojistik darboğazların yalnızca fiziki kapasite yetersizliklerinden kaynaklanmadığını; aynı zamanda dijital altyapı eksiklikleri, personel yetersizlikleri ve Gürcistan tarafındaki uyumsuzlukların da önemli faktörler olduğunu ortaya koymuştur. Bu sorunlar, teslimat sürelerinin uzaması, maliyetlerin artması, müşteri memnuniyetinin düşmesi, itibar kaybı ve firmaların rekabet gücünün azalması gibi sonuçlar doğurmaktadır.
Özgünlük/değer – Araştırma, Türkiye’nin bölgesel lojistik üs olma hedefi ve sınır kapılarındaki verimlilik politikaları açısından özgün katkı sağlamaktadır. Çalışma, hem fiziki hem dijital altyapının eşgüdümlü geliştirilmesi, şeffaf sınır yönetimi ve iki ülke protokolleri ile süreçlerin uyumlaştırılması yönünde politika önerileri sunması açısından literatüre değer katmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Truck traffic , Logistics service quality , Border gate , Qualitative research

Etik Beyan

Ethics committee approval was received from Karadeniz Technical University with the number 595983 on 13.12.2024

Kaynakça

• Akkaya, F. (2011). TR90 Bölgesi lojistik mevcut durum analizi ve gelişme stratejisi. Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı: Trabzon.
• Ayran Cihan, K., & Sandalcılar, A. R. (2022). Serbest Ticaret Anlaşmalarının Türkiye’nin dış ticaretine etkileri: çekim modeli ile bir inceleme. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 8(2), 143-163. https://doi.org/10.20979/ueyd.1075275
• Bakanoğlu, S. (2008). Traceca projesi'nin değerlendirilmesi ve Karadeniz Hazar Taşıma Hatları. İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul.
• Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı Üzerine Kavramsal Bir İnceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 231-274.
• Castacıo, C. S. (2024). A case study of layered border security and traffic problems at Laredo, Texas Port of entry (2024). Walden Dissertations and Doctoral Studies. 15966.
• Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). Sage. ISBN 978-1-4129-9531-3
• Çatal, S. (2019). Kuşak ve Yol İnisiyatifi’nin Türkiye’nin ekonomi güvenliğine etkileri. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19 (Özel Sayı), 101-124. https://doi.org/10.18037/ausbd.658904
• Çebişli, Z. I. T. (2022). Kuşak Yol Girişimi'nde Orta ve Güney Koridoru demiryolu rotası üzerindeki yük taşımacılığının karşılaştırmalı analizi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
• Çıkrık, R. (2016). Uluslararası ticaret, Türkiye-Azerbaycan ilişkileri ve taşımacılık (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Maltepe Üniversitesi, İstanbul.
• Ekinler, F., & Güngör Tanç, Ş. (2024). Covid-19 pandemi sürecinin lojistik işletmelerinin faaliyetleri ve maliyetleri üzerindeki etkisini belirlemeye yönelik ölçek geliştirme çalışması. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(4), 752-765. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.1415174
• Ersoy, M., & Aydınbaş, G. (2025). Sürdürülebilir kalkınma bağlamında yeşil kent için yeşil lojistik: Artvin/Hopa üzerine bir değerlendirme. Fiscaoeconomia, 9(1), 686–708. https://doi.org/10.25295/fsecon.1577972
• Fırat, S. (2023). Küresel krizlerin türk lojistik sektörüne etkileri: 2008 küresel finansal krizi ve COVID-19 sağlık krizi, Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(1), 89-102. https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.978854
• Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903
• Güngör, Ş., & İnce, M. (2024). Lojistik işletmelerinin lojistik 4.0 algılarının incelenmesi: nitel veri analizi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 26(47), 1145-1172. https://doi.org/10.18493/kmusekad.1470501
• Hanta, N. D., & Çiçek, R. (2024). Küresel lojistik krizine çözüm alternatifi: Avrasya’nın lojistik merkezi olarak Türkiye. Fiscaoeconomia, 8(3), 1549–1567. https://doi.org/10.25295/fsecon.1511275
• Haralambides, H. E., & Londoño-Kent, M. P. (2004). Supply chain bottlenecks: Border crossing inefficiencies between Mexico and the United States. International Journal of Transport Economics, 31(2), 183–196.
• Hennink, M. M., Kaiser, B. N., & Marconi, V. C. (2017). Code saturation versus meaning saturation: How many interviews are enough? Qualitative Health Research, 27(4), 591–608. https://doi.org/10.1177/1049732316665344
• Hennink, M.M. & Kaiser, B. N. (2022). Sample sizes for saturation in qualitative research: A systematic review of empirical tests, Social Science & Medicine, 292, 114523. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.114523
• Hoffman, A. (2023). Optimized border system for land-based transport. IEEE Intelligent Transportation Systems Magazine, 15, 6–21. https://doi.org/10.1109/MITS.2022.3214114
• Hubar, A. (2006). Dağıtım yönetim sistemi tasarımı ve yazılım geliştirme (Yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
• Kalaycı, İ. (2014). Deniz ticareti ve küresel mali kriz: İpek Yolu’nda Türkiye için yeni stratejiler. Avrasya Etüdleri, 45(1), 87–122.
