Osmanlı Yunanistan’ındaki Yaşam Sahnelerini Edward Dodwell’in Eserlerinden İncelemek

Öz

Batılı seyyahlar için Doğu, özellikle Müslümanların yaşadığı topraklar merak uyandırıcı ve gizemli olmuştur. Bu noktada Balkanlar, Doğu ile Batı arasına sıkışan, Avrupalı ama Müslüman Osmanlı hâkimiyetinde, sosyo-kültürel yapısı kozmopolit bir bölge konumundadır. Ayrıca antik dönemden itibaren birçok kültüre ve farklı dinlere ortam oluşturmuş Yunanistan’da yaşayan Osmanlı halkı bölgenin bazen yabancısı bazen ise yerlisi olmuştur. Ne batılı ne de doğulu olan halkın dışarıdan nasıl göründüğü, gündelik hayatta farklı kültür ve dinden insanlar ile birlikte nasıl yaşadıkları, Osmanlı kültürünün yerli halk arasındaki etkisi, izlenimlerini yazılı ve görsel olarak aktaran Edward Dodwell’in eserlerinden anlaşılabilmektedir. Daha çok mimari ve manzara resimleri yapan sanatçı aynı resimlerde halkın gündelik yaşamından da detaylar vermiştir. Bu sayede, şu an var olan ve olmayan mimari öğeler hakkında görsel ve yazılı döneme ait bilgiler günümüze gelebilmiştir. Özellikle Türklerin mimari anlamda katkı ve zararlarına da değinmiştir. Onun eserleri, bağımsızlığını ilk kazanan Balkan devleti olan Yunanistan’ın bağımsızlıktan önceki son yıllarını, sosyokültürel ve mimari bakımdan anlamak için döneme ait bilgiler verdiğinden dolayı araştırılmaya değer bulunmuştur. Sanatçının gezisi boyunca kaleme aldığı anıları incelemek, konu ile ilgili anı ve resimlerini birlikte değerlendirmek çalışmanın yönetimini oluşturmaktadır. Bağımsızlığını kazanmaya çok az bir zaman kalan ülkedeki Osmanlı halkının yaşamına İrlandalı sanatçı Edward Dodwell’in gözünden bakarak fikir edinmek amaç edinilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Balkan
• Yunanistan
• Osmanlı
• Türk
• Dodwell

Examining Everday Life Scenes in Ottoman Greece through the Works of Edward Dodwell

Öz

For Western travelers, the East, especially the lands inhabited by Muslims, has always been intriguing and mysterious. At this point, the Balkans is a cosmopolitan region with a cosmopolitan socio-cultural structure, squeezed between East and West, under European but Muslim Ottoman rule. In addition, the Ottoman people living in Greece, which has been an environment for many cultures and different religions since antiquity, have sometimes been foreigners and sometimes natives of the region. The works of Edward Dodwell, who represented his impressions in both written and visual form, provide insight into how people who were neither entirely Western nor Eastern were perceived by outsiders, how they coexisted with individuals from different cultures and religions in daily life, and how Ottoman culture influenced the local population. The artist, who mostly painted architecture and landscapes, also gave details of the daily life of the people in the same paintings. In this way, visual and written information about architectural elements that do and do not exist today has survived to the present day. In particular, he also touched upon the contributions and losses of the Turks in terms of architecture. His works merit academic attention, as they offer valuable insights into the sociocultural and architectural aspects of the period, particularly in understanding the final years of Greece—the first Balkan state to gain independence. Examining the memoirs written by the artist during his journey and evaluating them together with his related memories and paintings constitutes the method of the study. The aim is to gain insight into the life of the Ottoman people in a country that was on the verge of gaining its independence, through the eyes of the Irish artist Edward Dodwell.

Anahtar Kelimeler

• Balkan
• Greece
• Ottoman
• Turkish
• Dodwell

Kaynakça

1. Aslanapa, O. (1965–1966). Yunanistan’da Türk eserleri ve Türklerin durumu. Türk Kültürü, 477, 477-485.
2. Avgeris, Z. (2021). From text to space and vice versa: The travel account of Sir William Gell and Edward Dodwell in Phocis and Boeotia [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Uppsala University.
3. Benezit, E. (2006). Dodwell, Edward. In Benezit Dictionary of Artists (Vol. 4). Grund.
4. Beresford, J. (2015). A monument to the winds. Navigation News, Mar/Apr, 17-19.
5. Büktel, Y. (2022). Velestin - Geçmişin mirası. M. Z. Hasdağlı & E. Taştemür (Eds.), Işık Şahin’e armağan (pp. 103-120). Trakya Üniversitesi Yayınları.
6. Christaki, M., Stournaras, G., Nastos, P. T., & Mamassis, N. (2017). Water supply associated with the development of the city of Athens from the Hellenistic era until the end of the 19th century. Water History, 9(4), 389-410. https://doi.org/10.1007/s12685-017-0205-5
7. Çelebi, E. (2011). Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi: Gümülcine, Kavala, Selanik, Tırhala, Atina, Mora, Navarin, Girit Adası, Hanya, Kandiye, Elbasan, Ohri, Tekirdağı (8. Kitap 1. Cilt, S. A. Kahraman, Ed.). Yapı Kredi Yayınları.
8. Dodwell, E. (1819a). A classical and topographical tour through Greece during the years 1801, 1805 and 1806 (Vol. 1). Rodwell and Martin.

