Attitudes of Pediatric Nurses and Nursing Students Towards Children's Rights in Turkey: Systematic Review

Yıl 2025, Cilt: 41 Sayı: 3, 433 - 445, 25.12.2025

Tuba Gıynaş , Figen Yardımcı

https://doi.org/10.53490/egehemsire.1245693

Öz

Objective: Based on the studies conducted with pediatric nurses and nursing students on children's rights, the aim of this study is to examine the level of attitudes of nurses and nursing students who are progressing towards professionalism on children's rights.
Methods: In this descriptive study, the research population consisted of descriptive, cross-sectional and correlation-seeking studies published in Turkish and English between 2006 and 2024 in Turkey with the keywords “child rights”, “pediatric nurse”, “nursing student” and “attitude” and “child rights”, “attitude”, “pediatric nurse” and “nursing student”, which were accessed from the National Thesis Center, Google Scholar and TR Index database, examining the attitudes of nurses and nursing students towards child rights. Ten studies reached as a result of the search constituted the sample. This systematic review was conducted using the PRISMA flowchart steps. Statistical analysis of the quantitative data obtained from the studies was performed using the SPSS 26 package program and the frequency of use (f) and percentage (%) ratios were given. Qualitative data were analyzed using content analysis method.
Results: The articles were descriptive (4 studies), descriptive and cross-sectional (5 studies) and descriptive and correlational (1 study). A total of 3458 individuals, including 2210 nursing students and 321 pediatric nurses, were included in the ten studies included in the review. The studies included in the systematic review were mostly conducted with nursing students (7 studies). The Attitudes Towards Children's Rights Scale was only compared correlationally with Barnett's Child Love Scale and Parental Attitude Scale.
Conclusion: Our primary result is that the number of publications evaluating the attitude levels of pediatric nurses and nursing students towards children's rights in Turkey is limited. As a secondary result, it was determined that the mean scores of pediatric nurses and nursing students were low. It is recommended that new methodological studies with larger sample groups should be conducted in this field.

Anahtar Kelimeler

Children , Nurse , Nursing student , Attitude

Proje Numarası

YOK

Türkiye’ de Pediatri Hemşireleri ve Hemşirelik Öğrencilerinin Çocuk Haklarına İlişkin Tutumları: Sistematik Derleme

Öz

Amaç: Pediatri hemşireleri ve hemşirelik öğrencileri ile çocuk haklarına yönelik yapılan çalışmalara dayalı olarak, hemşirelerin ve profesyonellik yolunda ilerleyen hemşirelik öğrencilerinin çocuk hakları konusunda tutum düzeylerinin incelenmesidir.
Yöntem: Tanımlayıcı tipte yapılan çalışmada literatür taramasında "çocuk hakları", "pediatri hemşiresi", "hemşirelik öğrencisi" ve "tutum" ve "child rights", "attitude", "nurse" and "nursing student" anahtar kelimeleri ile Ulusal Tez Merkezi, Google Akademik ve TR Dizin veri tabanından ulaşılan, hemşirelerin ve hemşirelik öğrencilerinin çocuk haklarına yönelik tutumlarını inceleyen, 2006-2024 yılları arasında, Türkiye’ de yapılmış olan Türkçe ve İngilizce yayımlanan tanımlayıcı, kesitsel ve ilişki arayıcı deseninde olan çalışmalar araştırma evrenini oluşturmuştur. Tarama sonucu ulaşılan on çalışma örneklemi oluşturmuştur. Bu sistematik inceleme, PRISMA akış şeması adımları kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmalardan elde edilen nicel verilerin istatistiksel analizi SPSS 26 paket programı kullanılarak kullanım sıklığı (f) ve yüzdelik (%) oranlar ile verilmiştir. Nitel verilerin analizi içerik analizi yöntemi kullanılarak yapılmıştır.
Bulgular: Tarama sonucunda ulaşılan makalelerin; tanımlayıcı (4 çalışma), tanımlayıcı ve kesitsel (5 çalışma) ve tanımlayıcı ve ilişki arayıcı (1 çalışma) desende yapılmıştır. İnceleme kapsamına alınan on çalışmada toplam 2210’u hemşirelik öğrencisi ve 321’ i pediatri hemşiresi olmak üzere toplam 3458 birey yer almıştır. Sistematik derleme kapsamına alınan çalışmalar en çok hemşirelik öğrencileri (7 çalışma) ile yapılmıştır Çocuk Haklarına İlişkin Tutum Ölçeği sadece Barnett’s Çocuk Sevme Ölçeği ve Ebeveyn Tutum Ölçeği ile korelasyonel olarak karşılaştırılmıştır.
Sonuç: Türkiye’ de pediatri hemşirelerinin ve hemşirelik öğrencilerinin çocuk haklarına ilişkin tutum düzeylerini değerlendiren yayın sayısının sınırlı olması birincil sonucumuzdur. İkincil sonuç olarak, pediatri hemşirelerinin ve hemşirelik öğrencilerinin puan ortalamasının düşük olduğu tespit edilmiştir. Bu alanda metodolojik, daha büyük örneklem grupları ile yürütülecek yeni araştırmaların yapılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk hakları , Hemşire , Hemşirelik öğrencisi , Tutum , Children , Nurse , Nursing student , Attitude

