Türkiye’de TIR Yoğunluğunun Lojistik Hizmet Kalitesine Etkisi: Sarp Sınır Kapısı Üzerinde Nitel Veri Analizi

Öz

Amaç – Bu çalışma, Türkiye’nin Kafkasya’ya açılan en önemli geçiş noktalarından biri olan Sarp Sınır Kapısı’ndaki TIR trafik yoğunluğunun lojistik hizmet kalitesi üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, sınır kapısındaki darboğazların ekonomik ve operasyonel sonuçlarını ortaya koyarak lojistik süreçlerin verimliliğini artırmaya yönelik politika önerileri geliştirmeyi hedeflemektedir. Tasarım/veri/metodoloji – Araştırmada nitel bir yaklaşım benimsenmiş olup, Sarp Sınır Kapısı’nı yoğun şekilde kullanan sektör temsilcileri ile yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler MAXQDA yazılımı kullanılarak tematik analiz yöntemine göre değerlendirilmiştir. Bu sayede katılımcıların deneyimleri ve görüşleri sistematik bir biçimde analiz edilerek sınır kapısındaki lojistik darboğazların nedenleri ve etkileri belirlenmiştir. Bulgular – Analizler, lojistik darboğazların yalnızca fiziki kapasite yetersizliklerinden kaynaklanmadığını; aynı zamanda dijital altyapı eksiklikleri, personel yetersizlikleri ve Gürcistan tarafındaki uyumsuzlukların da önemli faktörler olduğunu ortaya koymuştur. Bu sorunlar, teslimat sürelerinin uzaması, maliyetlerin artması, müşteri memnuniyetinin düşmesi, itibar kaybı ve firmaların rekabet gücünün azalması gibi sonuçlar doğurmaktadır. Özgünlük/değer – Araştırma, Türkiye’nin bölgesel lojistik üs olma hedefi ve sınır kapılarındaki verimlilik politikaları açısından özgün katkı sağlamaktadır. Çalışma, hem fiziki hem dijital altyapının eşgüdümlü geliştirilmesi, şeffaf sınır yönetimi ve iki ülke protokolleri ile süreçlerin uyumlaştırılması yönünde politika önerileri sunması açısından literatüre değer katmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• TIR trafiği
• Lojistik hizmet kalitesi
• Sınır kapısı
• Nitel araştırma

The Impact of Truck Traffic Density on Logistics Service Quality in Türkiye A Qualitative Data Analysis of the Sarp Border Crossing

Öz

Amaç – Bu çalışma, Türkiye’nin Kafkasya’ya açılan en önemli geçiş noktalarından biri olan Sarp Sınır Kapısı’ndaki TIR trafik yoğunluğunun lojistik hizmet kalitesi üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, sınır kapısındaki darboğazların ekonomik ve operasyonel sonuçlarını ortaya koyarak lojistik süreçlerin verimliliğini artırmaya yönelik politika önerileri geliştirmeyi hedeflemektedir. Tasarım/veri/metodoloji – Araştırmada nitel bir yaklaşım benimsenmiş olup, Sarp Sınır Kapısı’nı yoğun şekilde kullanan sektör temsilcileri ile yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler MAXQDA yazılımı kullanılarak tematik analiz yöntemine göre değerlendirilmiştir. Bu sayede katılımcıların deneyimleri ve görüşleri sistematik bir biçimde analiz edilerek sınır kapısındaki lojistik darboğazların nedenleri ve etkileri belirlenmiştir. Bulgular – Analizler, lojistik darboğazların yalnızca fiziki kapasite yetersizliklerinden kaynaklanmadığını; aynı zamanda dijital altyapı eksiklikleri, personel yetersizlikleri ve Gürcistan tarafındaki uyumsuzlukların da önemli faktörler olduğunu ortaya koymuştur. Bu sorunlar, teslimat sürelerinin uzaması, maliyetlerin artması, müşteri memnuniyetinin düşmesi, itibar kaybı ve firmaların rekabet gücünün azalması gibi sonuçlar doğurmaktadır. Özgünlük/değer – Araştırma, Türkiye’nin bölgesel lojistik üs olma hedefi ve sınır kapılarındaki verimlilik politikaları açısından özgün katkı sağlamaktadır. Çalışma, hem fiziki hem dijital altyapının eşgüdümlü geliştirilmesi, şeffaf sınır yönetimi ve iki ülke protokolleri ile süreçlerin uyumlaştırılması yönünde politika önerileri sunması açısından literatüre değer katmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Truck traffic
• Logistics service quality
• Border gate
• Qualitative research

