Dìvânu Lugâti ’t-Turk’te Sesteş Sözcükler -2-
Öz
Karahanlı dönemi eserlerinden ansiklopedik bir sözlük olan DìvÀnu LuàÀti ’t-Turk [=Türk Dilleri Sözlüğü] Kâşgarî tarafından 1072 Ocak 25’te yazılmağa başlanmış, yazımı bittikten sonra incelemeler yapılarak eser dört defa düzeltilip yeniden yazılmış 1074 Şubat 10 Pazartesi tamamlanmıştır.
DLT, Türkçe madde başlı, Arapça açıklamalı, kapsamlı bir sözlüktür. Ayrıca Türkçenin XI. yüzyıldaki dil özelliklerini belirtmesi bakımından ses ve yapı bilgisine ışık tutan bir dil bilgisi kitabı; Türk dünyasının kelime dağarcığını içeren bir sözlük; kişi, boy ve yer adları kaynağı; halk bilimi ve halk edebiyatı seçkisi; tarihe ışık tutan bir kitap; coğrafya ve kavimler bilgisi dallarında bir bilgi dağarcığı; kâinat anlayışını yansıtan bir kitap; dönemin tıbbî ve tedavi yöntemlerinden bilgi veren bir kaynak; kısaca değindiği her konuda Türkçenin en eski bilgi kaynağı olması dolayısıyla ilkliğinin korumaktadır.
Bu çalışmada, ilk çalışmada incelenen úap, úa, aġ, yut, sÀp, um, teg, bölük, bulun, úurut, tΣgür-, aĢrış, toúuş, bilik, çıbıúan, öp, úız, burun, tΣbiz, ulÀġ, tawar, yel, kümüş, yinçgΣ, úaçaç, Ày, ot, yıġaç sözcüklerine ek olarak farklı köklerden ortaya çıkan sesteş sözcükler, kelime yapısının tesadüfen çakışması sonucunda ortaya çıkan sesteş sözcükler, morfoloji yoluyla ortaya çıkan sesteş sözcükler ve öz ve alıntı kelimelerin çakışması sonucunda ortaya çıkan sesteş sözcükler incelenmiştirAnahtar Kelimeler
Kaynakça
- ABDURRAHMANOV, R.: Russko-uzbekskiy slovar’: Moskva 1954.
- ABULLAYEV, F.: “Kıpçak-Oğuz Denklikleri p // b, b // m, b // v (Özbekçenin Harezm Ağzı Malzemeleri Üzerine)”: Dil Bilimi Sorunları: Taşkent 1965, s. 64. AHANOV, K.: Kazakçadaki Sesteşler: Almatı 1958.
- ATAY, Hüseyin - İbrahim ATAY - Mustafa ATAY: Arapça-Türkçe Büyük Lûgat: Ankara 1964, I, 1. cüz. XXXII+192 s.; 1965, 2. cüz. 193-384. s.; 1966, 3. cüz. 385-510. s.; 1968, II, 1. cüz. 511-670. s.; 1969, 2. cüz. 671-862. s.; 1970, 3. cüz. 863-1022. s.; 1970, 4. cüz. 1023-1166. s.; 1981, III, 530 s.
- BARTHOLD, W.: [1869-1930] Türk ve Moğol Halklarının Tarihi: Taşkent, 1928.
- BARTHOLD, W. [1869-1930]: “Burtas”, İslâm Ansiklopedisi: İstanbul 1944, II, 20. cüz 820b-821a. ss.
- BARTHOLD, W. [1869-1930]: “Farsça “ark” “erk” ve kale “sitadel”, Belleten: Ankara 1949, XIII, 327-330. ss. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
- BARTHOLD, W.: Türkistan’ın Kültür Hayatının Tarihi: Moskova 1927.
- BASKAKOV, N. A. - A. ZAJÂCZKOWSKI - S. M. SZAPSZAL: Karaimsko-russko-pol’skiy slovar’: Moskva 1974, 688. s.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Faruk Öztürk
*
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
27 Aralık 2018
Gönderilme Tarihi
2 Kasım 2018
Kabul Tarihi
12 Kasım 2018
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Cilt: 18 Sayı: 2
Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi