Araştırma Makalesi

Şota Rustavelinin “Pələng dərisi geymiş pəhləvan” əsərinin Şərq intibahına aid olması və Türk folkloru əsasında yaradılması haqqında

Cilt: 22 Sayı: 2 28 Aralık 2022
PDF İndir
EN TR

Şota Rustavelinin “Pələng dərisi geymiş pəhləvan” əsərinin Şərq intibahına aid olması və Türk folkloru əsasında yaradılması haqqında

Öz

Doğu Rönesansı'nın bir ürünü olan Şota Rustaveli'nin kimliği ve yaratıcılığı konusundaki tartışmaların ve onun Gürcü şairi olarak sunulmasının Azerbaycan bilimi ile ilgisi olmadığı gerçeğiyle karşı karşıyayız. Şota Rustaveli'nin faaliyetinin 12. yüzyıla kadar uzandığı iddia ediliyor. Bu dönemde Türk dilinin kısaca kıpçagofilliyin kalıtsal bir gelenek olarak Gürcü saraylarında tezahürü, bilimde sözünü söyleyebilen araştırmacılar tarafından vurgulanmıştır. Şota Rustaveli'nin “Kaplan Postlu Şövalye” adlı eserine birçok millet tarafından sahip çıkılmaya çalışıldığı tarihi bir gerçektir. Menimseme süreci en çok Gürcü ve Fars edebiyatında belirgindir. Hem Gürcü hem de yabancı araştırmacılar, eserin zorla sahiplenilmesi için yüzyıllar boyunca değişikliklere tabi tutulduğunu vurgulamaktadır. Araştırmacılar, eserdeki değişikliklerin sadece işin kısaltılmasında değil, esere eklemeler yapılmasında da karşımıza çıktığını özellikle vurgulamaktadır. Şota Rustaveli'nin yazdığı şiir romanın hangi gelenek üzerine yaratıldığı veya oluşturulabileceği sorusunu gündeme getirir. Gürcü edebiyatında Şota Rustaveli'ye kadar herhangi bir edebiyat ekolü oluşturmayan bir edebiyatın bu kadar mükemmel bir örnek oluşturabilmesi, o eserin yazıldığı döneme dikkat çeker. 12-13. yüzyıl Doğu edebiyatında şiirler, manzum romanlar vb. türler yaygın olarak gelişmiştir ve bu dönemde Doğu Rönesansının ortaya çıkması, Şota Rustaveli'nin yaratıcılığına ve kişiliğine dikkat çeker. Doğu Rönesansı Gürcü edebiyatını içermez. Doğu Rönesansı, Kafkasya'da yaşayan halklar arasında Azerbaycan Türklerinin edebi ortamını, Farsça veya Arapça edebiyatını içerir ve Gürcü ve diğer halkların edebiyat ve kültürü Doğu Rönesansı'nın dışındadır. Şota Rustaveli'nin “Kaplan Postlu Şövalye” adlı eserinde Türk insanının hayatında özel bir yeri olan gelenekler, milli bayramlar vb. anlatılmaktadır. gerçekleşiyor. Mesela eserde Nevruz bayramından söz edilmesi... Şunu da belirtmeliyiz ki eser "kesildikten" sonra hala Nevruz bayramıyla ilgili bölümler vardır. Evren, halklar, milletler, gelenekler, dinler vb. Nevruz bayramı hakkında derinlemesine bilgi sahibi olan Şota Rustaveli, eserinde Nevruz bayramının özelliklerini bilen bir kişi olarak açıklık getirir. Şota Rustaveli'nin “Kaplan Postlu Şövalye”, Orta Çağ'da Kafkasya'da birleşik bir edebi ortamın olduğunu gösterir. Bu ortamda yazan ve yaratan halklar, Türk halklarının edebiyatı çerçevesinde şekillenmiştir. Kafkasya'nın Türk olmayan halklarının edebiyatı, yalnızca folklorun gelişimi ve İslam'ın yokluğunda dini nitelikteki eserler ile ilgilidir. Dini türlerin de kendi sistemleri vardı. Şota Rustaveli gibi edeblerin eserlerini edebiyat ve kültür açısından incelemek önemlidir. Çünkü bu, Kafkasya'da yaşayan halkların edebiyat ve kültür tahrifatını ortaya koyması açısından önemlidir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Cəfərsoy İ. GÜRCÜLƏŞMİŞ AZƏRBAYCAN ŞAİRİ. Şota Uruztaveli. https://teref.az/kose/160600-gurculesmis-azerbaycan-sairi-sota-uruztaveli.html Cəfərsoy İ. İber və H’Ay folklorunda türk mifik təfəkkürünün izləri. “Xəzər Universiteti” nəşriyyatı, Bakı, 2014, 224 səh.; Həbibbəyli İ. Multikulturalizm yollarında: ədəbi-tarixi ənənələr və müasir dövr // Multikulturalizm yollarında: ədəbi-tarixi ənənələr və müasir dövr - Xəbərlər - Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi (nizamimuseum.az); https://www.rizvanhuseynov.com/2017/05/blog-post_15.html Kırzıoğlu M.F. Yukarı-Kür ve Çoruk boylarında KIPÇAKLAR, Ankara, 1992; Kurzweil F.G. (historian-orientalist, Moscow). Эпоха творчества Шота Руставели. Иран и Закавказье в XVII веке (THE ERA OF CREATIVITY SHOTA RUSTAVELI (IRAN AND TRANSCAUCASIA IN XVII CENTURY) https://klauzura.ru/2019/10/epoha-tvorchestva-shota-rustaveli-iran-i-zakavkaze-v-xvii-veke/; Rustaveli Ş. Pəlng dərisi geymiş pəhləvan. Bakı, “Avrasiya Press”, 2006, 232 səh.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Edebi Çalışmalar, Edebi Teori, Türk Halk Bilimi, Sanat ve Edebiyat