9. Dodwell, E. (1819b). A classical and topographical tour through Greece during the years 1801, 1805 and 1806 (Vol. 2). Rodwell and Martin.
10. Dodwell, E. (1820). Views in Greece from drawings by Edward Dodwell. Rodwell and Martin.
11. Duru, R. (2024). Rüzgârlar Kulesi’ndeki dervişler: Atina Mevlevihane’si yalanı. Academia.edu. https://www.academia.edu/45679939
12. Eldem, E. (2011). Huzurlu bir ilgisizlikten sıkıntılı bir kaygıya: Osmanlıların gözünden eski eserler (1799-1869). E. Eldem, Z. Bahrani & Z. Çelik (Eds.), Geçmişe hücum: Osmanlı İmparatorluğu’nda arkeolojinin öyküsü 1753–1914 (pp. 281-328). Salt Yayınları.
13. Eyice, S. (1954). Yunanistan’da Türk mimari eserleri I. Türkiyat Mecmuası, 14, 157-182.
14. Eyice, S. (1991). Atina’da Türk mimari eserleri. TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 4, pp. 76-79). Türkiye Diyanet Vakfı.
15. Eyice, S. (1997). Hasan Baba Tekkesi. TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 16, pp. 290-291). Türkiye Diyanet Vakfı.
16. Germaner, S. (2007). Oryantalizm ve Osmanlı modernleşmesi. Uluslararası Oryantalizm Sempozyumu (9–10 Aralık 2006) (pp. 299-309). İBB Kültür Müdürlüğü Yayınları.
17. Germaner, S., & İnankur, Z. (2008). Oryantalistlerin İstanbul’u. Türkiye İş Bankası Yayınları.
18. Gökdemir, G. (2019). A new example in the Museum of Ankara Anatolian Civilizations: Marble monopodia with the figure of Harpocrates Temporia Anni. Tarih Araştırmaları Dergisi, 38(65), 103-134.
19. Göyünç, N. (1992). Anabolu. TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 3, pp. 105-106). Türkiye Diyanet Vakfı.
20. Hacısalihoğlu, M. (2013). Yunanistan. TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 9, pp. 586-595). Türkiye Diyanet Vakfı.
21. Halaçoğlu, Y. (1974). Teselya Yenişehirli ve Türk eserleri hakkında bir araştırma. Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, 2(3), 89-100.
22. Hamaloğlu, İ. (2021). XIX. yüzyılda Batılı seyyahlara göre Selanik şehrine dair ilk izlenimler. Tarih ve Günce, 9, 277-310.
23. Hasol, D. (1979). Ansiklopedik mimarlık sözlüğü. Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları.
24. Hobhouse, J. C. (1858). Travels in Albania and other provinces of Turkey in 1809 & 1810 (Vol. 1). British Library, Historical Print Editions.
25. Karpuz, H. (2010). Balkanlar’daki Mevlevihanelerden günümüze kalanlar. Uluslararası Dünyadan Mevlana İzleri Sempozyumu (pp. 427-445). Selçuk Üniversitesi Mevlana Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları.
26. Kiel, M. (1992). Balyabadra. TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 5, pp. 42-43). Türkiye Diyanet Vakfı.
27. Kiel, M. (2001). İstefe. TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 23, pp. 312-314). Türkiye Diyanet Vakfı.
28. Kiel, M. (2011). Teselya. TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 40, pp. 522-526). Türkiye Diyanet Vakfı.
29. Kiel, M. (2013). Velestin. TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 43, pp. 22-24). Türkiye Diyanet Vakfı.
30. Maher, M. P. (2012). From Pausanias to Dodwell: A ‘grand tour’ of Ancient Stymphalos. L. Mulvin (Ed.), A culture of translation: British and Irish scholarship in the Gennadius Library (1740–1840) (pp. 109-110). A Gennadius Library Publication.
31. Navari, L. (Ed.). (2001). The Gennadius Library - 75 years: An exhibition of 75 treasures from the collections of John Gennadius. Athens.
32. Oğuzoğlu, Y. (1994). Dizdar. TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 9, pp. 480-481). Türkiye Diyanet Vakfı.
33. Pomardi, S. (1820). Viaggo nella Grecia fatto da Simone Pomardi negli anni 1804, 1805, e 1806 (Vol. 1). Presso Vincenzo Poggioli.
34. Pomardi, S. (1820). Viaggo nella Grecia fatto da Simone Pomardi negli anni 1804, 1805, e 1806 (Vol. 2). Presso Vincenzo Poggioli.
35. Sezen, T. (2017). Osmanlı yer adları. T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları.
36. Tokay, G. (2004). XIX. yüzyıl Balkan kaynakları üzerine bir değerlendirme. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 2(1), 133-148.
37. Tsigakou, F. M. (1981). The rediscovery of Greece: Travellers and painters of the romantic era. Thames and Hudson.
38. Vakalopulos, A. E. (2012). Hasan Baba Tekkesi. Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, 4(5), 197-204.
39. Vingopoulou, I. (2011). Routes et logements des voyageurs dans la région de la Thrace (XVIe–XIXe siècles). The Historical Review / La Revue Historique, 7, 299-322. https://doi.org/10.12681/hr.266
40. Web Archive. (2025, April 12). Panoramio photo 34162427. https://web.archive.org/web/20161015153924/http://www.panoramio.com/photo/34162427