• Küçükaltan, B. (2012). Uluslararası ticaret kapsamında lojistik şirketlerinin gümrük faaliyetleri: Kapıkule örneği (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
• Lee, Y. H., & Sardar, S. (2015). Modeling the impact of border crossing bottlenecks on supply chain disruption risk. International Journal of Engineering and Technology (IJET), 7(2), 692–705.
• Lomotko, D., Ilchyshyn, V., Lomotko, M., & Afanasova, O. (2025). Improvement of technology for transfer container flow with grain cargo when transported by railway. Collection of Scientific Works of the Ukrainian State University of Railway Transport. https://doi.org/10.18664/1994-7852.211.2025.327284
• Medeiros, E., Ferreira, R., Boijmans, P., Verschelde, N., Spisiak, R., Skoniezki, P., ... & Berzi, M. (2021). Boosting cross-border regions through better cross-border transport services: The European case. Case Studies on Transport Policy, 9(2), 291–301. https://doi.org/10.1016/j.cstp.2021.01.006
• Morchid, K., & O’Mahony, M. (2019). Transport sector impacts of a border between Ireland and Northern Ireland after a hard Brexit. Journal of Advanced Transportation, 1–14. https://doi.org/10.1155/2019/9029852
• Prytula, K., Kalat, Y., Kurowska-Pysz, J., Melnyk, M., Maksymenko, A., Leshchukh, I., & Toca, C. (2024). Study of the functioning of transport and logistics infrastructure for freight transport in the EU-Ukraine border zone. Journal of Infrastructure Policy and Development. 8(7). https://doi.org/10.24294/jipd.v8i7.4494
• Quintana, P., Khalighi, M., Quiñones, J., Patel, Z., Garcia, J., Vergara, P., Bryden, M., & Mantz, A. (2018). Traffic pollutants measured inside vehicles waiting in line at a major US-Mexico Port of Entry. The Science of the Total Environment, 622–623, 236–243. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2017.11.319
• Roberts, Bryan., Rose, Adam., Heatwole, Nathaniel., Wei, Dan., Avetisyan, Misak., Chan, Oswin & Maya, Isaac, 2014. "The impact on the US economy of changes in wait times at ports of entry," Transport Policy, 35(C), 162-175. https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2014.05.010
• Takçı, M. B., & Üre, M. S. (2021). Sürdürülebilir iş modeli intermodal: Ekol Lojistik örneği. Uluslararası Avrasya Ekonomileri Konferansı Bildiriler Kitabı, 272-278.
• Taşcı, S. A., & Tektaş, N. (2024). Ağır Yük Araçları Park Alanlarının Karakteristikleri: Türkiye’ye Yönelik Bir İnceleme. Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Uygulamaları Dergisi, 7(1), 71-98. https://doi.org/10.51513/jitsa.1310069
• T.C. Ticaret Bakanlığı. (2024). Türkiye dış ticaret ve lojistik raporu. Ankara: Ticaret Bakanlığı Yayınları.
• T.C. Ticaret Bakanlığı. (2025). Kara kapılarına ve araç turnikelerine göre araç sayıları raporu 2025. Ankara: Ticaret Bakanlığı.
• Tunçsiper, Ç. (2024). Endüstri Devrimi ve Gümrük Uygulamaları. Sosyal Bilimler Metinleri, 2024(1), 1-14. https://doi.org/10.56337/sbm.1331236
• Tutar, H., Elyıldırım, G., Demir, E., Aydoğdu, B., Erdal, M., & Boztemir, İ. (2012). Tra2 bölgesinde sınır ticareti ve sınır kapıları: Sosyo-ekonomik bir analiz, sorunlar ve çözüm önerileri. Kars.SERKA. ISBN NO: 978-605-63661-0-9
• Tvalodze, S. (2016). Georgia-Turkey trade relations: Challenges and opportunities. PMC Georgia. https://research.pmcg-i.com
• Ulengin, F., Cekyay, B., Isik, M., Ozaydin, Ö., Kabak, Ö., Toktaş-Palut, P., Ekici, S. O., & Topcu, Y. I. (2021). A simulation-based approach for improving the largest border crossing between Europe and Turkey. Transport Policy, 114(C), 350–363. https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2021.10.011
• World Bank. (2018). Connecting to compete 2018: Trade logistics in the global economy – The Logistics Performance Index and its indicators. https://lpi.worldbank.org
• World Bank. (2023). Connecting to compete 2023: Trade logistics in the global economy – The Logistics Performance Index and its indicators. https://lpi.worldbank.org
• World Trade Organization. (2023). World trade report 2023: Re-globalization for a secure, inclusive and sustainable future. WTO. https://www.wto.org/english/res_e/publications_e/wtr23_e.htm
• Yağar, F. ve Dökme, S. (2018). Niteliksel araştırmaların planlanması: Araştırma soruları, örneklem seçimi, geçerlik ve güvenirlik. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 1-9.
• Yaşlıca, B. E., & Gündüz, Ş. (2024). Lojistik performans ve küresel rekabet gücü arasındaki ilişki: Kurumsal yönetişimin aracı rolü. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 20(2), 359–391. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1381493
• Zhao, Y., ThaiYoung, K. & Beom-Seuk H., (2025). Improving customs clearance bottleneck in the Chinese B2C import cross-border e-commerce: extending sampling methods by two stages, Palgrave Communications, Palgrave Macmillan, 12(1), 1-13. https://doi.org/10.1057/s41599-025-05261-5