Kaynakça

1. Akkaya, F. (2011). TR90 Bölgesi lojistik mevcut durum analizi ve gelişme stratejisi. Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı: Trabzon.
2. Ayran Cihan, K., & Sandalcılar, A. R. (2022). Serbest Ticaret Anlaşmalarının Türkiye’nin dış ticaretine etkileri: çekim modeli ile bir inceleme. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 8(2), 143-163. https://doi.org/10.20979/ueyd.1075275
3. Bakanoğlu, S. (2008). Traceca projesi'nin değerlendirilmesi ve Karadeniz Hazar Taşıma Hatları. İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul.
4. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı Üzerine Kavramsal Bir İnceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 231-274.
5. Castacıo, C. S. (2024). A case study of layered border security and traffic problems at Laredo, Texas Port of entry (2024). Walden Dissertations and Doctoral Studies. 15966.
6. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). Sage. ISBN 978-1-4129-9531-3
7. Çatal, S. (2019). Kuşak ve Yol İnisiyatifi’nin Türkiye’nin ekonomi güvenliğine etkileri. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19 (Özel Sayı), 101-124. https://doi.org/10.18037/ausbd.658904
8. Çebişli, Z. I. T. (2022). Kuşak Yol Girişimi'nde Orta ve Güney Koridoru demiryolu rotası üzerindeki yük taşımacılığının karşılaştırmalı analizi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Akdeniz Üniversitesi, Antalya.

