Kırım Tatar Şiirinde 1944 Sürgünü’nün İzleri

Öz

1944 yılının 18 Mayıs’ında gerçekleştirilen toplu sürgün, Kırım Tatar Türklerinin sadece vatanını değil; ailesini, evini, toprağını, dilini, edebiyatını, tarihini ve kültürünü de elinden almış, binlerce insanın hayatını kaybetmesine yol açmıştır. Hayvan vagonlarına bindirilerek insanlık dışı muamelelere maruz bırakılan Kırım Tatar Türkleri, ana yurtlarından koparılmış ve onlarca yıl süren sürgün hayatının tüm zorluklarını yaşamak zorunda bırakılmıştır. Bu zulme tanık olan Kırım Tatar Türkleri yaklaşık yarım asır boyunca vatanlarına dönememiştir. Kırım Tatar aydınlarının bu süreçte vatan ve sürgün gibi toplumsal temaları işleyen yazılar ve şiirler yayımlamaları engellenmiştir. Kırım Tatar şairlerinin yüreklerinde biriken vatan özlemi, vatan sevgisi ve 1944 Sürgünü’nün yarattığı derin etkiler, ancak yirminci yüzyılın sonlarına doğru edebî metinlerde görünür hâle gelebilmiştir. Özellikle 1944 Sürgünü’nü konu alan şiirler, bu sürgünün Kırım Tatar Türklerinin zihninde yarattığı etkinin ve edebî sahaya ne şekilde yansıdığının ortaya çıkarılması açısından önemlidir. Bu çalışmada, 1944 Sürgünü’nü konu edinen Kırım Tatar şairlerinin şiirleri bir araya getirilmiştir. Söz konusu şiirlerden seçilen belli bölümler hem anlam yönüyle tahlil edilmiş hem de sürgünün Kırım Tatar Türkçesi üzerindeki izleri dil yönü esas alınarak incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kırım Tatar Türkçesi
• Kırım Tatar edebiyatı
• 1944 Sürgünü
• Şiir
• Dil ve anlam.

Traces of the 1944 Deportation in Crimean Tatar Poetry

Öz

The mass deportation of Crimean Tatars on May 18, 1944, not only deprived them of their homeland but also of their families, homes, land, language, literature, history, and culture, leading to the loss of thousands of lives. Forced into cattle wagons and subjected to inhumane treatment, Crimean Tatars were torn from their ancestral lands and forced to endure decades of exile. Witnessing this cruelty, Crimean Tatars were unable to return to their homeland for nearly half a century. Crimean Tatar intellectuals were prevented from publishing writings and poems addressing social themes such as homeland and exile during this period. The longing for their homeland, the love of their country, and the profound impact of the 1944 deportation only became visible in literary texts towards the end of the twentieth century. Poems, particularly those concerning the 1944 deportation, are important for revealing the impact this deportation had on the minds of Crimean Tatar Turks and how it was reflected in the literary field. This study brings together poems by Crimean Tatar poets that address the 1944 deportation. Selected excerpts from these poems have been analyzed both semantically and in terms of their linguistic impact on the Crimean Tatar language.

Anahtar Kelimeler

• Crimean Tatar language
• Crimean Tatar literature
• the 1944 Deportation
• poetry
• Language and meaning.

Kaynakça

1. Abdurahman, İ. (2021). Ebediylik. İ. Gasprinskiy Adına Mediamerkez.
2. Ali, Ç. (1999). Uyan, Çatırdağ, uyan!. Kırım Devlet Okuv-Pedagogika.
3. Ali, Ç. (2020). Saylama eserler. İ. Gasprinskiy Adına Mediamerkez.
4. Allahmanlı, M. (2007). Kırımtatar edebiyatı (Problemler, Mülahazalar). ADPU’nun Neşriyatı.
5. Asanin, İ. (1997). Menim antım. Yıldız Dergisi. (5), 188-189.
6. Ayaydın, H., & Ertane Baydar, A. S. (2024). Kırım Tatar şairi Yunus Temirkaya'nın hayatı, edebî şahsiyeti ve eserleri üzerine bir araştırma. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, 12(36), 96-107.
7. Bektöre, Ş. (2011). Volga qızıl aqarken. Kırımdevokuvpedneşir
8. Celilova, L. (2017). Kırım Tatar millî matbuat tarihi. (Ömer Küçükmehmetoğlu, Çev.). Akademi Titiz. Ertane Baydar, A. S. (2012). Şakir Selim’in edebî şahsiyetine dair notlar. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (47), 57-74. Fazıl, R. ve Nagayev, S. (2001). Kırımtatar edebiyatının tarihi: Kısa bir nazar. Kırımdevokuvpedneşir.

9. Fazıl, İ. (2007). Yolcu (Miras). Aqmescit.
10. Kandım, Y. (2001). Ümüt yipi. DOLYA.
11. Karaduman, Y. E., ve Ertane Baydar, A. S. (2023). Şair Eşref Şemizade’nin “Saylama Eserler” adlı eserinin içerik ve üslup özellikleri. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi. (11), 195-210.
12. Kasımov, İ. (2005). Derdli, ağrılı kardaşlarımız (Kırımtatar poeziyasından çevirmeler, makaleler). VEKTOR.
13. Kurtnezir, Z. (2000). Kırım Tatar edipleri. Tavriya.
14. Kurtumerov, E. E., Üseyinov, T. B. ve Harahadı, A.M. (2002). Qırımtatar icret edebiyatı. Kırımdevokuvpedneşir.
15. Mambet, B. (2019). Duyğularım. İ. Gasprinskiy Adına Mediamerkez.
16. Mecitova, C. (1992). Salğırğa. Yıldız Dergisi. (3), 75-77.
17. Oysunköylü, S. (2019). Vatanına sadık olğan şair – Pevat Zeti’nin 80 yıllığı münasebetinen. Yıldız Dergisi. (2), 62-65.
18. Seferova, F. A. (2015). Kırımtatar şiiriyetinin estetikası. Simferopol.
19. Selim, Ş. (1997). Tüşünce. Tavriya.
20. Sevdiyar, M. (1993). Milliy matem, Yürek Ağlay. Yıldız Dergisi. (3), 70.
21. Şamilkızı, G. (2017). Kırım ateşi – Bir işgalin anatomisi. Ötüken.
22. Şemizade, E. (1998). Yüregime. Yıldız Dergisi. (5), 55-57.
23. Temirkaya, Y. (1992). Sürgünlik. Yıldız Dergisi. (1), 125-128.
24. Veliyev, A. (1997). Melek köpüri. Tavriya.
25. Veliulayeva, A. (2019). Kırım Tatar edebiyatı. Bükrek.
26. Yurter, F. R. (2007). Kırım. Ankara.
27. Yurter Kırımlı, F. (1996). Allahtan istegim, Vatanımda ne oldı?. Yıldız Dergisi. (2), 199-200.
28. Yurter Kırımlı, F. (2017). Irqdaşlarım qaydalar?. Yıldız Dergisi. (6), 121-122.
29. Zeti, P. (1995). Sarısuv. Yıldız Dergisi. (2), 47.