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

28 Aralık 2022

Gönderilme Tarihi

24 Eylül 2022

Kabul Tarihi

19 Ekim 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 22 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Şerifova, S. (2022). Şota Rustavelinin “Pələng dərisi geymiş pəhləvan” əsərinin Şərq intibahına aid olması və Türk folkloru əsasında yaradılması haqqında. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 22(2), 327-352. https://doi.org/10.32449/egetdid.1179574
AMA
1.Şerifova S. Şota Rustavelinin “Pələng dərisi geymiş pəhləvan” əsərinin Şərq intibahına aid olması və Türk folkloru əsasında yaradılması haqqında. TDİD. 2022;22(2):327-352. doi:10.32449/egetdid.1179574
Chicago
Şerifova, Salide. 2022. “Şota Rustavelinin ‘Pələng dərisi geymiş pəhləvan’ əsərinin Şərq intibahına aid olması və Türk folkloru əsasında yaradılması haqqında”. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 22 (2): 327-52. https://doi.org/10.32449/egetdid.1179574.
EndNote
Şerifova S (01 Aralık 2022) Şota Rustavelinin “Pələng dərisi geymiş pəhləvan” əsərinin Şərq intibahına aid olması və Türk folkloru əsasında yaradılması haqqında. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 22 2 327–352.
IEEE
[1]S. Şerifova, “Şota Rustavelinin ‘Pələng dərisi geymiş pəhləvan’ əsərinin Şərq intibahına aid olması və Türk folkloru əsasında yaradılması haqqında”, TDİD, c. 22, sy 2, ss. 327–352, Ara. 2022, doi: 10.32449/egetdid.1179574.
ISNAD
Şerifova, Salide. “Şota Rustavelinin ‘Pələng dərisi geymiş pəhləvan’ əsərinin Şərq intibahına aid olması və Türk folkloru əsasında yaradılması haqqında”. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 22/2 (01 Aralık 2022): 327-352. https://doi.org/10.32449/egetdid.1179574.
JAMA
1.Şerifova S. Şota Rustavelinin “Pələng dərisi geymiş pəhləvan” əsərinin Şərq intibahına aid olması və Türk folkloru əsasında yaradılması haqqında. TDİD. 2022;22:327–352.
MLA
Şerifova, Salide. “Şota Rustavelinin ‘Pələng dərisi geymiş pəhləvan’ əsərinin Şərq intibahına aid olması və Türk folkloru əsasında yaradılması haqqında”. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, c. 22, sy 2, Aralık 2022, ss. 327-52, doi:10.32449/egetdid.1179574.
Vancouver
1.Salide Şerifova. Şota Rustavelinin “Pələng dərisi geymiş pəhləvan” əsərinin Şərq intibahına aid olması və Türk folkloru əsasında yaradılması haqqında. TDİD. 01 Aralık 2022;22(2):327-52. doi:10.32449/egetdid.1179574

by-nc.png  Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.