Destekleyen Kurum

YOK

Proje Numarası

YOK

Teşekkür

YOK

Kaynakça

• Akyüz, E. (2018). Çocuk hukuku çocukların hakları ve korunması. (6. Baskı) Ankara: Pegem Akademi. (S. 43).
• Aldemir, E. Y. (2014). Hemşirelik yüksekokulu öğrencilerinin çocuk hakları konusundaki tutumlarının belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Bilim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• American Nurses’ Association. (2021). Code for nurses with interpretive statement. Erişim Adresi: http://www.nursingworld.org/MainMenuCategories/EthicsStandards/CodeofEthicsforNurses/Code-of-Ethics.aspx. Erişim Tarihi: 01.01.2023
• Aközlü, Z., Ekim, A. (2020). Engelli çocuklara sahip olan ailelerle yapılan hemşirelik lisansüstü tezlerinin incelenmesi: sistematik derleme. Tıp Fakültesi Klinikleri Dergisi, 3(2), 85-98. https://doi.org/10.17932/IAU.TFK.2018.008/2020.302/tfk_v03i2004
• Alemdar, D. K., Yılmaz, G. (2019). Pediatri hemşirelerinin çocuk haklarına yönelik tutumlarının belirlenmesi. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(2), 121-126. https://doi.org/10.34087/cbusbed.536679
• Albert-Lőrincz, C. (2018). The situation of pediatric patients' rights in the transylvanian 32 healthcare. Orvosi Hetilap, 159(11), 423-429. https://doi.org/10.1556/650.2018.30999
• Aslan, H., & Toper, F. (2024). Üniversite öğrencilerinin çocuk haklarına yönelik tutumlarının incelenmesi: sağlık bilimleri fakültesi örneği. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 16(30), 1-20. https://doi.org/10.38155/ksbd.1328199
• Bağçeli Kahraman, P., Doğan, B., Şimşek, M. (2020). Okul öncesi öğretmenlerinin çocuk ihmal ve istismarı ile çocuk haklarına yönelik görüşleri. Turkish Studies, 15(2), 692-715. https://dx.doi.org/10.29228/turkishstudies.40135
• Bellibaş, M. Ş. (2018). Sistematik derleme çalışmalarında betimsel içerik analizi. K. Beycioğlu, N. Özer ve Y. Kondakçı (Ed.), Eğitim yönetiminde araştırma içinde (s. 511-532). Ankara: Pegem Akademi.
• Bisogni, S., Aringhieri, C., McGreevy, K., Olivini, N., Lopez, J. R. G., Ciofi, D. ... Festini, F. (2015). Actual implementation of sick children’s rights in ıtalian pediatric units: A descriptive study based on nurses’ perceptions. BMC Medical Ethics, 16(1), 1-8. https://doi.org/10.1186/s12910-015-0021-0
• Bowden V, Greenberg C. (2012). Pediatric Nursing Procedures. Newyork: Lippincott Williams & Wilkins.
• Çelebi, A., Aytekin, A., Küçükoğlu, S., Çelebioğlu, A. (2015). Hastanede yatan çocuk ve oyun. Journal of Dr. Behcet Uz Children's Hospital, 5(3), 156-160. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/194871/
• Büyük, E. T., Uzşen, H., Koyun, M., & Seferoğlu, E. G. (2023). The attitudes of the students in the faculty of health sciences towards children’s rights: descriptive study. Turkiye Klinikleri Journal of Medical Ethics-Law & History, 31(1), 53-59. https://doi.org/10.5336/mdethic.2022-94094
• Büyük, E. T., Odabaşoğlu, E., Uzşen, H., & Koyun, M. (2021). Attıtudes of pedıatrıc nurses and teachers towards chıldren’s rıghts and theır parental attıtudes. International Journal of Health Services Research and Policy, 6(3), 284-295. https://doi.org/10.33457/ijhsrp.949874
• Dinçer, S. (2018). Content analysis in scientific research: Meta-analysis, meta-synthesis, and descriptive content analysis. Bartın University Journal of Faculty of Education, 7(1), 176-190. https://doi.org/10.14686/buefad.363159
• Dirican, R. (2018). Tarihi süreçte çocukluk ve çocuk hakları. Çocuk ve Gelişim Dergisi, 2(2), 51-62. https://doi.org/10.36731/cg.472028