9. Çıkrık, R. (2016). Uluslararası ticaret, Türkiye-Azerbaycan ilişkileri ve taşımacılık (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Maltepe Üniversitesi, İstanbul.
10. Ekinler, F., & Güngör Tanç, Ş. (2024). Covid-19 pandemi sürecinin lojistik işletmelerinin faaliyetleri ve maliyetleri üzerindeki etkisini belirlemeye yönelik ölçek geliştirme çalışması. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(4), 752-765. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.1415174
11. Ersoy, M., & Aydınbaş, G. (2025). Sürdürülebilir kalkınma bağlamında yeşil kent için yeşil lojistik: Artvin/Hopa üzerine bir değerlendirme. Fiscaoeconomia, 9(1), 686–708. https://doi.org/10.25295/fsecon.1577972
12. Fırat, S. (2023). Küresel krizlerin türk lojistik sektörüne etkileri: 2008 küresel finansal krizi ve COVID-19 sağlık krizi, Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(1), 89-102. https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.978854
13. Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903
14. Güngör, Ş., & İnce, M. (2024). Lojistik işletmelerinin lojistik 4.0 algılarının incelenmesi: nitel veri analizi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 26(47), 1145-1172. https://doi.org/10.18493/kmusekad.1470501
15. Hanta, N. D., & Çiçek, R. (2024). Küresel lojistik krizine çözüm alternatifi: Avrasya’nın lojistik merkezi olarak Türkiye. Fiscaoeconomia, 8(3), 1549–1567. https://doi.org/10.25295/fsecon.1511275
16. Haralambides, H. E., & Londoño-Kent, M. P. (2004). Supply chain bottlenecks: Border crossing inefficiencies between Mexico and the United States. International Journal of Transport Economics, 31(2), 183–196.
17. Hennink, M. M., Kaiser, B. N., & Marconi, V. C. (2017). Code saturation versus meaning saturation: How many interviews are enough? Qualitative Health Research, 27(4), 591–608. https://doi.org/10.1177/1049732316665344
18. Hennink, M.M. & Kaiser, B. N. (2022). Sample sizes for saturation in qualitative research: A systematic review of empirical tests, Social Science & Medicine, 292, 114523. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.114523
19. Hoffman, A. (2023). Optimized border system for land-based transport. IEEE Intelligent Transportation Systems Magazine, 15, 6–21. https://doi.org/10.1109/MITS.2022.3214114
20. Hubar, A. (2006). Dağıtım yönetim sistemi tasarımı ve yazılım geliştirme (Yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
21. Kalaycı, İ. (2014). Deniz ticareti ve küresel mali kriz: İpek Yolu’nda Türkiye için yeni stratejiler. Avrasya Etüdleri, 45(1), 87–122.
22. Küçükaltan, B. (2012). Uluslararası ticaret kapsamında lojistik şirketlerinin gümrük faaliyetleri: Kapıkule örneği (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
23. Lee, Y. H., & Sardar, S. (2015). Modeling the impact of border crossing bottlenecks on supply chain disruption risk. International Journal of Engineering and Technology (IJET), 7(2), 692–705.
24. Lomotko, D., Ilchyshyn, V., Lomotko, M., & Afanasova, O. (2025). Improvement of technology for transfer container flow with grain cargo when transported by railway. Collection of Scientific Works of the Ukrainian State University of Railway Transport. https://doi.org/10.18664/1994-7852.211.2025.327284
25. Medeiros, E., Ferreira, R., Boijmans, P., Verschelde, N., Spisiak, R., Skoniezki, P., ... & Berzi, M. (2021). Boosting cross-border regions through better cross-border transport services: The European case. Case Studies on Transport Policy, 9(2), 291–301. https://doi.org/10.1016/j.cstp.2021.01.006
26. Morchid, K., & O’Mahony, M. (2019). Transport sector impacts of a border between Ireland and Northern Ireland after a hard Brexit. Journal of Advanced Transportation, 1–14. https://doi.org/10.1155/2019/9029852
27. Prytula, K., Kalat, Y., Kurowska-Pysz, J., Melnyk, M., Maksymenko, A., Leshchukh, I., & Toca, C. (2024). Study of the functioning of transport and logistics infrastructure for freight transport in the EU-Ukraine border zone. Journal of Infrastructure Policy and Development. 8(7). https://doi.org/10.24294/jipd.v8i7.4494
28. Quintana, P., Khalighi, M., Quiñones, J., Patel, Z., Garcia, J., Vergara, P., Bryden, M., & Mantz, A. (2018). Traffic pollutants measured inside vehicles waiting in line at a major US-Mexico Port of Entry. The Science of the Total Environment, 622–623, 236–243. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2017.11.319
29. Roberts, Bryan., Rose, Adam., Heatwole, Nathaniel., Wei, Dan., Avetisyan, Misak., Chan, Oswin & Maya, Isaac, 2014. "The impact on the US economy of changes in wait times at ports of entry," Transport Policy, 35(C), 162-175. https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2014.05.010
30. Takçı, M. B., & Üre, M. S. (2021). Sürdürülebilir iş modeli intermodal: Ekol Lojistik örneği. Uluslararası Avrasya Ekonomileri Konferansı Bildiriler Kitabı, 272-278.
31. Taşcı, S. A., & Tektaş, N. (2024). Ağır Yük Araçları Park Alanlarının Karakteristikleri: Türkiye’ye Yönelik Bir İnceleme. Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Uygulamaları Dergisi, 7(1), 71-98. https://doi.org/10.51513/jitsa.1310069
32. T.C. Ticaret Bakanlığı. (2024). Türkiye dış ticaret ve lojistik raporu. Ankara: Ticaret Bakanlığı Yayınları.
33. T.C. Ticaret Bakanlığı. (2025). Kara kapılarına ve araç turnikelerine göre araç sayıları raporu 2025. Ankara: Ticaret Bakanlığı.
34. Tunçsiper, Ç. (2024). Endüstri Devrimi ve Gümrük Uygulamaları. Sosyal Bilimler Metinleri, 2024(1), 1-14. https://doi.org/10.56337/sbm.1331236
35. Tutar, H., Elyıldırım, G., Demir, E., Aydoğdu, B., Erdal, M., & Boztemir, İ. (2012). Tra2 bölgesinde sınır ticareti ve sınır kapıları: Sosyo-ekonomik bir analiz, sorunlar ve çözüm önerileri. Kars.SERKA. ISBN NO: 978-605-63661-0-9
36. Tvalodze, S. (2016). Georgia-Turkey trade relations: Challenges and opportunities. PMC Georgia. https://research.pmcg-i.com
37. Ulengin, F., Cekyay, B., Isik, M., Ozaydin, Ö., Kabak, Ö., Toktaş-Palut, P., Ekici, S. O., & Topcu, Y. I. (2021). A simulation-based approach for improving the largest border crossing between Europe and Turkey. Transport Policy, 114(C), 350–363. https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2021.10.011
38. World Bank. (2018). Connecting to compete 2018: Trade logistics in the global economy – The Logistics Performance Index and its indicators. https://lpi.worldbank.org
39. World Bank. (2023). Connecting to compete 2023: Trade logistics in the global economy – The Logistics Performance Index and its indicators. https://lpi.worldbank.org
40. World Trade Organization. (2023). World trade report 2023: Re-globalization for a secure, inclusive and sustainable future. WTO. https://www.wto.org/english/res_e/publications_e/wtr23_e.htm
41. Yağar, F. ve Dökme, S. (2018). Niteliksel araştırmaların planlanması: Araştırma soruları, örneklem seçimi, geçerlik ve güvenirlik. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 1-9.
42. Yaşlıca, B. E., & Gündüz, Ş. (2024). Lojistik performans ve küresel rekabet gücü arasındaki ilişki: Kurumsal yönetişimin aracı rolü. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 20(2), 359–391. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1381493
43. Zhao, Y., ThaiYoung, K. & Beom-Seuk H., (2025). Improving customs clearance bottleneck in the Chinese B2C import cross-border e-commerce: extending sampling methods by two stages, Palgrave Communications, Palgrave Macmillan, 12(1), 1-13. https://doi.org/10.1057/s41599-025-05261-5