Araştırma Makalesi

İkinci Dünya Savaşı, Sovyet Resmi İslamı ve Orta Asya Müslüman Ruhani İdaresi (Müftülüğü)-SADUM

Cilt: 23 Sayı: 1 26 Haziran 2023
PDF İndir
EN TR

İkinci Dünya Savaşı, Sovyet Resmi İslamı ve Orta Asya Müslüman Ruhani İdaresi (Müftülüğü)-SADUM

Öz

1941 yılında Sovyetler Birliği’nin Almanya’ya karşı İkinci Dünya Savaşı’na girmesi ve sonrasında cephede yaşanan toprak, malzeme ve insan kayıpları yüzünden Sovyetler Birliği atıl kapasite olarak görülen ve orduda çoğunlukla geri hizmette kullanılan Müslüman nüfusu da savaşta kullanmaya karar vermiştir. Ancak bu nüfusun geçmişte yaşanan Basmacı İsyanı vb. olayların ortaya çıkardığı husumet sebebiyle önce ikna edilmesi ve Sovyet yönetimini desteklemesi için kendilerine uygulanan sert tutumda gevşemeye gidilmesi ve gönüllerinin kazanılması öncelikle yerine getirilmesi gereken bir şart olarak Sovyet yönetiminin karşısına çıkmıştır. Sovyet yönetimi de gereken adımları atmak durumunda kalmıştır. Bu kapsamda Sovyet yönetimi Müslümanlara ve İslam dinine karşı müsamahasız tutumunu unutturmak adına öncelikle Sovyet resmi İslam anlayışının da temelini oluşturacak ve Müslüman nüfusla inanç üzerinden irtibat kurulmasına imkan sağlayacağı düşünülen dört Müslüman Ruhani İdaresi (Müftülük-Dukhovnoye Upravleniye) kurulmasına karar vermiştir. Bu kapsamda Devletle Müslüman nüfus arasındaki ilişkileri geliştirme yaklaşımı kapsamında 1942 yılında İslam’a resmi bir statü tanınmış, bu statü tanınırken de 1783 yılında Çariçe II. Katerina tarafından kurulan dini yapı esas alınmıştır. Orta Asya ahalisinin Sovyetler Birliğini sahiplenmesi ve savaş sırasında desteklemesi amacıyla kurulan bu dört Müftülükten en önemlisi Orta Asya ve Kazakistan’dan sorumlu olan SADUM olmuştur. SADUM, 20 Ekim 1943 tarihinde Taşkent’te kurulmuştur. SADUM, Sovyetler Birliği’ndeki dört Müftülük içinde en önemli olanıdır, zira Birlik Müslüman nüfusun %75’i SADUM sorumluluk alanı içinde kalan bölgede yaşamaktadır. Bu da SADUM’un önemini arttırmıştır. Bu çalışmada SADUM’un kuruluşu ve faaliyetlerine tarihi süreç içinde değinilecektir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abduvakhitov, A. (1993). Islamic revivalism in Uzbekistan. Dale F. Eickelman (Ed.), Russia’s Muslim frontiers: New directions in cross cultural analysis içinde (s. 79-97). Indiana University.
  2. Abraham, M. D. (1977). Mahmūd Shaltūt (1893-1963), A Muslim reformist: His life, works and religious thought. University Microfilms.
  3. Ahrari, M. E. (2001). Jihadi groups, nuclear Pakistan, and the new Great Game. Strategic Studies Institute, U.S. Army War College.
  4. Akçalı, P. (1998). Identity politics and political mobilization in Central Asia: The case of Islamic Renaissance Party (IRP) [Yayımlanmamış doktora tezi]. Miami University.
  5. Akiner, S. (2003). The politicisation of Islam in Postsoviet Central Asia. Religion, State and Society, 31(2), 97-122.
  6. Al-Rahim, A. H. (2006). Islam and liberty. Journal of Democracy, 17(1), 166-169.
  7. Altun, İ. (2002). Ebu Musa El-Eş’ari’nin hayatı ve kişiliği (Tez No. 110280) [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  8. Anderson, J. (1994). Islam in the Soviet archives: A research note. Central Asian Survey, 13(3), 383-394.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Siyaset Bilimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

26 Haziran 2023

Gönderilme Tarihi

3 Nisan 2023

Kabul Tarihi

1 Haziran 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 23 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Kıllıoğlu, M. E. (2023). İkinci Dünya Savaşı, Sovyet Resmi İslamı ve Orta Asya Müslüman Ruhani İdaresi (Müftülüğü)-SADUM. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 23(1), 151-185. https://doi.org/10.32449/egetdid.1273974
AMA
1.Kıllıoğlu ME. İkinci Dünya Savaşı, Sovyet Resmi İslamı ve Orta Asya Müslüman Ruhani İdaresi (Müftülüğü)-SADUM. TDİD. 2023;23(1):151-185. doi:10.32449/egetdid.1273974
Chicago
Kıllıoğlu, Mehmet Erkan. 2023. “İkinci Dünya Savaşı, Sovyet Resmi İslamı ve Orta Asya Müslüman Ruhani İdaresi (Müftülüğü)-SADUM”. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 23 (1): 151-85. https://doi.org/10.32449/egetdid.1273974.
EndNote
Kıllıoğlu ME (01 Haziran 2023) İkinci Dünya Savaşı, Sovyet Resmi İslamı ve Orta Asya Müslüman Ruhani İdaresi (Müftülüğü)-SADUM. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 23 1 151–185.
IEEE
[1]M. E. Kıllıoğlu, “İkinci Dünya Savaşı, Sovyet Resmi İslamı ve Orta Asya Müslüman Ruhani İdaresi (Müftülüğü)-SADUM”, TDİD, c. 23, sy 1, ss. 151–185, Haz. 2023, doi: 10.32449/egetdid.1273974.
ISNAD
Kıllıoğlu, Mehmet Erkan. “İkinci Dünya Savaşı, Sovyet Resmi İslamı ve Orta Asya Müslüman Ruhani İdaresi (Müftülüğü)-SADUM”. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 23/1 (01 Haziran 2023): 151-185. https://doi.org/10.32449/egetdid.1273974.
JAMA
1.Kıllıoğlu ME. İkinci Dünya Savaşı, Sovyet Resmi İslamı ve Orta Asya Müslüman Ruhani İdaresi (Müftülüğü)-SADUM. TDİD. 2023;23:151–185.
MLA
Kıllıoğlu, Mehmet Erkan. “İkinci Dünya Savaşı, Sovyet Resmi İslamı ve Orta Asya Müslüman Ruhani İdaresi (Müftülüğü)-SADUM”. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, c. 23, sy 1, Haziran 2023, ss. 151-85, doi:10.32449/egetdid.1273974.
Vancouver
1.Mehmet Erkan Kıllıoğlu. İkinci Dünya Savaşı, Sovyet Resmi İslamı ve Orta Asya Müslüman Ruhani İdaresi (Müftülüğü)-SADUM. TDİD. 01 Haziran 2023;23(1):151-85. doi:10.32449/egetdid.1273974

by-nc.png  Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.