• Erbay, E. (2013). Çocuk hakları. İstanbul: Yeni İnsan Yayınevi. (S.65)
• Ergen, M.K. (2017). Okul müdürlerinin bayrak törenlerinde yaptıkları konuşmaların çocuk hakları açısından incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi- Marmara Üniversitesi Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı, İstanbul.
• Erkut, Z., Saygın, B., Afşar, N., Yıldız, S. (2022). Hemşirelik fakültesi son sınıf öğrencilerinin çocuk haklarına ilişkin tutumlarının belirlenmesi. Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(2), 61-67. https://doi.org/10.48124/husagbilder.1109300
• Fernandes-Guerreiro, A.I., World Health Organization. (2014). Assessing the respect of children's rights in hospitals in Kyrgyzstan and Tajikistan, WHO project: Improving the quality of pediatric care in the first level referral hospitals in selected countries of Central Asia. Erişim Adresi: http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0020/252542/Assessing-the-respect-of-childrens-rights-in-hospitals-in-Kyrgyzstan-and-TajikistanEng.pdf?ua=1. Erişim Tarihi: 15.01.2023
• Fernandes Guerreiro A.I., Kuttumuratova A, Monolbaev K, Boderscova L, Pirova Z, Weber MW. (2016). Assessing and ımproving children's rights in hospitals: Case studies from kyrgyzstan, tajikistan, and moldova. Health Hum Rights, Jun, 18(1), 235-248. PMID: 27781013
• Gözen, D. Özakar, S. (2014). Çocuk hemşiresinin savunucu rolü. Florence Nightingale Journal of Nursing, 21(3), 213-218. https://dergipark.org.tr/tr/pub/fnjn/issue/9011/112224
• Gültekin, M., Bayır, Ö. G., Balbağ, N. L. (2016). Haklarımız var: Çocukların gözünden çocuk hakları. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (24), 971-1005. https://dergipark.org.tr/en/pub/adyusbd/issue/37218/429586
• Kahriman, İ., Topbaş, M., Çan, G. Göker, Z., Deryal, Y. (2016). Pediatrik yaş grubuna sağlık hizmeti sunan ebe ve hemşirelerin çocuk hasta hakları konusundaki düşünceleri. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(1), 18-29. https://doi.org/10.5505/bsbd.2016.54154
• Karabacak E. (2022). Son sınıf hemşirelik öğrencilerinin çocuk sevme düzeyleri ve çocuk haklarına ilişkin tutumları. (Yüksek Lisans Tezi). Yozgat Bozok Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yozgat.
• Karaçam Z. (2013). Sistematik Derleme metodolojisi: sistematik derleme hazırlamak için bir rehber. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektronik Dergisi, 6(1), 26–33. https://dergipark.org.tr/tr/pub/deuhfed/issue/46815/587078
• Karaman Kepenekçi Y, Baydık B. (2009). Attı ctudes of the teacher candıdates of mentally handıcapped chıldren about chıldren’s rıghts. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 42(1), 329-350. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000001150
• Kavak, F. (2005). Çocuk haklarının korunmasında polisin görev ve yetkilerini uygulama açısından değerlendirilmesi. (Doktora Tezi). Polis Akademisi, Ankara.
• Kaynak, S., Ergün, S., Arat, N. (2021). Hemşirelik ve çocuk gelişimi bölümünde okuyan üniversite öğrencilerinin, çocuk haklarına yönelik bilgi ve tutumları. Türkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences, 13(1). https://doi.org/10.17049/ataunihem.459595
• Kesayak, Y., Karatekin, K. (2020). Ebeveynlerin ailede çocuk haklarını uygulama düzeylerinin incelenmesi. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 5(2), 312-335. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tubad/issue/59101/827720
• Kurt, E. Y. (2014). Hemşirelik yüksekokulu öğrencilerinin çocuk hakları konusundaki tutumlarının belirlenmesi. (Uzmanlık Tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Merey, Z. (2018). Çocuk Haklarının Tarihsel Gelişimi. Ankara: Pegem Akademi. (S. 4)
• Moola S, Munn Z, Tufanaru C, Aromataris E, Sears K, Sfetcu R, Currie M, Qureshi R, Mattis P, Lisy K, Mu P-F. Chapter 7: Systematic reviews of etiology and risk. In: Aromataris E, Munn Z (Editors). JBI Manual for Evidence Synthesis. JBI, 2020. Erişim Adresi: https://synthesismanual.jbi.global Erişim Tarihi: 13.07.2024
• Landsdown G, Heykoop C, Hart S. (2008). International Institute For Child Rights and Development (IICRD). Child rights curriculum for health professionals (CRED-PRO). Erişim Adresi: http://rightsofthechild.org/pdf/RevisedCurriculumHealthCareProfessionalsJuly2008Canada.pdf. Erişim Tarihi: 15.01.2023
• Özkan, T. K., Yıldırım, M., Bucak, İ., Almış, H. (2021). Qualıtatıve analysıs of the ınformatıon of healthcare professıonals workıng ın pedıatrıcs unıts on chıldren's rıghts. International Journal of Health Services Research and Policy, 6(1), 48-59. https://doi.org/10.33457/ijhsrp.830695
• Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., ... Moher, D. (2021). The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews. Research Methods and Reportıng, 10(1), 1-11. https://doi.org/10.1186/s13643-021-01626-4
• Rosa, C. N., de Oliveira Santos, A. C. P., de Camargo, C. L., de Oliveira Vargas, M. A., Whitaker, M. C. O., dos Santos, D. S. S., de Araujo, C. N. V. (2021). Direitos da criança hospitalizada: Percepção da equipe de enfermagem. Enferm Foco, 12(2), 244-249. 10.21675/2357-707X.2021.v12.n2.3853
• Roth, E. J., Barreto, P., Sherritt, L., Palfrey, J. S., Risko, W., Knight, J. R. (2004). A new, experiential curriculum in child advocacy for pediatric residents. Ambulatory Pediatrics, 4(5), 418-423. https://doi.org/10.1367/A04-010R1.1
• Ruiz-Casares, M., Collins, T. M., Tisdall, E. K. M., Grover, S. (2017). Children’s rights to participation and protection in international development and humanitarian interventions: Nurturing a dialogue. The International Journal Of Human Rights, 21(1), 1-13. https://doi.org/10.1080/13642987.2016.1262520
• United Nations. (1989). Convention on the rights of the child. Erişim Adresi: Https://Www.Ohchr.Org/Sites/Default/Files/Documents/Professionalınterest/Crc.Pdf. Erişim Tarihi: 25.01.2023
• Unutkan, Ö.P. (2008). İnsan hakları, çocuk hakları ve eğitimi. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık. (S.15)
• Wong DL, Hockenberry M. (2005). Wong’s essentials of pediatric nursing role of the pediatric nursing: Family advocacy. St. Louis: Mosby An Affiliate of Elsevier Science,
• Yılmaz, B., Şahin, N. (2020). İnfertilite stresi ile bireysel baş etme yöntemleri: bir sistematik derleme. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 7(1). https://doi.org/10.34087/cbusbed.583933
• Yildiz, I., Yildiz, F. T., Yimaz, E. A., Dogan, S. A. (2018). Attitudes of nursing students towards children's rights: A sample from Turkey. International Journal of Caring Sciences, 11(2), 1059. http://www.internationaljournalofcaringsciences.org/docs/48_yildiz_original_10_2.pdf
• Zengin, Z., Turfan, E., Akyüz, M. D. (2022). Cezaevinde kalan kadınların üreme sağlığı/cinsel sağlık durumları: sistematik derleme. Eurasian Journal Of Health Technology Assessment, 6(1), 60-73. https://doi.org/10.52148/ehta.1083415